Theo ông Trần Tuấn Tú, Trưởng phòng Bảo hiểm thất nghiệp thuộc Cục Việc làm (Bộ Nội vụ), quy định mới cho phép giảm mức đóng bảo hiểm thất nghiệp xuống mốc 0% trong thời hạn 12 tháng liên tục đối với các người sử dụng lao động có tuyển dụng và sử dụng nhân sự là người khuyết tật.
Công cụ khuyến khích doanh nghiệp đồng hành cùng lao động yếu thế
Phân tích dưới góc nhìn thực tế, khi quyết định tiếp nhận người lao động là người khuyết tật vào hệ thống sản xuất, các doanh nghiệp thường phải chịu thêm các khoản chi phí đầu tư phát sinh về mặt cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật và cải thiện điều kiện môi trường làm việc đặc thù để bảo đảm tính tương thích. Mặt khác, bản thân nhóm lao động này cũng phải đối mặt với nhiều rào cản và hạn chế nhất định trong năng lực cạnh tranh bình đẳng trên thị trường việc làm tự do.
Do đó, việc ban hành công cụ tài chính linh hoạt – hạ mức đóng bảo hiểm thất nghiệp từ trần tối đa 1% xuống 0% – được xem là đòn bẩy kinh tế thiết thực, trực tiếp động viên và hỗ trợ giảm tải gánh nặng chi phí cho người sử dụng lao động, từ đó thúc đẩy các đơn vị chủ động thực hiện trách nhiệm xã hội và mở rộng cửa đón nhận nhóm nhân sự đặc thù này.
Về quy trình vận hành, cơ quan quản lý đã tối giản hóa tối đa các bước xử lý hành chính nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho đơn vị kinh doanh. Hiện nay, toàn bộ tiến trình đăng ký và kê khai tham gia các loại bảo hiểm bắt buộc bao gồm bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp đều được thực hiện đồng bộ trên nền tảng trực tuyến của cơ quan Bảo hiểm xã hội Việt Nam. Khi phát sinh nhân sự thuộc đối tượng ưu tiên, doanh nghiệp chỉ cần thực hiện thao tác kê khai bổ sung trực tuyến và cung cấp đầy đủ thông tin xác nhận tình trạng khuyết tật của người lao động để hệ thống tự động áp dụng chính sách miễn đóng 0%.
Bài toán cân đối tài chính khi mở rộng quyền lợi và đối tượng tham gia
Quy định giảm mức đóng cho lao động khuyết tật được xem là bước đi mở đường trong lộ trình mở rộng biên độ hỗ trợ của quỹ bảo hiểm. Trong giai đoạn lập pháp, nhiều ý kiến từng đề xuất áp dụng cơ chế miễn giảm này cho một số nhóm đối tượng khác, tuy nhiên qua công tác rà soát thực tế, các nhóm này hiện đã được bao bọc bởi các danh mục chi ngân sách nhà nước riêng biệt. Việc định biên khu trú đối tượng còn nhằm mục đích tối thượng là bảo đảm an toàn tuyệt đối cho nguồn quỹ chung.
Cải cách của Luật Việc làm năm 2025 cũng ghi nhận bước tiến lớn khi mở rộng phạm vi hỗ trợ tài chính cho công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ kỹ năng nghề cho người lao động ngay trong chu trình họ đang làm việc và đóng bảo hiểm tại doanh nghiệp nhằm mục tiêu chủ động duy trì việc làm ổn định. Theo Bộ luật Lao động, các doanh nghiệp phải tự xây dựng kế hoạch và cân đối kinh phí hằng năm cho hoạt động đào tạo nội bộ, vì vậy nguồn lực hỗ trợ từ quỹ bảo hiểm thất nghiệp sẽ đóng vai trò là bệ đỡ, giảm bớt áp lực tài chính cho người sử dụng lao động khi gặp khó khăn.
Đối với trường hợp người lao động không may rơi vào trạng thái mất việc làm, bên cạnh khoản trợ cấp định kỳ hàng tháng, họ sẽ được quỹ hỗ trợ thêm tiền ăn và nới lỏng một số điều kiện kỹ thuật đi kèm để dễ dàng tiếp cận dòng vốn an sinh.
Sự mở rộng đồng thời cả về diện bao phủ đối tượng tham gia (đặc biệt là nhóm lao động ngắn hạn có hệ số rủi ro mất việc cao) lẫn các chế độ chi trả bảo bọc đã đặt ra một thách thức lớn cho bài toán cân bằng tài chính. Trong bối cảnh nguồn thu đầu vào của quỹ không tăng do mức đóng tối đa vẫn giữ mức trần ổn định 1%, việc gia tăng biên độ chi đòi hỏi cơ quan quản lý phải kiểm soát nghiêm ngặt quy trình điều tiết. Mục tiêu cốt lõi của chính sách là phải giải quyết triệt để bài toán đối lưu vĩ mô: Vừa nâng cao tối đa quyền lợi thực tế cho người lao động và doanh nghiệp, vừa bảo toàn năng lực chi trả bền vững của quỹ an sinh trong mọi kịch bản biến động của thị trường lao động.
Nguyễn Thanh
