Cụ thể, tại Văn bản số 494/ATTP-PCTTR (ngày 30/3/2026), Cục An toàn thực phẩm (ATTP) đề nghị Sở Y tế các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và Sở ATTP TP. Hồ Chí Minh khẩn trương phối hợp triển khai đồng bộ Kế hoạch số 331/KH-BCĐTƯATTP về ATTP về triển khai công tác hậu kiểm ATTP năm 2026; căn cứ trách nhiệm hậu kiểm về ATTP quy định tại Điều 38 Nghị định số 115/2018/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính về ATTP.
Cục ATTP cho biết, điểm cốt lõi là đề nghị thay đổi cách tiếp cận trong quản lý an toàn thực phẩm, từ kiểm tra hồ sơ trước khi lưu thông sang giám sát thực tế trong suốt quá trình sản xuất - phân phối - tiêu dùng.
Theo đó, nhóm sản phẩm tự công bố, vốn nhằm tạo thuận lợi cho doanh nghiệp nay trở thành trọng điểm kiểm soát. Thực tế cho thấy, nhiều kẽ hở đã bị lợi dụng, với các vi phạm phổ biến như không công bố, công bố sai bản chất sản phẩm hoặc sử dụng kết quả kiểm nghiệm không hợp lệ. Nghĩa là việc kiểm tra lần này không chỉ dừng ở hồ sơ mà mở rộng đến kiểm tra trực tiếp tại cơ sở và xử lý nghiêm các sai phạm.
Đáng chú ý, cả hàng nhập khẩu từng được miễn hoặc giảm tiền kiểm cũng được khuyến nghị đưa vào diện hậu kiểm. Đây là bước điều chỉnh nhằm bịt lỗ hổng chính sách, hạn chế việc lợi dụng cơ chế thông thoáng để đưa hàng kém chất lượng vào thị trường.
Đối với phân khúc thực phẩm bảo vệ sức khỏe tiếp tục được cơ quan quản lý ATTP đưa vào tầm ngắm do nhu cầu cao và biên lợi nhuận lớn. Các sản phẩm hỗ trợ điều trị như: huyết áp, đường huyết, xương khớp, giảm cân hay sinh lý nam sẽ được kiểm tra trọng điểm.
Cục ATTP nhận định, rủi ro lớn nhất nằm ở việc pha trộn chất cấm để tạo hiệu quả nhanh, yếu tố dễ đánh vào tâm lý người tiêu dùng. Dù danh mục chất cấm đã được quy định rõ, tình trạng vi phạm vẫn chưa được xử lý triệt để, cho thấy khoảng trống trong khâu giám sát sau lưu thông.
Song song với hậu kiểm, việc tăng cường đấu tranh chống hàng giả, gian lận thương mại tiếp tục được Cục ATTP nhấn mạnh theo các chỉ đạo của Chính phủ. Thực tế cho thấy, các vụ vi phạm không còn mang tính đơn lẻ mà đã hình thành các đường dây khép kín từ sản xuất đến phân phối.
Thủ đoạn phổ biến là làm giả bao bì, nhãn mác, gắn mác hàng nhập khẩu hoặc quảng cáo sản phẩm như thuốc chữa bệnh. Sự phát triển của thương mại điện tử và mạng xã hội càng khiến hàng giả lan nhanh hơn, trong khi việc kiểm tra gặp khó do người bán ẩn danh và không có địa điểm kinh doanh cố định.
Trong bối cảnh đó, hậu kiểm không chỉ dừng ở phát hiện vi phạm mà còn đóng vai trò truy vết, lần theo các mắt xích trong chuỗi cung ứng. Đây được xem là hướng tiếp cận phù hợp với một thị trường ngày càng phức tạp và phân tán.
Cục ATTP cho biết, kế hoạch hậu kiểm năm 2026 bao phủ nhiều khâu, từ điều kiện sản xuất, hồ sơ pháp lý đến lấy mẫu kiểm nghiệm và xử lý vi phạm. Trên cơ sở đó, các địa phương được đề nghị cần tăng cường nhân lực, đào tạo và chủ động kiểm soát vào các thời điểm cao điểm. Tuy nhiên, hiệu quả thực thi vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn lực.
Công tác hậu kiểm đòi hỏi hệ thống kiểm nghiệm, nhân sự chuyên môn và sự phối hợp liên ngành, trong khi năng lực giữa các địa phương còn chênh lệch. Vì vậy, thu hẹp khoảng cách giữa quy định và thực tế triển khai sẽ là yếu tố quyết định để chính sách này phát huy hiệu quả.
Tuấn Ngọc
