Ngay sau khi thông tin chế tài này được công bố, dư luận xã hội cùng giới chuyên gia đã đưa ra nhiều ý kiến phân tích, kiến nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo cần luật hóa định nghĩa và xây dựng tiêu chí nhận diện tường minh về khái niệm "dạy trước chương trình lớp 1" nhằm tránh trạng thái lúng túng, chồng chéo khi đưa vào thực thi.
Dưới góc nhìn của một nhà quản trị giáo dục mầm non, Tiến sĩ Nguyễn Diệu Hương, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Tập đoàn Giáo dục Qibi, cho biết đã gửi văn bản đóng góp ý kiến chính thức tới Bộ Giáo dục và Đào tạo. Bà Hương bày tỏ quan điểm hoàn toàn ủng hộ tính nhân đạo của chủ trương nhằm bảo vệ trẻ em lứa tuổi mẫu giáo khỏi các áp lực học tập quá tải, ngăn chặn bệnh chạy theo thành tích và giữ vững bản chất nhân văn của giáo dục mầm non. Tuy nhiên, bất cập hiện nay nằm ở chỗ văn bản dự thảo chưa thiết lập định nghĩa mang tính định lượng thế nào là hành vi tổ chức cho trẻ học trước chương trình lớp 1, dẫn đến rủi ro mỗi địa phương, mỗi đoàn thanh tra sẽ có một cách diễn giải và áp đặt tiêu chuẩn khác nhau.
Tiến sĩ Nguyễn Diệu Hương đặt ra yêu cầu cơ quan soạn thảo cần làm rõ hai vấn đề cốt lõi.
Căn cứ xác định hành vi vi phạm: Việc kết luận một cơ sở vi phạm sẽ dựa trên nội dung giảng dạy, phương pháp tổ chức lớp học hay dựa trên kết quả đầu ra thực tế của trẻ? Nếu một đứa trẻ đạt năng lực đọc, viết hoặc tính toán tương đương học sinh lớp 1 do năng khiếu tự nhiên hoặc phương pháp giáo dục tương tác hiện đại thì cơ sở đó có bị coi là vi phạm pháp luật hay không?
Ranh giới với các mô hình giáo dục tiên tiến: Nhiều phương pháp giáo dục hiện đại trên thế giới đang được áp dụng tại Việt Nam theo hướng cho trẻ học thông qua trò chơi, trải nghiệm trực quan. Trong môi trường này, việc trẻ 5 tuổi có thể tự đọc truyện ngắn, nhận diện mặt chữ, hiểu bản chất của số lượng và thực hiện các phép tính tư duy logic đơn giản là hoàn toàn tự nhiên.
Từ thực tế đó, bà Hương kiến nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ nên khoanh vùng xử lý đối với các trường hơp cố tình đưa nguyên vẹn nội dung chương trình tiểu học vào mẫu giáo, tổ chức luyện chữ, luyện toán theo cấu trúc môn học, thực hiện kiểm tra và đánh giá điểm số theo chuẩn lớp 1 gây áp lực tâm lý cho trẻ. Đồng thời, Bộ cần sớm ban hành một bộ tiêu chí kỹ thuật nhận diện chuẩn xác hành vi này.
Đồng thuận với dòng phân tích trên, Thạc sĩ, chuyên gia tâm lý giáo dục Nguyễn Mai Duyên nhận định cần có sự phân định rạch ròi bằng văn bản pháp lý giữa việc chuẩn bị tâm thế, hành trang sẵn sàng vào lớp 1 với hành vi chiếm dụng chương trình tiểu học.
Theo chuyên gia, hành vi dạy trước chương trình phải được hiểu là việc nhà trường tổ chức cho trẻ học trước các nội dung chuyên biệt thuộc chương trình giáo dục phổ thông lớp 1, bao gồm việc giảng dạy theo hệ thống sách giáo khoa bậc tiểu học, thiết lập thời khóa biểu và cấu trúc môn học của cấp tiểu học, ép buộc trẻ hoàn thành các chuẩn kiến thức hoặc thực hiện các bài thi kiểm tra theo thang đo của học sinh phổ thông.
Ngược lại, hoạt động chuẩn bị sẵn sàng vào lớp 1 là một nhiệm vụ khoa học nhằm giúp trẻ hình thành các năng lực nền tảng cốt lõi bao gồm phát triển ngôn ngữ, kỹ năng giao tiếp, làm quen với không gian sách, nhận biết hệ thống chữ cái, phát triển vận động tinh, rèn luyện khả năng tập trung, kỹ năng tương tác xã hội và xây dựng tâm lý tích cực trước khi chuyển đổi môi trường học tập.
Bà Duyên dẫn chứng, căn cứ theo Quyết định số 4222/QĐ-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc ban hành Bộ chuẩn phát triển trẻ em 5 tuổi, cơ quan quản lý đã lần đầu tiên định biên lĩnh vực "Tiếp cận với việc học" thành một phân mục phát triển độc lập, song song với các lĩnh vực thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, thẩm mỹ và tình cảm - xã hội. Văn bản này quy định rõ trẻ 5 tuổi cần đạt mục tiêu sẵn sàng cho việc học đọc, học viết thông qua các biểu hiện như yêu thích đọc sách, nhận biết các chữ cái tiếng Việt, nhận biết các âm giống nhau trong tiếng và bước đầu bắt chước các hành vi viết cơ bản. Điều này chứng minh chính Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng xác định việc trang bị các năng lực tiền đọc, tiền viết là một mục tiêu chính thống của giáo dục mầm non chứ không phải hành vi dạy trước chương trình.
Chuyên gia tâm lý giáo dục Nguyễn Mai Duyên cảnh báo, nếu hành lang pháp lý của dự thảo Nghị định không được diễn giải một cách tường minh và chi tiết, thị trường giáo dục sẽ đối mặt với hệ lụy tiêu cực hai chiều. Một mặt, các giáo viên mầm non chân chính sẽ xuất hiện tâm lý e ngại, không dám tổ chức các hoạt động phát triển ngôn ngữ, làm quen chữ cái cho trẻ vì sợ bị quy chụp vi phạm. Mặt khác, một số cơ sở giáo dục kém chất lượng sẽ lợi dụng khoảng trống của khái niệm chuẩn bị vào lớp 1 để lén lút tổ chức dạy trước chương trình tiểu học nhằm trục lợi.
Để giải quyết triệt để bài toán này, bà Duyên kiến nghị ban soạn thảo dự thảo Nghị định cần quy định rõ ràng danh mục các hoạt động phát triển ngôn ngữ, làm quen sách, nhận diện chữ cái, các bài tập tạo nét hoặc việc ứng dụng các phương pháp giáo dục hiện đại sẽ tuyệt đối không bị coi là hành vi vi phạm hành chính, với điều kiện các hoạt động này không thay thế chương trình lớp 1, không vận hành theo mô hình trường tiểu học, không áp dụng các bài kiểm tra theo chuẩn phổ thông và không gây áp lực học tập cho trẻ. Việc hoàn thiện quy định pháp luật theo hướng minh bạch sẽ là lá chắn vững chắc giúp ngăn chặn triệt để tình trạng tiểu học hóa giáo dục mầm non, đồng thời bảo đảm quyền lợi chính đáng của trẻ em trong việc phát triển tối đa tiềm năng cá nhân ở giai đoạn vàng.
Tâm An(t/h)
