Chặn áp lực tăng chi phí vốn từ phía huy động
Mặt bằng lãi suất cho vay muốn giảm bền vững trước hết phải có dư địa từ phía chi phí vốn. Đây là điểm đáng chú ý trong Công văn số 9608/NHNN-CSTT ngày 18/10/2026 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), khi cơ quan quản lý đồng thời yêu cầu giảm lãi suất huy động và lãi suất cho vay.
Theo chỉ đạo mới, các tổ chức tín dụng phải trước mắt giảm tối thiểu 0,5%/năm lãi suất tiền gửi niêm yết đối với kỳ hạn từ 6 tháng trở lên. NHNN đồng thời yêu cầu các ngân hàng tuyệt đối không chạy đua tăng lãi suất huy động, tránh cạnh tranh không lành mạnh làm gia tăng chi phí vốn và gây biến động trên thị trường tiền tệ.
Đây được xem là một trong những điểm then chốt của chỉ đạo lần này. Khi các ngân hàng cùng nâng lãi suất để thu hút tiền gửi, chi phí đầu vào tăng sẽ tạo áp lực lên lãi suất cho vay hoặc làm thu hẹp biên lợi nhuận nếu ngân hàng muốn giữ lãi suất cho vay thấp. Vì vậy, việc kiểm soát cuộc đua huy động có thể tạo thêm dư địa để giảm chi phí tín dụng cho nền kinh tế.
NHNN yêu cầu các tổ chức tín dụng tập trung nguồn lực, tiết giảm chi phí và chia sẻ lợi nhuận để đưa mặt bằng lãi suất đi xuống. Ở chiều cho vay, mức giảm được yêu cầu tập trung từ 1,5 - 2%/năm đối với lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên.
Cách điều hành này cho thấy mục tiêu không chỉ là kéo giảm một vài mức lãi suất riêng lẻ mà hướng tới tác động đồng thời lên cả hai đầu của bảng cân đối ngân hàng: giảm chi phí huy động và giảm giá vốn cho khách hàng vay.
Dùng tăng trưởng tín dụng làm “kỷ luật” với ngân hàng
Một điểm đáng chú ý khác trong chỉ đạo lần này là NHNN gắn việc tuân thủ lãi suất với khả năng mở rộng tín dụng của từng ngân hàng.
Theo đó, từ nay đến cuối năm 2026, với tổ chức tín dụng không thực hiện nghiêm chỉ đạo về lãi suất hoặc có hành vi cạnh tranh không lành mạnh gây bất ổn thị trường, NHNN có thể căn cứ tính chất, mức độ rủi ro để xem xét lại chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng trong phần thời gian còn lại của năm. Những tổ chức vi phạm cũng có thể được giao chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng thấp trong năm 2027.
Ngoài ra, NHNN có thể yêu cầu các tổ chức tín dụng áp dụng một hoặc một số tỷ lệ bảo đảm an toàn cao hơn mức quy định.
Việc đưa ra các biện pháp này tạo thêm sức ép để các ngân hàng không chạy theo mục tiêu tăng quy mô bằng mọi giá. Bởi trong bối cảnh tín dụng tiếp tục được định hướng vào các động lực tăng trưởng, dư địa tăng trưởng tín dụng trở thành một nguồn lực quan trọng đối với mỗi tổ chức tín dụng.
Cùng với đó, NHNN yêu cầu các ngân hàng không hạ chuẩn cho vay để mở rộng dư nợ. Nguồn vốn cần ưu tiên cho sản xuất, kinh doanh, các dự án trọng điểm có tính khả thi và những lĩnh vực như khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, giáo dục, đào tạo và công nghiệp văn hóa.
Yêu cầu kiểm soát rủi ro cũng được đặt song song với mục tiêu giảm lãi suất. Các ngân hàng phải theo dõi sát nợ nhóm 2, nợ xấu, các khoản nợ tiềm ẩn rủi ro và khoản vay được cơ cấu lại thời hạn trả nợ; đồng thời tăng cường quản lý tài sản bảo đảm và kiểm soát tín dụng đối với khách hàng, nhóm khách hàng có dư nợ lớn.
Như vậy, thông điệp mới từ cơ quan quản lý không đơn thuần là yêu cầu ngân hàng “giảm lãi suất”, mà là thiết lập lại cách cạnh tranh trên thị trường vốn: hạn chế cuộc đua huy động, giảm chi phí đầu vào, hướng vốn vào khu vực ưu tiên và gắn tăng trưởng tín dụng với mức độ tuân thủ.
Trong bối cảnh đó, khả năng giảm lãi suất cho vay trong thời gian tới sẽ phụ thuộc không chỉ vào chính sách điều hành mà còn vào năng lực tiết giảm chi phí, cơ cấu nguồn vốn và khả năng kiểm soát rủi ro của từng ngân hàng.
Minh Thành (t/h)
