Những năm qua, ngành vật liệu xây dựng đã đạt nhiều kết quả quan trọng. Năng lực sản xuất tăng nhanh, chủng loại sản phẩm đa dạng, chất lượng được cải thiện, cơ bản đáp ứng nhu cầu trong nước và từng bước tham gia thị trường quốc tế. Ngành đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và phục vụ tiến trình công nghiệp hóa, đô thị hóa.
Tuy nhiên, Chỉ thị thẳng thắn chỉ ra hàng loạt hạn chế. Quy hoạch, chiến lược phát triển chưa gắn chặt với vùng nguyên liệu; cơ chế, chính sách còn thiếu đồng bộ. Tình trạng đầu tư dàn trải dẫn đến mất cân đối cung – cầu ở một số thời điểm, gây lãng phí nguồn lực. Hiệu quả sản xuất, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp còn hạn chế; đổi mới công nghệ, chuyển đổi số chưa được đẩy mạnh. Việc khai thác, sử dụng tài nguyên chưa tiết kiệm, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường; vi phạm pháp luật trong sản xuất, kinh doanh vẫn xảy ra.
Trên cơ sở đó, Ban Bí thư yêu cầu nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò của ngành vật liệu xây dựng trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, gắn với thích ứng biến đổi khí hậu, xây dựng nông thôn mới và bảo đảm quốc phòng – an ninh. Định hướng phát triển phải dựa trên nền tảng khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; ưu tiên vật liệu xanh, tiết kiệm năng lượng, vật liệu tái chế, giảm phát thải, thân thiện môi trường.
Một trong những nội dung đáng chú ý là yêu cầu kiểm soát chặt chẽ các cơ sở có nguy cơ gây ô nhiễm, kiên quyết loại bỏ công nghệ lạc hậu, thâm dụng tài nguyên, phát thải cao. Chỉ thị nêu rõ không cấp phép nhập khẩu công nghệ, dây chuyền sản xuất cũ; không cho phép đầu tư, mở rộng dự án không đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường, tiêu tốn nhiều năng lượng. Các hành vi vi phạm pháp luật trong khai thác, chế biến, sử dụng khoáng sản làm vật liệu xây dựng, đặc biệt trường hợp tái phạm, sẽ bị xử lý nghiêm.
Song song, Ban Bí thư yêu cầu rà soát, hoàn thiện hệ thống quy hoạch, chiến lược phát triển đồng bộ; nghiên cứu bổ sung các sản phẩm chủ yếu như xi măng, thép, gạch ốp lát, kính xây dựng vào danh mục quy hoạch ngành. Việc xây dựng luật về quản lý, phát triển vật liệu xây dựng cũng được đặt ra nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý.
Ngành cần đẩy mạnh điều tra cơ bản, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia liên thông về vật liệu xây dựng và khoáng sản; điều chỉnh quy hoạch khoáng sản bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định. Khuyến khích hình thành các khu chế biến khoáng sản tập trung để giảm thất thoát, tiết kiệm tài nguyên.
Về công nghệ, Chỉ thị yêu cầu thúc đẩy ứng dụng công nghệ tiên tiến, nhất là công nghệ sản xuất ít phát thải, tận dụng nhiệt thừa, năng lượng tái tạo và nguyên liệu tái chế. Công nghệ số phải được triển khai trong quản lý sản xuất, logistics, kiểm soát chất lượng và quan trắc môi trường trực tuyến. Đồng thời, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp với cơ sở nghiên cứu, đào tạo; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; thu hút các tập đoàn lớn đầu tư, hình thành trung tâm nghiên cứu – phát triển tại Việt Nam.
Trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt, Chỉ thị cũng nhấn mạnh yêu cầu theo dõi sát cung – cầu thị trường, nâng cao năng lực phòng vệ thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, mở rộng xuất khẩu.
Việc ban hành Chỉ thị 03 cho thấy quyết tâm chính trị trong việc tái định vị ngành vật liệu xây dựng theo hướng hiện đại, xanh và bền vững. Đây không chỉ là yêu cầu nội tại của quá trình phát triển mà còn là điều kiện tiên quyết để ngành thích ứng với xu thế kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và cam kết giảm phát thải trong giai đoạn mới.
Hậu Thạch (t/h)
