Từ đối tượng thụ hưởng đến nguồn lực của nền kinh tế
Việt Nam hiện có gần 16,5 triệu người cao tuổi. Trong số này, hơn 9 triệu người vẫn tham gia lao động, sản xuất, kinh doanh; hơn 733.000 người tham gia công tác đảng, chính quyền, đoàn thể và hơn 1,1 triệu người tham gia giữ gìn an ninh trật tự.
Những con số này cho thấy người cao tuổi không chỉ là nhóm cần được chăm sóc, mà còn đang đóng góp trực tiếp cho gia đình, cộng đồng và nền kinh tế. Đây cũng là cơ sở để chính sách người cao tuổi chuyển dần từ tư duy bảo trợ sang phát huy nguồn lực.
Tại Hội nghị sơ kết công tác người cao tuổi 7 tháng đầu năm 2026, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh yêu cầu thay đổi cách nhìn, coi người cao tuổi là nguồn lực và động lực cho phát triển bền vững.
Theo định hướng này, chính sách về người cao tuổi cần được lồng ghép trong quá trình xây dựng nhiều lĩnh vực khác nhau, từ lao động, việc làm, y tế đến chuyển đổi số và phát triển kinh tế. Việc sửa đổi Luật Người cao tuổi cũng được đặt trong yêu cầu thích ứng với bối cảnh già hóa dân số nhanh.
Cùng với đó, việc hoàn thiện hệ thống an sinh vẫn là nhiệm vụ quan trọng. Hiện hơn 3,53 triệu người cao tuổi đang hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội hằng tháng, trong khi hơn 1,2 triệu người được hưởng trợ cấp xã hội. Gần 15,7 triệu người có thẻ bảo hiểm y tế, hơn 69% được khám sức khỏe định kỳ và khoảng 80% được lập hồ sơ quản lý sức khỏe.
Những chính sách này tạo nền tảng bảo đảm đời sống, nhưng khi số người cao tuổi tiếp tục tăng, áp lực lên ngân sách, y tế và hệ thống chăm sóc dài hạn cũng sẽ lớn hơn.
“Kinh tế bạc” cần được xây dựng thành một hệ sinh thái
Một trong những hướng đi được nhấn mạnh là phát triển “kinh tế bạc” - lĩnh vực không chỉ cung cấp sản phẩm, dịch vụ dành cho người cao tuổi mà còn tạo ra không gian để nhóm dân số này tiếp tục tham gia vào hoạt động kinh tế và xã hội.
Theo định hướng được đưa ra, hệ sinh thái này cần có sự tham gia của doanh nghiệp, thị trường, khoa học - công nghệ và các nguồn lực xã hội. Các lĩnh vực như chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, dịch vụ chăm sóc dài hạn, sản phẩm hỗ trợ sinh hoạt, du lịch, văn hóa và công nghệ có thể trở thành những mắt xích quan trọng.
Bộ Nội vụ, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương và Bộ Khoa học và Công nghệ được giao phối hợp xây dựng đề án phát triển “kinh tế bạc”, tạo cơ sở để từng bước thể chế hóa và thúc đẩy lĩnh vực này.
Bên cạnh thị trường dịch vụ, một yêu cầu khác là đưa người cao tuổi hòa nhập sâu hơn với quá trình chuyển đổi số. Phó Thủ tướng yêu cầu hoàn thiện dữ liệu quốc gia về người cao tuổi, bảo đảm kết nối với các nền tảng và dữ liệu chuyên ngành, đặc biệt là dữ liệu y tế. Bộ Công an được giao chủ trì phối hợp hoàn thiện cơ sở dữ liệu, phấn đấu hoàn thành trong tháng 11/2026.
Không gian số cũng được xác định là lĩnh vực cần được quan tâm đặc biệt. Khi người cao tuổi sử dụng mạng xã hội, dịch vụ trực tuyến và các nền tảng số ngày càng nhiều, nguy cơ bị lừa đảo, xâm phạm quyền lợi hoặc gặp khó khăn trong tiếp cận công nghệ cũng gia tăng.
Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra không chỉ là bảo vệ người cao tuổi trên môi trường mạng mà còn giúp họ trở thành những người tham gia tích cực vào không gian số. Bộ Khoa học và Công nghệ được giao hỗ trợ thông qua phong trào “bình dân học vụ số”, từng bước nâng cao kỹ năng số cho người cao tuổi.
Ở góc độ an sinh, việc mở rộng trợ cấp hưu trí xã hội cũng đang được nghiên cứu. Theo đánh giá tác động, nếu hạ độ tuổi hưởng trợ cấp từ 75 xuống 70 tuổi, kinh phí thực hiện có thể tăng khoảng 11.680 tỷ đồng mỗi năm. Vì vậy, mở rộng độ bao phủ cần được cân đối với khả năng ngân sách và sự tương thích với hệ thống bảo hiểm xã hội.
Già hóa dân số đang tạo ra thách thức nhưng đồng thời mở ra một thị trường và nguồn lực mới. Nếu xây dựng được hệ sinh thái phù hợp, người cao tuổi không chỉ được chăm sóc tốt hơn mà còn có thêm cơ hội làm việc, tiêu dùng, học tập, sáng tạo và đóng góp cho cộng đồng.
Đó cũng là hướng tiếp cận giúp Việt Nam chuyển từ ứng phó với già hóa dân số sang chủ động thích ứng, biến quá trình này thành một động lực mới cho phát triển kinh tế - xã hội.
Minh Thành (t/h)
