Từ cơ chế đặc thù đến bài toán tháo gỡ "cơn khát" giáo viên
Ngay sau khi Nghị quyết số 248/2025/QH15 (Nghị quyết 248) có hiệu lực, UBND tỉnh Lào Cai đã chỉ đạo các sở, ngành, địa phương khẩn trương xây dựng kế hoạch triển khai, rà soát các quy định hiện hành, ban hành các văn bản hướng dẫn thuộc thẩm quyền và tổ chức quán triệt đến đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, các cơ sở giáo dục trên địa bàn.
Đối với Lào Cai, địa phương có địa bàn rộng, nhiều xã vùng cao, biên giới và đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ lớn, việc Quốc hội ban hành cơ chế đặc thù được đánh giá không chỉ giải quyết những khó khăn trước mắt mà còn tạo nền tảng thể chế quan trọng để tái cấu trúc và nâng cao chất lượng giáo dục trong dài hạn.
Hiện nay, tỉnh Lào Cai đang triển khai các cơ chế đặc thù trên nền tảng quy mô giáo dục lớn với 471 nghìn trẻ em, học sinh, học viên theo học tại 1.046 cơ sở giáo dục trong năm học 2025 - 2026, trong đó học sinh dân tộc thiểu số chiếm khoảng 67%. Theo Đề án sắp xếp mạng lưới trường, lớp giai đoạn 2026 - 2030, số lượng trường học sẽ giảm xuống còn 956 trường nhưng quy mô học sinh vẫn được giữ ổn định. Việc tinh gọn đầu mối được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng nguồn lực và tạo điều kiện tập trung đầu tư cho các cơ sở giáo dục theo hướng chuẩn hóa, hiện đại.
Một trong những nội dung được đánh giá có tác động rõ nét nhất của Nghị quyết 248 là việc tăng cường phân cấp, trao thêm thẩm quyền cho địa phương trong quản lý và sử dụng đội ngũ nhà giáo.
Trên cơ sở đó, tỉnh Lào Cai đã ban hành các quy định về quản lý tổ chức, cán bộ, viên chức; hướng dẫn điều động, thuyên chuyển, biệt phái, bổ nhiệm giáo viên giữa các địa phương nhằm sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực, nhất là tại các khu vực còn thiếu giáo viên.
Những kết quả bước đầu cho thấy cơ chế mới đã phát huy hiệu quả tích cực. Toàn tỉnh Lào Cai đã thực hiện hợp đồng 1.021 giáo viên, trong đó có 637 giáo viên được bố trí về các trường thuộc vùng đặc biệt khó khăn; tuyển dụng mới 1.141 giáo viên ở các cấp học; đồng thời điều động, tiếp nhận và bố trí lại nhiều viên chức giữa các cơ sở giáo dục để đáp ứng yêu cầu giảng dạy.
Ngành giáo dục tỉnh Lào Cai cũng đang triển khai Đề án xét thăng hạng chức danh nghề nghiệp với 14.840 chỉ tiêu, tạo động lực để đội ngũ nhà giáo tiếp tục nâng cao trình độ chuyên môn, ổn định và gắn bó với nghề.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy bài toán thiếu giáo viên vẫn là thách thức lớn. Hiện toàn ngành mới đạt 93,8% biên chế được giao, còn thiếu hơn 2.000 người so với chỉ tiêu và thiếu trên 5.000 người so với định mức. Tại nhiều địa bàn vùng cao, giáo viên vẫn phải dạy vượt giờ trong thời gian dài.
Điều này cho thấy, dù các cơ chế mới đã tạo điều kiện thuận lợi hơn trong tuyển dụng và bố trí nhân lực, song việc giải quyết căn bản tình trạng thiếu giáo viên tích tụ nhiều năm vẫn cần thêm thời gian và các giải pháp đồng bộ.
Đầu tư trường học vùng biên - Bước đi chiến lược cho phát triển nguồn nhân lực
Song song với đổi mới cơ chế quản lý đội ngũ, tỉnh Lào Cai tiếp tục ưu tiên nguồn lực đầu tư cơ sở vật chất, từng bước hoàn thiện điều kiện dạy và học.
