Đây là hướng tiếp cận đáng chú ý trong Kế hoạch thực hiện Quyết định số 1685/QĐ-TT của Thủ tướng Chính phủ được Bộ Tài chính ban hành tại Quyết định số 2897/QĐ-BTC ngày 12/10/2026. Kế hoạch gồm 12 nhiệm vụ, trong đó nhiều nội dung tập trung vào việc điều chỉnh cách phân bổ nguồn lực để tạo thêm việc làm có năng suất cao và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế.
Dịch chuyển dòng vốn về khu vực có năng suất cao
Theo kế hoạch, Bộ Tài chính sẽ phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách về đầu tư, tài chính và phát triển doanh nghiệp. Điểm đáng chú ý là phân bổ nguồn lực được đặt trong mối liên hệ trực tiếp với mục tiêu nâng năng suất lao động.
Thay vì chỉ nhìn vào quy mô vốn đầu tư, định hướng mới chú trọng hơn đến khả năng tạo giá trị gia tăng, chất lượng việc làm và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Dòng vốn vì vậy được kỳ vọng dịch chuyển mạnh hơn vào những ngành, lĩnh vực có khả năng tạo ra năng suất cao, thúc đẩy đổi mới công nghệ và nâng năng lực sản xuất.
Đây cũng là vấn đề gắn với chất lượng tăng trưởng. Nếu vốn tiếp tục tập trung vào những hoạt động tạo giá trị thấp, năng suất khó có thể cải thiện bền vững ngay cả khi tổng vốn đầu tư tăng. Ngược lại, khi nguồn lực được phân bổ vào công nghệ, sản xuất hiện đại và các ngành có hàm lượng tri thức cao, tác động đến năng suất có thể lan tỏa sang nhiều khu vực khác của nền kinh tế.
Cùng với chính sách đầu tư, quy hoạch cũng được đặt lại trong mối quan hệ với năng suất lao động. Bộ Tài chính sẽ phối hợp rà soát, tổ chức thực hiện quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch vùng, quy hoạch tỉnh và quy hoạch đô thị, nông thôn, gắn phân bố dân cư, hạ tầng và nguồn nhân lực với các vùng động lực, hành lang kinh tế và cực tăng trưởng.
Khi doanh nghiệp, hạ tầng và lao động được tổ chức trong những không gian kinh tế phù hợp, chi phí kết nối có thể giảm, thị trường lao động được mở rộng và khả năng chuyên môn hóa sản xuất được cải thiện. Đây là một trong những điều kiện để nâng năng suất không chỉ ở từng doanh nghiệp mà trên quy mô vùng.
Không chỉ thu hút vốn, mà phải thu hút “chất lượng” của dòng vốn
Một thay đổi đáng chú ý khác nằm ở cách tiếp cận đối với đầu tư. Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các cơ quan liên quan hoàn thiện cơ chế, chính sách đối với đầu tư nước ngoài, khu vực tư nhân và doanh nghiệp nhà nước, theo hướng ưu tiên những dự án sử dụng công nghệ tiên tiến, công nghệ cao, quản trị hiện đại và hiệu quả nguồn lực.
Điều này cho thấy bài toán thu hút đầu tư đang được đặt cao hơn yêu cầu về lượng vốn. Một dự án tạo ra nhiều việc làm nhưng giá trị gia tăng thấp sẽ có tác động khác với dự án sử dụng công nghệ cao, tạo việc làm chất lượng và giúp doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất.
Vì vậy, hiệu quả của chính sách thu hút đầu tư không chỉ được nhìn qua số vốn đăng ký, mà còn ở khả năng tạo ra năng lực sản xuất mới, chuyển giao công nghệ, nâng trình độ quản trị và cải thiện chất lượng việc làm.
Ở chiều ngược lại, nguồn nhân lực chất lượng cao cũng cần được đặt vào đúng hệ sinh thái để phát huy hiệu quả. Bộ Tài chính sẽ nghiên cứu các cơ chế, chính sách ưu đãi về tài chính, thuế nhằm thu hút chuyên gia, nhà khoa học nước ngoài đến Việt Nam làm việc, nghiên cứu và tham gia đổi mới sáng tạo.
Nếu kết nối được nhóm nhân lực này với doanh nghiệp và các cơ sở nghiên cứu, nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ bổ sung lao động trình độ cao mà còn có thể tạo hiệu ứng lan tỏa về công nghệ, tri thức và phương thức quản trị.
Về bản chất, kế hoạch của Bộ Tài chính đang đặt năng suất lao động vào một bài toán rộng hơn: không chỉ làm cho người lao động làm việc hiệu quả hơn, mà phải tạo ra môi trường để vốn, công nghệ và con người cùng dịch chuyển về những nơi tạo ra giá trị lớn hơn.
Đây cũng là điều kiện để mục tiêu nâng năng suất gắn với tăng trưởng bền vững thay vì chỉ phụ thuộc vào việc tăng thêm vốn hoặc sử dụng nhiều lao động. Khi nguồn lực được phân bổ hiệu quả hơn, năng suất tăng sẽ đồng thời tạo dư địa cho thu nhập, sức cạnh tranh của doanh nghiệp và chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế.
Minh Thành (t/h)
