Sáu tháng đầu năm 2026 ghi nhận bức tranh nhiều gam màu trái chiều của ngành cà phê. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Việt Nam xuất khẩu khoảng 1,1 triệu tấn cà phê, thu về 4,78 tỷ USD. Khối lượng xuất khẩu tăng 9,7% so với cùng kỳ năm trước, song kim ngạch lại giảm 14,4% do giá cà phê thế giới hạ nhiệt sau giai đoạn lập đỉnh.
Riêng trong tháng 6, lượng xuất khẩu đạt khoảng 150 nghìn tấn với giá trị 552,6 triệu USD. Giá xuất khẩu bình quân chỉ còn khoảng 4.435 USD/tấn, giảm tới 22% so với cùng kỳ năm 2025. Điều này cho thấy tốc độ giảm giá nhanh hơn mức tăng về sản lượng, khiến hiệu quả xuất khẩu chịu áp lực đáng kể.
Diễn biến này phản ánh xu hướng chung của thị trường quốc tế khi nguồn cung đang dần được cải thiện. Brazil được dự báo bước vào vụ thu hoạch với sản lượng khả quan, trong khi sản lượng cà phê toàn cầu niên vụ 2025-2026 được ước tính đạt khoảng 180 triệu bao, tăng gần 8 triệu bao so với niên vụ trước. Nguồn cung tăng khiến giá Robusta trên sàn London và Arabica tại New York đồng loạt suy giảm trong tháng 6, kéo giá xuất khẩu của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, đi xuống.
Không chỉ chịu tác động từ giá, cơ cấu thị trường xuất khẩu cũng đang có những thay đổi đáng chú ý. Đức, Italia và Hoa Kỳ tiếp tục là ba thị trường tiêu thụ lớn nhất của cà phê Việt Nam, lần lượt chiếm 14,1%, 7,9% và 6,9% tổng kim ngạch. Tuy nhiên, giá trị xuất khẩu sang cả ba thị trường đều giảm, trong đó thị trường Đức giảm mạnh nhất với mức 21,7%.
Ở chiều ngược lại, Trung Quốc nổi lên là điểm sáng khi kim ngạch nhập khẩu cà phê từ Việt Nam tăng tới 70,7%. Đà tăng này cho thấy dư địa mở rộng tại các thị trường châu Á vẫn còn lớn, đặc biệt đối với các dòng sản phẩm cà phê chế biến và cà phê có thương hiệu.
Trong nước, giá cà phê nhân xô sau giai đoạn điều chỉnh đã phục hồi lên quanh mức 89.000-90.000 đồng/kg. Mức giá này tạo điều kiện để một bộ phận nông dân bán hàng chốt lời, song lượng cà phê còn lưu giữ trong dân không còn nhiều, khiến nguồn cung trên thị trường vẫn khá hạn chế và giao dịch diễn ra thận trọng.
Theo đánh giá của Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (Vicofa), áp lực đối với ngành cà phê sẽ chưa sớm giảm bớt trong nửa cuối năm. Khi nguồn cung toàn cầu tăng nhanh hơn tốc độ tiêu thụ, khả năng giá xuất khẩu tiếp tục chịu sức ép là rất lớn. Trong khi đó, sản lượng xuất khẩu của Việt Nam thường tập trung vào nửa đầu năm, khiến dư địa tăng trưởng kim ngạch trong những tháng còn lại không nhiều.
Trong bối cảnh đó, mục tiêu của ngành không còn nằm ở việc gia tăng sản lượng bằng mọi giá mà chuyển sang nâng cao giá trị gia tăng trên mỗi tấn cà phê xuất khẩu. Các doanh nghiệp đang đẩy mạnh đầu tư vào chế biến sâu, phát triển cà phê đặc sản, đáp ứng các tiêu chuẩn về phát triển bền vững, giảm phát thải và truy xuất nguồn gốc – những yêu cầu ngày càng khắt khe từ các thị trường nhập khẩu lớn như Liên minh châu Âu và Hoa Kỳ.
Song song với đó, việc xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, liên kết chặt chẽ với nông dân và ứng dụng công nghệ trong quản lý chuỗi cung ứng được xem là giải pháp giúp nâng cao năng lực cạnh tranh trong dài hạn, thay vì phụ thuộc quá nhiều vào biến động giá nguyên liệu.
Bên cạnh những thách thức về thị trường, yếu tố thời tiết cũng tiếp tục là biến số cần theo dõi. Vicofa cảnh báo hiện tượng El Niño có thể gây nắng nóng và khô hạn tại nhiều vùng trồng cà phê ở châu Á, ảnh hưởng đến năng suất niên vụ 2026-2027. Điều này đòi hỏi ngành cà phê cần chủ động hơn trong các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu, từ cải tiến kỹ thuật canh tác đến sử dụng giống có khả năng chống chịu tốt.
Trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt, việc chuyển từ tư duy "bán nhiều" sang "bán có giá trị" được xem là hướng đi tất yếu để cà phê Việt Nam giữ vững vị thế trên thị trường toàn cầu và nâng cao hiệu quả xuất khẩu trong những năm tới.
Nam Sơn (t/h)
