Vào các tối cuối tuần, tại những điểm trông giữ xe nằm sát khu vực thí điểm vùng phát thải thấp (LEZ), lượng người gửi phương tiện có xu hướng tăng. Thay vì tiếp tục đi xe cá nhân vào khu vực hạn chế, nhiều người lựa chọn gửi xe rồi đi bộ, sử dụng xe buýt hoặc chuyển sang các phương tiện chạy điện.
Sự thay đổi này diễn ra sau hơn một tháng Hà Nội thí điểm Đề án “Vùng phát thải thấp trong Vành đai 1”. Từ ngày 1/7/2026, một số giải pháp kiểm soát phương tiện được áp dụng tại khu vực thuộc phường Hoàn Kiếm vào các tối cuối tuần, hướng tới giảm phát thải từ giao thông, cải thiện chất lượng không khí và hạn chế tiếng ồn ở khu vực trung tâm.
Từ gửi xe bên ngoài đến thay đổi cách di chuyển
Tại các cửa ngõ dẫn vào khu vực thí điểm, lực lượng chức năng bố trí rào chắn, biển báo và hướng dẫn phân luồng. Người từ bên ngoài được hướng dẫn gửi phương tiện tại các điểm trông giữ giáp ranh trước khi tiếp tục hành trình bằng hình thức phù hợp.
Đối với người dân sinh sống trong khu vực LEZ, việc tổ chức giao thông được thực hiện theo hướng vừa bảo đảm yêu cầu kiểm soát phương tiện, vừa đáp ứng nhu cầu đi lại thiết yếu. Tại các vị trí kiểm soát, cư dân được hướng dẫn tắt máy, dắt phương tiện về nhà trong thời gian áp dụng hạn chế.
Nếu những ngày đầu người dân còn cần thời gian làm quen với cách tổ chức giao thông mới thì sau hơn một tháng, việc chấp hành tại khu vực thí điểm đã dần đi vào nền nếp. Các điểm gửi xe ở khu vực giáp ranh, trong đó có điểm trên phố Ngô Quyền, trở nên nhộn nhịp hơn vào những tối áp dụng hạn chế phương tiện.
Sự thay đổi tuy mới ở giai đoạn đầu nhưng cho thấy việc thiết lập vùng phát thải thấp không đơn thuần là dựng rào chắn để hạn chế xe cơ giới. Khi phương tiện cá nhân không còn là lựa chọn thuận tiện nhất cho toàn bộ hành trình, người dân bắt đầu kết hợp nhiều cách di chuyển: đi xe đến khu vực giáp ranh, gửi phương tiện rồi đi bộ hoặc tiếp tục hành trình bằng giao thông công cộng.
Hơn 1.800 phương tiện xanh phục vụ nhu cầu đi lại
Để việc hạn chế phương tiện cá nhân không tạo khoảng trống trong nhu cầu đi lại, Hà Nội đồng thời bổ sung các phương án thay thế.
Sau hơn một tháng triển khai, Thành phố đã bố trí 220 điểm trông giữ phương tiện, tạo điều kiện để người dân gửi xe trước khi vào khu vực hạn chế. Cùng với đó, 10 bãi đỗ xe trung chuyển Park and Ride được đưa vào vận hành, hỗ trợ kết nối giữa phương tiện cá nhân và các hình thức giao thông khác.
Mạng lưới giao thông xanh cũng được hình thành với 171 trạm, cung cấp hơn 1.800 xe đạp, xe đạp điện và xe máy điện. Đây là những phương tiện phù hợp với các hành trình ngắn trong khu vực trung tâm, đặc biệt khi người dân đã gửi ô tô, xe máy tại các điểm giáp ranh.
Xe buýt giữ vai trò quan trọng trong phương án thay thế. Từ ngày 1/7, toàn bộ các tuyến xe buýt hoạt động qua khu vực thí điểm đã sử dụng năng lượng xanh. Hà Nội đồng thời miễn tiền vé trên 45 tuyến xe buýt trong phạm vi Vành đai 1 đến hết tháng 6/2027.
Lộ trình của một số tuyến cũng được điều chỉnh phù hợp với khung giờ hạn chế phương tiện. Việc kết hợp giữa miễn vé, điều chỉnh tuyến và chuyển đổi phương tiện sang năng lượng xanh giúp giao thông công cộng trở thành một lựa chọn thuận tiện hơn đối với người dân khi vào khu vực LEZ.
