Ưu tiên thuốc ung thư thế hệ mới và mở rộng danh mục tuyến y tế cơ sở
Theo số liệu từ Vụ Bảo hiểm y tế (Bộ Y tế), tỷ lệ chi cho thuốc trong tổng chi khám chữa bệnh BHYT hiện nay có xu hướng giảm nhưng vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất trong cơ cấu chi từ quỹ. Việc thanh toán chi phí thuốc cho người bệnh đang được áp dụng theo Thông tư 20/2022/TT-BYT, bao gồm 1.037 hoạt chất, thuốc hóa dược và sinh phẩm chia thành 27 nhóm, cùng 59 thuốc phóng xạ và chất đánh dấu.
Thực tế, danh mục hiện hành chủ yếu kế thừa từ Thông tư 30/2018/TT-BYT ban hành năm 2018. Những sửa đổi gần nhất chỉ tập trung bổ sung một số thuốc điều trị COVID-19 theo chỉ đạo khẩn cấp của Chính phủ và mở rộng một phần danh mục cho trạm y tế tuyến xã. Trước sự phát triển nhanh chóng của y học và nhu cầu điều trị thực tiễn, Bộ Y tế đã giao Vụ Bảo hiểm y tế chủ trì rà soát, cập nhật và sửa đổi toàn diện Thông tư 20. Bản dự thảo thông tư mới dự kiến sẽ được ban hành và chính thức có hiệu lực trong năm 2026.
Điểm nổi bật nhất trong dự thảo lần này là đề xuất bổ sung 84 thuốc hóa dược và sinh phẩm mới. Trong đó, nhóm thuốc điều trị ung thư chiếm tỷ trọng lớn nhất với 30 loại (tương đương 35,7%). Các thuốc được đề xuất bổ sung chủ yếu là thuốc phát minh mới, bao gồm thuốc điều trị đích, kháng thể đơn dòng và thuốc điều trị miễn dịch. Mặc dù danh mục hiện hành đã có 81 thuốc điều trị ung thư và điều hòa miễn dịch được quỹ BHYT chi trả, nhưng tốc độ phát minh và đăng ký lưu hành thuốc mới tại Việt Nam tăng rất nhanh. Việc đưa các loại thuốc tiên tiến này vào danh mục BHYT sẽ giúp bác sĩ có thêm lựa chọn phác đồ điều trị, đồng thời giảm đáng kể gánh nặng tài chính từ tiền túi của bệnh nhân ung thư.
Bên cạnh nhóm thuốc ung thư, dự thảo đề xuất bổ sung 24 thuốc điều trị các bệnh mạn tính (tim mạch, tiểu đường, hô hấp, tâm thần, tiết niệu), chiếm tỷ lệ 29%. Nhóm thuốc điều trị bệnh hiếm cũng được chú trọng với 18 loại được bổ sung (chiếm 21,4%), trong đó bao gồm 14 thuốc dùng trong điều trị ung thư hiếm gặp. Đây đều là những nhóm bệnh đòi hỏi thời gian điều trị kéo dài và chi phí vô cùng tốn kém.
Đồng thời, dự thảo cũng đưa ra quy định mở rộng danh mục thuốc cung cấp cho trạm y tế xã. Chính sách này hướng tới mục tiêu tăng cường năng lực y tế tuyến cơ sở, giúp người dân dễ dàng tiếp cận nguồn thuốc ngay tại địa phương, giảm chi phí đi lại và hạn chế tình trạng chuyển tuyến điều trị không cần thiết.
Bảo đảm tính bền vững của quỹ trước áp lực gia tăng chi phí y tế
Tiếp nhận thông tin về đề xuất của Bộ Y tế, đại diện Bảo hiểm xã hội (BHXH) Việt Nam khẳng định cơ quan này hoàn toàn ủng hộ chủ trương mở rộng danh mục thuốc và dịch vụ kỹ thuật nhằm bảo đảm ngày càng tốt hơn quyền lợi khám chữa bệnh của người dân.
Tuy nhiên, cơ quan quản lý quỹ cũng đưa ra góc nhìn thận trọng về mặt tài chính. BHYT là chính sách an sinh mang tính chia sẻ cộng đồng, hoạt động dựa trên sự đóng góp của toàn xã hội. Trong bối cảnh mức đóng BHYT được duy trì ổn định, việc liên tục mở rộng danh mục thuốc, vật tư y tế và dịch vụ kỹ thuật sẽ tạo ra áp lực lớn lên khả năng chi trả của quỹ. Do đó, BHXH Việt Nam nhấn mạnh việc bổ sung danh mục mới cần được tính toán, đánh giá tác động tổng thể dựa trên các yếu tố liên quan để bảo đảm quỹ có thể chi trả ổn định, liên tục và đáp ứng yêu cầu lâu dài của chính sách.
Áp lực gia tăng chi phí y tế đã thể hiện rất rõ qua các số liệu thống kê gần đây, đặc biệt là sau khi Luật BHYT sửa đổi có hiệu lực từ ngày 1/1/2025. Luật mới quy định người mắc 62 bệnh hiếm, bệnh hiểm nghèo hoặc các bệnh có chỉ định phẫu thuật kỹ thuật cao được quyền đi khám chữa bệnh trực tiếp tại các cơ sở y tế chuyên sâu mà không cần giấy chuyển tuyến, vẫn được hưởng nguyên mức chi trả BHYT.
Chính sách thông tuyến kỹ thuật cao này đã làm gia tăng mạnh mẽ nhu cầu sử dụng dịch vụ y tế. Tổng kết năm 2025, cả nước ghi nhận khoảng 195,5 triệu lượt khám chữa bệnh BHYT. Tổng số tiền quỹ BHYT chi trả lên tới gần 161.600 tỷ đồng, tăng 14,3% so với năm 2024. Cơ quan BHXH ghi nhận rất nhiều trường hợp bệnh nhân nặng được quỹ chi trả số tiền lên đến hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ đồng. Dù đối mặt với khối lượng chi trả lớn và nhiều tình huống bất khả kháng như thiên tai, bão lũ xảy ra tại nhiều địa phương trong năm 2025, công tác thanh toán chi phí khám chữa bệnh BHYT vẫn được vận hành thông suốt, không làm gián đoạn quyền lợi của người dân.
Thực tiễn quản lý cho thấy, việc hoàn thiện chính sách BHYT phải là sự kết hợp đồng bộ giữa việc gia tăng quyền lợi cho người tham gia và năng lực tổ chức thực hiện. Cơ quan BHXH Việt Nam yêu cầu BHXH các tỉnh, thành phố phải liên tục tăng cường công tác phối hợp với các cơ sở y tế, siết chặt quy trình giám định BHYT. Việc kiểm soát chặt chẽ, sử dụng nguồn lực minh bạch, hợp lý và chống lãng phí trong chỉ định dịch vụ là yếu tố then chốt để duy trì tính bền vững của quỹ BHYT, từ đó làm nền tảng vững chắc để tiếp tục đưa thêm các loại thuốc và phương pháp điều trị tiên tiến vào danh mục chi trả trong tương lai.
Thành Nam (t/h)
