Năm 2015, thực hiện cam kết của Hiệp định thương mại tự do - FTA, hàng chục ngàn mặt hàng nhập khẩu sẽ đổ vào thị trường trong nước với thuế suất 0%. Làm cách nào để giúp DN giữ vững thị trường sân nhà, tăng cường xúc tiến để đưa hàng hóa Việt Nam ra nước ngoài… là những vấn đề “nóng” đặt ra trong thời kỳ mới…

Nguồn vốn đầu tư để cạnh tranh

Trên 90% doanh nghiệp (DN) Việt Nam là DN vừa và nhỏ thì thị trường thương mại tự do là sân chơi quá lớn. Trước sự cạnh tranh khốc liệt, đối thủ mạnh, để DN trang bị “ra trận” là điều mọi người quan tâm. Điều quan trọng để những DN vừa và nhỏ, DN tiềm năng bị ảnh hưởng bởi suy thoái kinh tế trong thời gian qua nhanh chóng tăng trưởng là có nguồn vốn vay ổn định. Hiện nay, nhiều DN còn “dính” nợ với lãi suất cao, được vay từ những năm trước, nên giờ trở thành nợ xấu. Chỉ cần lãi trên 10% - 12% thì sản xuất không thể chống đỡ nổi. Mà đã dính nợ xấu thì không thể vay được nữa, nên khi không có vốn tiếp tục đầu tư thì DN khó có thể tồn tại để trả nợ cũ. Do vậy, cần có biện pháp mạnh để giải quyết vấn đề nợ xấu, phát huy tác dụng giúp khai thác toàn bộ khối tài sản tồn đọng. Vì vậy, cách tháo gỡ cho DN hiện nay là các ngân hàng phải phân tích nợ xấu một cách rõ ràng, khoản nào không thể thu hồi, khoản nào có thể thu hồi nhưng chưa thu hồi được, từ đó có biện pháp hỗ trợ thu hồi nợ. DN có nợ xấu nhưng có dự án, khả năng phục hồi thì cho họ được khoanh nợ để họ tiếp tục sản xuất kinh doanh.

Đi đôi với việc giải quyết tận gốc nợ xấu thì phải hỗ trợ vốn mới cho doanh nghiệp. Việc định giá giá trị DN để cho vay thì nên định giá tầm nhìn tương lai chứ không nên định giá “phần xác” là nhà kho, máy móc thiết bị… mà quên định giá “phần hồn” là giá trị thương hiệu của DN. Nhìn việc chuyển nhượng của Kinh Đô sẽ thấy, giá bán rất cao, nếu tính máy móc thiết bị thì chỉ vài chục phần trăm trong giá bán, phần giá cao chính là giá trị thương hiệu. Do vậy, việc cho vay cũng thế, nên định giá giá trị thương hiệu, khả năng thực hiện của dự án để quyết định số vốn vay. Nếu không DN trong nước sẽ khó tìm được nguồn vốn đầu tư để cạnh tranh với DN nước ngoài. Trong những năm khó khăn vừa qua, các DN chỉ lo đối phó, co cụm,  chứ không mạnh dạn đầu tư công nghệ. Công nghệ thấp thì không thể sản xuất nhanh - nhiều - rẻ để có thể cạnh tranh.

Để DN phát triển và tăng trưởng bền vững có rất nhiều vấn đề cần giải quyết, trong đó có vấn đề liên quan đến tính minh bạch, lành mạnh của hệ thống ngân hàng với tư cách là một kênh huy động và tài trợ vốn cho nền kinh tế. Hệ thống ngân hàng có hoạt động minh bạch và lành mạnh thì mới đủ mạnh để đảm đương vai trò “bà đỡ” cho nền kinh tế nói chung và các DN nói riêng. Một trong những vấn đề cấp bách hiện nay là làm thế nào kiểm soát sở hữu chéo để xử lý và ngăn chặn tác động tiêu cực của hoạt động này. Thực tế cho thấy, sở hữu chéo là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến nợ xấu và tình trạng cấu kết, hình thành lợi ích nhóm nhằm thực hiện những giao dịch không minh bạch, tư lợi, vi phạm pháp luật và tác động tiêu cực đến trật tự quản lý kinh tế, ảnh hưởng đến niềm tin trong công chúng. Kiểm soát chặt chẽ giao dịch vốn trong hệ thống ngân hàng thông qua cơ chế báo cáo và công bố thông tin kịp thời; đẩy mạnh hoạt động thanh tra, giám sát hoạt động giao dịch vốn, đồng thời xây dựng các chế tài đủ mạnh mang tính răn đe cao áp dụng đối với tổ chức, cá nhân vi phạm…