Mở rộng hạ tầng cho phương tiện điện
Song song với giao thông công cộng, mạng lưới phục vụ xe điện tiếp tục được mở rộng. Thành phố đã phê duyệt thêm 89 vị trí trạm sạc công cộng tích hợp tủ đổi pin.
Theo số liệu hiện có, toàn thành phố có hơn 2.300 vị trí trạm sạc với trên 10.200 cổng sạc và khoảng 1.650 tủ đổi pin. Việc mở rộng hạ tầng này có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng chuyển đổi phương tiện, bởi nhu cầu sử dụng xe điện chỉ có thể tăng bền vững khi người dân thuận tiện trong việc sạc và đổi pin.
Hệ thống trạm sạc, phương tiện công cộng, điểm gửi xe và bãi trung chuyển vì vậy là những mắt xích gắn với nhau. Nếu các điểm kết nối được bố trí hợp lý, người dân có thể chủ động lựa chọn phương án di chuyển thay vì phụ thuộc vào xe cá nhân từ điểm xuất phát đến điểm đến.
Đây cũng là điều kiện quan trọng nếu Hà Nội tiếp tục mở rộng phạm vi hoặc thời gian áp dụng các biện pháp kiểm soát phương tiện trong tương lai.
Không gian phố thay đổi khi lượng xe cơ giới giảm
Theo đánh giá bước đầu của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, người dân và các hộ kinh doanh trong khu vực cơ bản đồng thuận với phương án tổ chức giao thông mới, từng bước thích ứng và chấp hành quy định tại vùng thí điểm.
Việc giảm phương tiện cơ giới trong những khung giờ nhất định cũng tạo ra thay đổi đối với không gian đường phố. Khi mật độ ô tô, xe máy giảm, điều kiện dành cho người đi bộ được cải thiện, nhất là tại những khu vực có đông người dân và du khách.
Đây là một trong những giá trị mà mô hình LEZ hướng tới: không chỉ giảm lượng phát thải từ phương tiện giao thông mà còn từng bước tổ chức lại cách sử dụng không gian đô thị, ưu tiên hơn cho giao thông công cộng, phương tiện sạch và người đi bộ.
Tuy nhiên, khả năng duy trì thói quen mới của người dân phụ thuộc nhiều vào chất lượng các phương án thay thế. Điểm gửi xe phải thuận tiện, phương tiện công cộng cần dễ tiếp cận, mạng lưới xe đạp và xe điện phải đủ khả năng kết nối, trong khi hạ tầng sạc cần đáp ứng nhu cầu thực tế.
Tiếp tục hoàn thiện trước khi mở rộng
Sau giai đoạn đầu thí điểm, Hà Nội sẽ tiếp tục hoàn thiện hệ thống camera ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), đấu nối hạ tầng trạm sạc và mở rộng các điểm trung chuyển. Thành phố cũng tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ người dân trong quá trình chuyển đổi sang các phương tiện sử dụng năng lượng sạch.
Hệ thống camera AI khi được hoàn thiện sẽ hỗ trợ giám sát phương tiện và việc thực hiện các quy định trong vùng phát thải thấp, giảm phụ thuộc vào kiểm soát thủ công. Trong khi đó, việc bổ sung các điểm trung chuyển và hạ tầng sạc nhằm giải quyết bài toán quan trọng hơn: tạo đủ lựa chọn để người dân có thể thay đổi cách đi lại một cách thuận tiện.
Hơn một tháng chưa phải khoảng thời gian dài để đánh giá đầy đủ hiệu quả của một mô hình giao thông mới. Tuy nhiên, việc người dân bắt đầu quen với gửi xe ngoài vùng hạn chế, đi bộ, sử dụng xe buýt và phương tiện điện cho thấy những thay đổi đầu tiên trong thói quen di chuyển.
Từ những chuyển biến này, cùng với quá trình tiếp tục hoàn thiện hạ tầng và phương án tổ chức giao thông, Hà Nội có thêm cơ sở thực tế để đánh giá hiệu quả, nhận diện những bất cập và điều chỉnh mô hình LEZ trước các bước triển khai tiếp theo. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là giảm số phương tiện đi vào một khu vực trong một số khung giờ, mà từng bước hình thành cách đi lại ít phát thải hơn và phù hợp hơn với một đô thị đông dân.
Minh Thắm
