An toàn thực phẩm tại trường học đang trở thành một trong những nhiệm vụ cần được kiểm soát thường xuyên khi số lượng học sinh sử dụng bữa ăn bán trú ngày càng lớn. Theo Sở Y tế Hà Nội, toàn thành phố hiện có 3.946 cơ sở giáo dục, trong đó 3.388 cơ sở tổ chức ăn bán trú, phục vụ hơn 1,26 triệu học sinh.
Đáng chú ý, 2.781 cơ sở tổ chức nấu ăn tại trường, trong khi 607 cơ sở sử dụng suất ăn sẵn từ bên ngoài. Sự đa dạng trong mô hình tổ chức khiến việc quản lý không thể chỉ dừng ở phạm vi nhà bếp mà phải mở rộng sang các đơn vị cung cấp thực phẩm và suất ăn.
Kiểm soát từ nguồn thay vì chờ sự cố
Theo định hướng của ngành Y tế Hà Nội, trọng tâm trong năm học mới là chuyển từ cách kiểm tra riêng lẻ sang kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng bữa ăn học đường.
Điều này bắt đầu từ việc lựa chọn nhà cung cấp. Hồ sơ năng lực, điều kiện cơ sở vật chất, nguồn gốc nguyên liệu và khả năng đáp ứng các yêu cầu an toàn thực phẩm sẽ được đánh giá trước khi đơn vị được đưa vào cung ứng cho trường học.
Ở cấp xã, phường, chính quyền địa phương được giao tổ chức đánh giá hồ sơ và điều kiện thực tế của các cơ sở cung cấp suất ăn, nguyên liệu thực phẩm theo hướng dẫn của Ban Chỉ đạo An toàn thực phẩm thành phố.
Trong khi đó, nhà trường phải tăng cường tự kiểm tra, giám sát quá trình tiếp nhận, bảo quản và chế biến. Những yêu cầu vốn được xem là quy trình nghiệp vụ như kiểm thực ba bước, lưu mẫu thức ăn hay kiểm soát nhiệt độ, vệ sinh khu vực chế biến sẽ tiếp tục được đặt ở vị trí bắt buộc.
Điểm mới đáng chú ý là việc quản lý không chỉ nhằm phát hiện sai phạm mà hướng tới nhận diện nguy cơ trước khi thực phẩm được đưa đến bàn ăn của học sinh.
Đây là cách tiếp cận có ý nghĩa đặc biệt với bữa ăn bán trú, bởi chỉ một mắt xích không được kiểm soát - từ nguồn nguyên liệu, vận chuyển, bảo quản đến chế biến - đều có thể làm phát sinh rủi ro.
HanoiCheck mở thêm lớp giám sát bằng dữ liệu
Một trong những công cụ mới được Hà Nội đưa vào vận hành trong năm học 2026-2027 là Hệ thống cơ sở dữ liệu về dinh dưỡng và an toàn thực phẩm trường học HanoiCheck.
Hệ thống bắt đầu mở cổng đăng ký tài khoản và tiếp nhận hồ sơ trực tuyến của các cơ sở cung cấp thực phẩm, suất ăn sẵn từ ngày 3/8/2026. Việc số hóa hồ sơ được kỳ vọng giúp cơ quan quản lý thuận lợi hơn trong đánh giá năng lực nhà cung cấp, theo dõi nguồn gốc thực phẩm và truy xuất thông tin khi phát sinh vấn đề.
Không chỉ phục vụ quản lý an toàn thực phẩm, dữ liệu còn được sử dụng để theo dõi các chỉ số liên quan đến dinh dưỡng, chiều cao và thể lực của học sinh. Đây là cơ sở để nhà trường xây dựng thực đơn phù hợp hơn với từng lứa tuổi, thay vì chỉ đặt mục tiêu “ăn đủ”.
Việc số hóa cũng tạo thêm điều kiện để tăng tính minh bạch trong lựa chọn đơn vị cung cấp. Khi thông tin được cập nhật tập trung, cơ quan quản lý có thể thuận lợi hơn trong việc rà soát hồ sơ, phát hiện những điểm bất thường và phục vụ công tác kiểm tra theo nguy cơ.
Tuy nhiên, công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ. Yếu tố quyết định vẫn nằm ở trách nhiệm của từng mắt xích trong chuỗi bữa ăn.
Sở Y tế Hà Nội tiếp tục phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo, UBND các xã, phường tăng cường kiểm tra các bếp ăn, căng tin, cơ sở cung cấp thực phẩm và suất ăn sẵn; xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Các cơ sở giáo dục cũng được yêu cầu xây dựng phương án xử lý sự cố, chủ động phát hiện dấu hiệu bất thường và phối hợp nhanh với cơ quan y tế khi có nguy cơ ngộ độc.
Bên cạnh cơ quan quản lý, nhà trường, đơn vị cung cấp thực phẩm, người trực tiếp chế biến, giáo viên và phụ huynh đều có vai trò trong việc giám sát bữa ăn.
Với quy mô hơn một triệu học sinh ăn bán trú, mục tiêu của Hà Nội không chỉ là có một bữa ăn đủ dinh dưỡng mà trước hết phải là một bữa ăn an toàn, có nguồn gốc rõ ràng và có thể truy xuất khi cần thiết.
Việc kiểm soát từ nguồn, giám sát xuyên suốt chuỗi và ứng dụng dữ liệu nếu được triển khai thực chất sẽ giúp giảm nguy cơ sự cố, đồng thời tạo nền tảng để công tác an toàn thực phẩm trường học chuyển từ xử lý bị động sang phòng ngừa chủ động.
Minh Thành (t/h)