Giải pháp hỗ trợ DN

Trước tình hình này, nếu DN trong nước chỉ hoạt động “chay”, không liên kết để làm marketting thì không cạnh tranh nổi. Bộ Công thương nên làm việc với các nhà bán lẻ, nhà phân phối để nhìn nhận “bức tranh thật” của thị trường bán lẻ để có giải pháp hỗ trợ DN đúng nhu cầu; bởi chúng ta không thể ưu đãi về vốn, về lãi suất rẻ - điều này sẽ vi phạm Luật Cạnh tranh. Tìm giải pháp hỗ trợ DN về đào tạo, đầu tư chuyển giao công nghệ, tăng tính cạnh tranh trên thị trường.

Vấn đề quan trọng là các DN  trong nước phải liên kết cùng nhau hợp tác nắm bắt thông tin, gia tăng nội lực đủ sức cạnh tranh. Các DN sản xuất và phân phối phải trao đổi thông tin, gởi thông điệp đến người tiêu dùng một cách hiệu quả. Điều đó cho thấy việc gắn kết giữa các nhà sản xuất và tiêu thụ là rất quan trọng trong việc cạnh tranh, giữ thị phần. Chúng ta mở cửa để hàng hóa từ bên ngoài vào thì phải tận dụng việc xây dựng các biện pháp hàng rào kỹ thuật để bảo vệ DN trong nước. Nếu không sẽ rơi vào tình trạng hàng vào VN thì dễ nhưng hàng VN xuất qua các nước lại rất khó, do bị vướng hàng rào kỹ thuật. Do vậy, để bảo vệ nền sản xuất trong nước trước hết phải xây dựng các hàng rào kỹ thuật nhằm hạn chế hàng giả, hang nhái, hàng kém chất lượng. Muốn tăng cường xuất khẩu thì phải hỗ trợ vốn và công nghệ cho DN, đẩy mạnh sản xuất hàng hóa với chi phí thấp thì mới cạnh tranh nổi. Giúp DN đưa hàng hóa ra nước ngoài thì nhà nước phải tăng xúc tiến thương mại, hỗ trợ DN tham gia nhiều hội chợ quốc tế để quảng bá sản phẩm.

Trong thời kỳ mở cửa, việc bảo vệ nền sản xuất trong nước là vấn đề sống còn. “Nếu chúng ta để các DN tự bơi trong biển lớn là sẽ chết”  đó là khẳng định của nhiều DN. Nguyên nhân DN sản xuất rơi vào khó khăn là do hàng kém chất lượng, hàng trôi nổi đầy thị trường. Nếu nhà nước không quyết liệt triệt phá hàng giả thì chính các DN dỏm sẽ giết chết DN thật vì không bán được hàng. Để bảo vệ nền sản xuất trong nước trước hàng hóa “vàng thau lẫn lộn” ào ạt vào VN, thì giải pháp hữu hiệu nhất là phải xây dựng hàng rào kỹ thuật, mà cụ thể là xây dựng các bộ tiêu chuẩn hàng hóa.

Tăng cường hỗ trợ DN về đào tạo nguồn nhân lực, khoa học kỹ thuật, chuyển giao công nghệ để né vi phạm luật cạnh tranh. Trước việc các tập đoàn nước ngoài vào VN, nếu không có sự hậu thuẫn từ Nhà nước, nếu DN không liên kết lại với nhau để tạo sức mạnh, thì không những không đưa được hàng ra thế giới mà DN Việt sẽ bị thua trên chính sân nhà.

Đồng thời, phải có bộ tiêu chuẩn hàng hóa phải quy định rõ tiêu chuẩn, chỉ tiêu cho từng loại sản phẩm. Có như vậy mới đảm bảo chỉ có hàng “sạch”, đạt tiêu chuẩn mới vào được thị trường VN. Bởi không đâu xa, chính hàng của các DN VN xuất đi nước ngoài cũng vì vướng hàng rào kỹ thuật của các nước, không đạt chuẩn bị trả về. Do vậy, VN phải nhanh chóng xây dựng các bộ tiêu chuẩn, tạo hàng rào kỹ thuật, hạn chế hàng kém chất lượng tràn vào thị trường nội địa bằng chính biện pháp mà các nước đã sử dụng.

Hoàng Phương