Theo Hiệp hội các Nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam, từ cuối tháng 2/2026, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đã khiến giá dầu DO tăng tới 72%. Biến động này nhanh chóng lan rộng sang toàn bộ chuỗi cung ứng vật liệu xây dựng như đá, cát, nhựa đường, thép, xi măng…, kéo chi phí đầu vào của các dự án tăng vọt chỉ trong thời gian ngắn.
Áp lực càng lớn hơn khi theo Tổng Công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam, dù giá nhiên liệu đã biến động mạnh trong suốt quý I/2026, nhưng nhiều địa phương vẫn chưa công bố chỉ số giá xây dựng chính thức. Điều này khiến công tác thanh toán, quyết toán và điều chỉnh hợp đồng của các dự án bị đình trệ, đẩy nhà thầu vào thế bị động.
Từ thực tế đó, VEC kiến nghị các cơ quan chức năng khẩn trương ban hành chỉ số giá xây dựng sát với thị trường, đảm bảo phản ánh đúng biến động của nguyên, nhiên, vật liệu để các dự án có cơ sở pháp lý điều chỉnh chi phí.
Không chỉ chịu tác động từ yếu tố thị trường, giá vật liệu còn bị “khuếch đại” bởi những bất cập trong khâu phân phối. Tại nhiều địa phương, đặc biệt khu vực phía Nam, vật liệu không được bán trực tiếp từ mỏ đến nhà thầu mà phải qua nhiều tầng trung gian. Điều này khiến giá bị đẩy lên 1,3–1,5 lần so với niêm yết, gây méo mó thị trường và làm sai lệch chi phí đầu vào.
Thực tế ghi nhận từ giữa tháng 3/2026 cho thấy, mặt bằng giá vật liệu đã tăng cao hơn đáng kể so với mức công bố chính thức. Đơn cử, đá bê tông xi măng loại 1×2 có mức chênh lệch lên tới hơn 269.000 đồng/m³. Khoảng cách lớn giữa giá công bố và giá thực tế khiến nhiều nhà thầu rơi vào tình trạng chi phí thi công vượt xa dự toán, trong khi cơ chế điều chỉnh hợp đồng chưa kịp cập nhật.
Ở góc độ quản lý, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đã yêu cầu các địa phương cập nhật giá vật liệu hàng tháng, đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu giá theo thời gian thực. Việc tăng cường ứng dụng công nghệ số, kiểm tra kê khai giá tại các mỏ và xử lý nghiêm các hành vi cung cấp thông tin sai lệch được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao tính minh bạch của thị trường.
Theo Nguyễn Văn Đính, nguyên nhân sâu xa của tình trạng tăng giá nằm ở việc thiếu cơ chế điều phối nguồn vật liệu mang tính liên vùng. Khi mỗi địa phương quản lý riêng lẻ, không có sự liên kết, sẽ dễ dẫn đến tình trạng nơi dư thừa, nơi khan hiếm, tạo điều kiện cho đầu cơ và thao túng giá.
Trong khi đó, Lê Hoàng Châu nhấn mạnh giải pháp cốt lõi là minh bạch hóa toàn bộ chuỗi cung ứng, kiểm soát chặt giá tại mỏ và hạn chế tối đa khâu trung gian. Ông cũng đề xuất Nhà nước cần nghiên cứu cơ chế dự trữ hoặc điều tiết vật liệu chiến lược tương tự như xăng dầu để ứng phó với những biến động bất thường.
Ở góc độ doanh nghiệp, theo đại diện một số DN, nhiều dự án đã ký hợp đồng với đơn giá cố định nhưng khi triển khai lại gặp phải làn sóng tăng giá vật liệu, buộc doanh nghiệp phải chấp nhận giảm lợi nhuận, thậm chí đối mặt nguy cơ thua lỗ để đảm bảo tiến độ.
Không chỉ nhà thầu, các đơn vị phân phối cũng gặp khó. Theo phản ánh của một số cửa hàng vật liệu xây dựng, nguồn cung không ổn định, giá nhập biến động từng ngày khiến việc kinh doanh rơi vào trạng thái “đi trên dây”, không dám nhập hàng số lượng lớn vì rủi ro nhưng cũng lo mất khách nếu thiếu hàng.
Bên cạnh đó, việc chậm công bố chỉ số giá xây dựng tiếp tục là “điểm nghẽn” lớn. Khi thiếu cơ sở pháp lý để điều chỉnh chi phí, nhà thầu buộc phải “gánh” phần chênh lệch, làm gia tăng áp lực tài chính và kéo dài tiến độ dự án.
Trước tình hình này, VARSI kiến nghị Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành như Công Thương, Tài chính và Xây dựng theo dõi sát diễn biến thị trường, kịp thời đưa ra các giải pháp bình ổn giá nhiên liệu và vật liệu xây dựng. Đồng thời, việc cập nhật chỉ số giá cần được thực hiện thường xuyên, sát thực tế để đảm bảo quyền lợi cho doanh nghiệp.
Nếu không có giải pháp đồng bộ từ quản lý nhà nước đến thị trường, tình trạng giá vật liệu tăng cao và thiếu minh bạch có thể tiếp diễn, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ các dự án trọng điểm và hiệu quả đầu tư. Minh bạch hóa chuỗi cung ứng, kiểm soát trung gian và hoàn thiện khung pháp lý sẽ là “chìa khóa” giúp thị trường hạ nhiệt, tạo điều kiện để doanh nghiệp ổn định sản xuất và đảm bảo tiến độ thi công trong thời gian tới.
Phương Thảo(t/h)
