“Đầu mối ngầm” giữa lòng Hà Nội
Khoảng 2–3 giờ sáng, khu vực chợ La Khê bắt đầu nhộn nhịp. Từng đoàn xe tải nối đuôi nhau chở cá, tôm, cua, hải sản đông lạnh… đổ về khu chợ nằm ven kênh La Khê. Tiếng máy nổ, tiếng kéo hàng, tiếng mặc cả vang lên suốt đêm khiến cả khu dân cư xung quanh gần như không có nổi giấc ngủ trọn vẹn.
Quan sát thực tế cho thấy, nơi đây không còn là một khu chợ dân sinh thông thường. Quy mô giao dịch lớn, hoạt động xuyên đêm, lượng hàng hóa luân chuyển liên tục khiến chợ La Khê vận hành chẳng khác nào một “chợ đầu mối thủy sản” giữa lòng đô thị.
Dọc các lối đi chật hẹp, hàng trăm thùng xốp chứa hải sản được chất thành hàng dài. Cá, mực, bạch tuộc được ngâm trong các bể nước lớn đặt ngay trên nền chợ ẩm ướt. Nước tanh đỏ quạch chảy tràn khắp lối đi, có những vị trí, cá được đổ trực tiếp xuống nền bê tông rồi sơ chế ngay bên cạnh các vũng nước đen đặc.
Không chỉ buôn bán thủy hải sản, khu chợ còn tập kết số lượng lớn gia cầm sống, hoạt động giết mổ diễn ra công khai ngay tại chỗ. Lông gà, nội tạng, nước thải từ hoạt động làm lông và rửa thực phẩm bị xả trực tiếp xuống hệ thống thoát nước tạm bợ rồi chảy thẳng ra kênh La Khê. Mùi tanh, mùi hôi từ khu giết mổ và nước thải bốc lên nồng nặc. Dòng kênh dưới chân chợ nhiều đoạn chuyển màu đen đục, nổi bọt và bốc mùi kéo dài.
“Mỗi đêm xe tải chạy rầm rập đến sáng. Mùi tanh và mùi hôi rất khó chịu. Nước thải có hôm chảy cả ra đường nhưng chưa thấy xử lý dứt điểm”, một người dân phản ánh.
Ít ai nghĩ rằng khu chợ hoạt động tấp nập này lại nằm trên đất công trình thủy lợi và toàn bộ diện tích hơn 3.400m2 đã thuộc diện thu hồi để thực hiện dự án cải tạo hệ thống tiêu nước phía Tây Hà Nội, cụ thể là dự án Trạm bơm tiêu Yên Nghĩa do Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường) Hà Nội làm chủ đầu tư.
Theo báo cáo của UBND quận Hà Đông trước đây gửi UBND TP Hà Nội, toàn bộ diện tích chợ La Khê đã được bàn giao mặt bằng cho Ban Quản lý và Duy tu các công trình nông nghiệp, nông thôn thuộc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Nội từ tháng 9/2022 sau khi hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng đợt 2.
Sau đó, UBND quận Hà Đông đã nhiều lần ban hành văn bản yêu cầu Hợp tác xã dịch vụ Văn Khê - đơn vị quản lý chợ chấm dứt hoạt động kinh doanh, hoàn trả mặt bằng để thực hiện dự án. Gần nhất, ngày 16/11/2022, UBND quận Hà Đông tiếp tục yêu cầu chấm dứt hoạt động kinh doanh tại chợ La Khê và khu vực tự phát liền kề.
Không chỉ cấp quận, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Trần Sỹ Thanh cũng từng yêu cầu kiểm tra, làm rõ và xử lý dứt điểm các tồn tại liên quan đến khu chợ này sau phản ánh của báo chí. Mới đây, ngày 23/5/2025, UBND TP Hà Nội tiếp tục có văn bản yêu cầu khẩn trương xử lý nghiêm, dứt điểm tình trạng tồn tại khu chợ La Khê.
Tuy nhiên, bất chấp hàng loạt chỉ đạo và văn bản yêu cầu giải tỏa, khu chợ đến nay vẫn hoạt động công khai, thậm chí quy mô ngày càng lớn hơn.
Điều đáng chú ý là các dấu hiệu vi phạm tại khu chợ này đã được phát hiện từ nhiều năm trước. Đại diện Công ty TNHH MTV Đầu tư phát triển thủy lợi Sông Nhuệ cho biết, đơn vị này đã nhiều lần lập biên bản ghi nhận các vi phạm xây dựng, lấn chiếm hành lang công trình thủy lợi từ khoảng năm 2010 và tiếp tục báo cáo chính quyền địa phương trong các năm sau đó.
Năm 2015, nhiều hạng mục lều quán, cột sắt từng bị giải tỏa nhưng sau đó tiếp tục tái diễn. Theo đại diện đơn vị thủy lợi, chức năng của công ty chỉ dừng ở việc lập hồ sơ, báo cáo vi phạm chứ không có thẩm quyền xử lý.
Một khu chợ nằm trên đất công trình thủy lợi, thuộc diện thu hồi, nhiều lần bị yêu cầu chấm dứt hoạt động nhưng vẫn tồn tại suốt nhiều năm giữa lòng Thủ đô đang đặt ra dấu hỏi lớn về hiệu lực quản lý nhà nước.