Hiện tỷ lệ phòng học kiên cố trên địa bàn đạt 86,6%; hệ thống phòng học bộ môn có tỷ lệ kiên cố trên 93%. Tuy nhiên, hệ thống nhà ở nội trú, bán trú tại nhiều trường vùng cao vẫn chưa đáp ứng yêu cầu thực tế. Trong bối cảnh đó, việc đầu tư xây dựng hệ thống trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới được xem là dấu ấn nổi bật trong quá trình triển khai Nghị quyết số 248.
Đến nay, trên địa bàn tỉnh Lào Cai 4 dự án trường học khởi công năm 2025 đã đạt khối lượng thi công từ 65% đến 78%, phấn đấu hoàn thành trước năm học 2026 - 2027. Các dự án khởi công năm 2026 cũng đang được đẩy nhanh thủ tục để triển khai đúng kế hoạch. Khi hoàn thành, các công trình này không chỉ góp phần cải thiện điều kiện học tập, sinh hoạt của học sinh vùng biên giới mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc giữ chân học sinh đến trường, nâng cao chất lượng giáo dục và tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh khu vực biên giới.
Bên cạnh đầu tư cơ sở vật chất, chính sách miễn học phí tiếp tục khẳng định ý nghĩa nhân văn và sức lan tỏa sâu rộng. Tỉnh đã chủ động bố trí trên 1.017 tỷ đồng để thực hiện chính sách miễn, hỗ trợ học phí cho 475.784 học sinh. Đối với một tỉnh miền núi còn nhiều khó khăn như Lào Cai, chính sách này không chỉ góp phần giảm gánh nặng chi phí cho các gia đình mà còn tạo cơ hội tiếp cận giáo dục bình đẳng hơn cho học sinh ở cả khu vực công lập và ngoài công lập, đồng thời hạn chế nguy cơ học sinh bỏ học vì hoàn cảnh kinh tế.
Hiệu quả của các cơ chế, chính sách mới cũng được phản ánh qua những kết quả giáo dục cụ thể. Chất lượng giáo dục mầm non tiếp tục được nâng cao; tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng giảm so với đầu năm học. Chất lượng giáo dục đại trà được duy trì ổn định với trên 99% học sinh hoàn thành chương trình hoặc đạt yêu cầu học tập, rèn luyện. Ở lĩnh vực giáo dục mũi nhọn, toàn tỉnh Lào Cai đạt 134 giải học sinh giỏi quốc gia, tăng 6 giải so với năm học trước; nhiều học sinh đạt thành tích cao tại các cuộc thi khoa học kỹ thuật, khởi nghiệp và các sân chơi cấp quốc gia, quốc tế.
Có thể thấy, nếu như trước đây những hạn chế về cơ chế quản lý, tình trạng thiếu giáo viên và khó khăn về nguồn lực đầu tư là những rào cản lớn đối với sự phát triển giáo dục của tỉnh Lào Cai, thì Nghị quyết số 248 đã tạo thêm công cụ và dư địa chính sách để từng bước tháo gỡ các điểm nghẽn này.
Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình triển khai vẫn còn một số khó khăn cần tiếp tục giải quyết. Việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp đặt ra yêu cầu cao hơn đối với đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý giáo dục ở cơ sở. Trong khi đó, nhiều dự án trường học vùng biên giới chịu tác động của điều kiện địa hình phức tạp, thời tiết khắc nghiệt, giá vật liệu xây dựng biến động và khó khăn trong huy động nhân lực kỹ thuật, ảnh hưởng đến tiến độ thi công.
Thời gian tới, tỉnh Lào Cai sẽ tiếp tục tập trung triển khai hiệu quả các cơ chế, chính sách đặc thù; đẩy nhanh tiến độ hoàn thành các trường phổ thông nội trú khu vực biên giới; tiếp tục sắp xếp mạng lưới trường, lớp phù hợp với thực tiễn; nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo; ưu tiên đầu tư cơ sở vật chất, chuyển đổi số trong giáo dục và thực hiện đầy đủ các chính sách hỗ trợ người học.
Đồng thời, tỉnh Lào Cai sẽ tiếp tục kiến nghị Trung ương quan tâm bố trí đủ nguồn vốn đầu tư, bổ sung biên chế giáo viên và hoàn thiện các cơ chế đặc thù đối với đội ngũ công tác tại vùng cao, vùng biên giới, tạo nền tảng phát triển giáo dục theo hướng toàn diện, chất lượng và bền vững.
Hải Minh
