Máy móc vào chuồng, sức người ra khỏi khâu nặng
Với tổng đàn gia súc hơn 2,06 triệu con và đàn gia cầm khoảng 24,65 triệu con, Lâm Đồng đang sở hữu quy mô chăn nuôi lớn. Cùng với quá trình chuyển dịch từ chăn nuôi nhỏ lẻ sang trang trại tập trung, việc đưa máy móc, công nghệ và tự động hóa vào sản xuất ngày càng rõ nét.
Toàn tỉnh hiện có hơn 1.900 trang trại chăn nuôi, gồm 207 trang trại quy mô lớn, 555 trang trại quy mô vừa và hơn 1.140 trang trại quy mô nhỏ. Theo Chi cục Chăn nuôi và Thú y, phần lớn trang trại quy mô lớn đã ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, công nghệ tiên tiến và cơ giới hóa vào sản xuất.
Ở chăn nuôi bò sữa, mức độ cơ giới hóa thể hiện khá rõ. Trong số 927 cơ sở chăn nuôi bò sữa, khoảng 95% sử dụng chuồng trại tiên tiến; 100% cơ sở sử dụng máy vắt sữa, máy băm, cắt, nghiền rơm cỏ và máy phối trộn thức ăn. Khoảng 80% cơ sở sử dụng máy liên hợp phối trộn khẩu phần hoàn chỉnh TMR.
Những công việc vốn cần nhiều lao động và lặp đi lặp lại đang được chuyển cho máy móc. Từ chuẩn bị thức ăn đến vắt sữa, vệ sinh chuồng trại, quy trình sản xuất được tổ chức đồng bộ hơn, giảm phụ thuộc vào sức người và hạn chế những sai lệch trong từng công đoạn.
Ngay ở khâu sản xuất thức ăn thô xanh, 100% cơ sở sử dụng máy làm đất trồng cỏ, trên 90% sử dụng hệ thống tưới tự động. Đây là những thay đổi tưởng như nhỏ nhưng có ý nghĩa lớn khi chi phí lao động và thức ăn luôn là những khoản chiếm tỷ trọng đáng kể trong giá thành chăn nuôi.
Máy móc cũng đang đi vào khâu vốn được xem là “điểm nghẽn” của các trang trại: vệ sinh và xử lý chất thải. Hơn 75% cơ sở chăn nuôi trâu, bò sử dụng công nghệ Biogas và các giải pháp kỹ thuật tiên tiến để xử lý chất thải. Một số doanh nghiệp chăn nuôi bò sữa đã đầu tư hệ thống cào phân tự động, xử lý phân và nước thải.
Ở chăn nuôi lợn, gia cầm, các mô hình chuồng kín, chuồng lạnh, máng ăn, máng uống tự động và hệ thống xử lý chất thải được áp dụng ngày càng nhiều tại các trang trại quy mô lớn. Khoảng 70% số lợn và 60% số gia cầm được nuôi trong hệ thống có ứng dụng những công nghệ này; tỷ lệ cơ sở sử dụng Biogas và các giải pháp kỹ thuật tiên tiến xử lý chất thải đạt trên 84%.
Như vậy, cơ giới hóa không còn là chuyện một trang trại mua thêm vài chiếc máy. Máy móc đang được đặt vào cả chuỗi công việc, từ thức ăn, chăm sóc vật nuôi đến vệ sinh, xử lý chất thải và kiểm soát môi trường.
Giảm giá thành mới là bài toán cốt lõi
Trong chăn nuôi, chỉ cần giá thức ăn, nhân công hoặc năng lượng tăng, giá thành sản phẩm lập tức chịu sức ép. Vì vậy, câu chuyện cơ giới hóa không đơn thuần là “làm thay sức người”, mà quan trọng hơn là làm thế nào để mỗi đơn vị sản phẩm được tạo ra với chi phí thấp hơn và ổn định hơn.
Khi những công việc nặng được máy móc đảm nhiệm, lao động tại trang trại có thể chuyển sang các khâu đòi hỏi kỹ năng cao hơn như quản lý đàn, theo dõi sức khỏe vật nuôi, kiểm soát khẩu phần, phòng chống dịch bệnh và vận hành hệ thống sản xuất.
Cách làm này cũng mở ra khả năng tăng quy mô đàn mà không phải tăng tương ứng số lao động. Với các trang trại lớn, đây là yếu tố quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng dựa nhiều vào năng suất, chất lượng và giá thành.
Cơ giới hóa còn gắn với an toàn sinh học. Hệ thống chuồng kín, thiết bị tự động, kiểm soát thức ăn, nước uống và chất thải giúp giảm những tác động không cần thiết từ bên ngoài, đồng thời hỗ trợ kiểm soát dịch bệnh và môi trường chăn nuôi.
Xu hướng này cũng xuất hiện trong ngành dâu tằm. Lâm Đồng hiện có khoảng 10.640ha dâu với khoảng 17.000 hộ trồng dâu, nuôi tằm. Khoảng 90% hoạt động trồng dâu, nuôi tằm đã sử dụng máy làm đất, máy thái dâu và công nghệ tưới tự động; máy móc được sử dụng 100% trong sơ chế, chế biến dâu tằm tơ.
Theo Chi cục Chăn nuôi và Thú y, quá trình chuyển dịch sang chăn nuôi tập trung, ứng dụng công nghệ cao, tự động hóa và cơ giới hóa đang diễn ra ngày càng rõ nét.
Tuy nhiên, để máy móc thực sự trở thành “đòn bẩy” giảm giá thành, đầu tư thiết bị cần đi cùng tổ chức lại sản xuất. Hạ tầng nông thôn, giao thông, điện, nước, hệ thống tiêu thoát nước và các khu, cụm trang trại tập trung cần được hoàn thiện để thiết bị có thể phát huy hiệu quả.
Bên cạnh đó, người chăn nuôi cần được đào tạo về vận hành, bảo dưỡng và khai thác thiết bị. Liên kết giữa doanh nghiệp, trang trại và các cơ sở chế biến, tiêu thụ cũng cần được tăng cường để hình thành chuỗi sản xuất ổn định.
Thực hiện Quyết định 858/QĐ-TTg ngày 20/7/2022 của Thủ tướng Chính phủ về Chiến lược phát triển cơ giới hóa nông nghiệp và chế biến nông lâm thủy sản đến năm 2030, Lâm Đồng đang từng bước đưa cơ giới hóa, tự động hóa trở thành một phần của phương thức sản xuất mới.
Từ chỗ “làm thay sức người”, máy móc đang được kỳ vọng làm nhiều hơn thế: giúp kiểm soát quy trình, tiết kiệm đầu vào, giảm rủi ro và ổn định chất lượng. Với ngành chăn nuôi, đó chính là nền tảng để giảm giá thành, giữ sức cạnh tranh và tiến gần hơn tới một nền sản xuất hiện đại, an toàn, bền vững.
Hoàng Phương