Theo quy định về quản lý địa bàn, chính quyền cấp phường là đơn vị trực tiếp chịu trách nhiệm quản lý hiện trạng sử dụng đất, trật tự đô thị, vệ sinh môi trường và hoạt động dân sinh trên địa bàn. Trong khi đó, các cơ quan chuyên môn của thành phố có trách nhiệm kiểm tra, xử lý các vi phạm liên quan đến đất công, hành lang thủy lợi, môi trường, kiểm dịch động vật và an toàn thực phẩm. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, khu chợ vẫn tồn tại và hoạt động bình thường.
Lỗ hổng lớn về kiểm soát nguồn gốc và an toàn thực phẩm
Đi sâu vào bên trong khu chợ, điều dễ nhận thấy nhất là sự thiếu vắng gần như hoàn toàn các điều kiện kiểm soát an toàn thực phẩm tương xứng với quy mô hoạt động.
Thủy hải sản được chứa trong các thùng xốp cũ kỹ, nhiều thùng bám bẩn, nước tanh đổi màu, hải sản tươi sống nằm sát nền chợ ẩm ướt. Nước thải và chất thải hữu cơ chảy lênh láng khiến khu vực buôn bán luôn trong tình trạng nhếch nhác, mất vệ sinh.
Ngay bên cạnh khu vực bán thủy sản là cảnh giết mổ gia cầm diễn ra công khai. Nội tạng, lông và nước thải bị đổ trực tiếp xuống nền rồi theo các rãnh thoát nước tự phát chảy ra môi trường. Dòng nước dưới kênh La Khê nhiều đoạn chuyển màu đen đục, nổi bọt và bốc mùi kéo dài.
Trong khi đó, lượng thực phẩm từ đây mỗi đêm vẫn tiếp tục được vận chuyển đi nhiều nơi, từ các chợ dân sinh, quán ăn cho tới các điểm bán lẻ. Điều đáng lo ngại nằm ở câu chuyện kiểm soát nguồn gốc và kiểm dịch.
Theo quy định, nếu một khu chợ hoạt động theo mô hình trung chuyển thực phẩm số lượng lớn, có hoạt động giết mổ và buôn bán thực phẩm tươi sống thì bắt buộc phải đáp ứng các yêu cầu về kiểm soát thú y, kiểm dịch trong nhiều trường hợp, truy xuất nguồn gốc hàng hóa, điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm và hệ thống xử lý môi trường phù hợp.
Tuy nhiên, tại chợ La Khê, những yếu tố này gần như không được thể hiện rõ ràng. Không thấy khu kiểm soát tập trung, không ghi nhận điểm kiểm dịch cố định, cũng không có dấu hiệu cho thấy việc truy xuất nguồn gốc hàng hóa được thực hiện công khai trong quá trình giao dịch.
Câu hỏi đặt ra là số thủy hải sản và gia cầm được đưa về đây mỗi đêm đến từ đâu, đã qua kiểm dịch hay chưa và được kiểm soát như thế nào trước khi tiếp tục phân phối ra thị trường?
Nếu việc kiểm tra nguồn gốc và kiểm dịch đã được thực hiện đầy đủ, vì sao tình trạng buôn bán nhếch nhác, giết mổ tại chỗ và xả thải ô nhiễm vẫn tồn tại kéo dài?
“Khi thực phẩm tươi sống được tập kết và buôn bán với quy mô lớn nhưng thiếu kiểm soát thú y, thiếu truy xuất nguồn gốc và điều kiện vệ sinh không bảo đảm, thì rủi ro mất an toàn thực phẩm là rất lớn. Nếu đầu nguồn không được kiểm soát chặt, nguy cơ sẽ lan theo cả chuỗi phân phối”, một chuyên gia trong lĩnh vực thực phẩm cho biết.
Nhưng điều khiến dư luận lo ngại không chỉ nằm ở những thùng hải sản bốc mùi tanh, những khu giết mổ tạm bợ hay dòng nước đen đặc chảy xuống kênh La Khê mỗi đêm mà điều đáng nói hơn là một khu chợ tồn tại trên đất công trình thủy lợi, thuộc diện phải thu hồi, đã nhiều lần bị yêu cầu chấm dứt hoạt động - nhưng đến nay vẫn vận hành công khai như chưa từng có những chỉ đạo xử lý trước đó.
Mỗi đêm, hàng tấn thực phẩm vẫn từ đây tiếp tục tỏa đi khắp các chợ dân sinh, quán ăn và bếp ăn nhỏ lẻ. Trong khi đó, những câu hỏi về kiểm dịch, về nguồn gốc hàng hóa, về trách nhiệm quản lý và xử lý vi phạm vẫn chưa có câu trả lời rõ ràng. Không thể nói là không nhìn thấy, cũng khó có thể nói là không nắm được.
Bởi khu chợ ấy vẫn sáng đèn mỗi đêm, xe tải vẫn nối đuôi nhau ra vào, hoạt động giết mổ vẫn diễn ra công khai và dòng thực phẩm từ La Khê vẫn đang len lỏi vào bữa ăn của người dân mỗi ngày.
Thiên Trường
