Hoàn thiện năng lực kiểm nghiệm để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 7 tháng đầu năm 2026, Trung Quốc tiếp tục là thị trường xuất khẩu nông, lâm, thủy sản lớn nhất của Việt Nam, chiếm 21,9% tổng kim ngạch toàn ngành. Kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này tăng 24,4% so với cùng kỳ năm trước, riêng nhóm rau quả đạt 4,83 tỷ USD, tăng gần 25%, trong đó Trung Quốc chiếm khoảng 55% thị phần.
Đà tăng trưởng này diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc liên tục nâng cao các yêu cầu kỹ thuật đối với hàng nông sản nhập khẩu, đặc biệt về kiểm dịch thực vật, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Vì vậy, năng lực kiểm nghiệm trong nước được xem là một trong những yếu tố quyết định khả năng đáp ứng các quy định của thị trường.
Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, từ ngày 31/7, sau khi GACC hoàn tất xác nhận mẫu báo cáo thử nghiệm, thêm 18 phòng kiểm nghiệm của Việt Nam chính thức được đưa vào danh sách được công nhận. Trong đó có 12 phòng được công nhận mới và 6 phòng được khôi phục phạm vi hoạt động đối với chỉ tiêu Cadimi.
Việc bổ sung này nâng tổng số phòng thử nghiệm được phía Trung Quốc công nhận từ 32 lên 50, tăng gần 60% so với trước đây. Hiện Việt Nam có 48 phòng đủ năng lực phân tích Cadimi và 39 phòng phân tích Vàng O - hai chỉ tiêu đang được phía Trung Quốc kiểm soát nghiêm ngặt đối với nhiều mặt hàng nông sản, đặc biệt là sầu riêng.
Một điểm đáng chú ý là mạng lưới phòng thử nghiệm đã được mở rộng đến nhiều địa phương có vùng nguyên liệu lớn như Gia Lai và Lâm Đồng, thay vì chỉ tập trung tại các trung tâm kinh tế. Điều này giúp doanh nghiệp và các địa phương giảm thời gian vận chuyển mẫu, rút ngắn quy trình kiểm nghiệm và nâng cao khả năng đáp ứng tiến độ giao hàng trong mùa vụ.
Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp, hệ thống phòng thử nghiệm hiện chủ yếu phục vụ ngành hàng sầu riêng - mặt hàng có yêu cầu kiểm nghiệm nghiêm ngặt nhất khi xuất khẩu sang Trung Quốc.
Ông cho biết, cùng với việc số phòng thử nghiệm tăng mạnh, số cơ sở đóng gói được phía Trung Quốc chấp thuận cũng tăng từ khoảng 80 lên khoảng 150 cơ sở so với cùng kỳ năm trước. Để đáp ứng nhu cầu kiểm nghiệm trong mùa thu hoạch cao điểm tại Tây Nguyên vào tháng 8 và tháng 9, Bộ đã chỉ đạo bố trí các phòng thử nghiệm lưu động đến vùng nguyên liệu, đồng thời tổ chức làm việc 24/24 giờ nhằm rút ngắn thời gian trả kết quả.
Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, với năng lực hiện nay, hệ thống phòng kiểm nghiệm của Việt Nam cơ bản đáp ứng được nhu cầu phục vụ xuất khẩu.
Kiểm nghiệm chỉ là một mắt xích trong chuỗi đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu
Việc mở rộng năng lực kiểm nghiệm được đánh giá là điều kiện cần, nhưng để khai thác hiệu quả thị trường Trung Quốc, ngành nông nghiệp vẫn phải tiếp tục hoàn thiện đồng bộ các yêu cầu kỹ thuật khác.
Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Việt Nam và Trung Quốc đã ký nhiều nghị định thư xuất khẩu đối với các mặt hàng như sầu riêng, chuối, mít, măng cụt, khoai lang, dừa, chanh leo, thạch đen và sầu riêng đông lạnh. Đồng thời, hai bên vẫn đang tiếp tục đàm phán mở cửa thị trường đối với nhiều loại trái cây khác như nhãn, vải, chôm chôm, xoài, thanh long và nhóm cây có múi.
Tuy nhiên, cùng với cơ hội mở rộng thị trường là hệ thống yêu cầu ngày càng chặt chẽ về mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, truy xuất nguồn gốc và kiểm dịch thực vật.
Theo ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, ngành rau quả cần chuyển từ mục tiêu tăng sản lượng sang nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng. Điều này đòi hỏi tiếp tục hoàn thiện vùng nguyên liệu đạt chuẩn, tăng cường chế biến sâu, nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc và cải thiện hệ thống logistics để đáp ứng yêu cầu của các thị trường nhập khẩu.
Liên quan đến công tác quản lý vùng trồng và cơ sở đóng gói, Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Huỳnh Tấn Đạt cho biết, đơn vị đang duy trì trao đổi kỹ thuật thường xuyên với GACC, đồng thời dự kiến cử đoàn công tác sang Trung Quốc nhằm thúc đẩy quá trình công nhận các mã số đã hoàn thiện hồ sơ.
Theo ông, tiến độ phê duyệt không chỉ phụ thuộc vào quá trình trao đổi giữa cơ quan chức năng hai nước mà còn phụ thuộc vào chất lượng hồ sơ và năng lực quản lý của các địa phương. Hệ thống quản lý cần bảo đảm truy xuất được đến từng vùng trồng, từng cơ sở đóng gói và có cơ chế giám sát, xử lý rõ ràng đối với các trường hợp vi phạm.
Trong bối cảnh Trung Quốc tiếp tục là thị trường xuất khẩu nông sản lớn nhất của Việt Nam, việc mở rộng hệ thống phòng thử nghiệm được GACC công nhận được xem là bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện năng lực kỹ thuật của ngành. Khi kết hợp với việc nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu, tăng cường truy xuất nguồn gốc và thực hiện nghiêm các yêu cầu của nghị định thư xuất khẩu, đây sẽ là nền tảng để nông sản Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, duy trì tăng trưởng bền vững tại thị trường này.
Minh Thành (t/h)
