Hiện nay, năng lực sản xuất phân bón trong nước đã có những bước phát triển đáng kể. Hệ thống nhà máy sản xuất urê, DAP, lân và NPK được đầu tư mở rộng trong nhiều năm qua, góp phần đáp ứng phần lớn nhu cầu tiêu thụ trong nước. Nhờ đó, Việt Nam từng bước giảm áp lực nhập khẩu đối với nhiều chủng loại phân bón quan trọng, đồng thời gia tăng khả năng cung ứng cho thị trường khu vực.
Tuy nhiên, bức tranh chung của ngành vẫn tồn tại những điểm nghẽn cần sớm tháo gỡ. Một trong những thách thức lớn nhất là sự phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu đối với một số sản phẩm thiết yếu như kali và SA. Đây là những loại phân bón hoặc nguyên liệu đầu vào quan trọng mà Việt Nam hiện chưa có điều kiện sản xuất với quy mô lớn. Do đó, bất kỳ biến động nào về giá cả, nguồn cung hay chi phí vận chuyển trên thị trường quốc tế đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất trong nước.
Bên cạnh đó, cơ cấu sản xuất cũng đang bộc lộ tình trạng mất cân đối. Trong khi một số dòng sản phẩm có năng lực sản xuất vượt nhu cầu tiêu thụ thì nhiều phân khúc khác vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu. Điều này đòi hỏi ngành phân bón cần tiếp tục rà soát quy hoạch phát triển, điều chỉnh cơ cấu sản phẩm phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường và định hướng phát triển nông nghiệp trong giai đoạn mới.
Một tín hiệu tích cực là xu hướng phát triển phân bón hữu cơ đang ngày càng rõ nét. Dưới tác động của yêu cầu sản xuất nông nghiệp bền vững và xu hướng tiêu dùng xanh trên thế giới, nhiều doanh nghiệp đã đẩy mạnh đầu tư vào lĩnh vực này. Nguồn nguyên liệu từ phụ phẩm nông nghiệp, chất thải chăn nuôi và các nguồn sinh khối trong nước đang được khai thác hiệu quả hơn để sản xuất phân bón hữu cơ, góp phần giảm áp lực lên môi trường và nâng cao giá trị gia tăng cho ngành nông nghiệp.
Sự phát triển của phân bón hữu cơ không chỉ giúp đa dạng hóa sản phẩm mà còn mở ra cơ hội xây dựng nền nông nghiệp tuần hoàn. Nhiều địa phương đã hình thành các mô hình sản xuất khép kín, tận dụng tối đa nguồn phụ phẩm để tạo ra các sản phẩm phân bón phục vụ canh tác. Đây được xem là hướng đi phù hợp trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang hướng tới mục tiêu giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Dù vậy, để phát triển bền vững, ngành phân bón vẫn cần giải quyết hàng loạt thách thức liên quan đến chất lượng sản phẩm, chi phí sản xuất và khả năng cạnh tranh. Tình trạng phân bón giả, phân bón kém chất lượng vẫn xuất hiện ở một số địa phương, gây ảnh hưởng đến người nông dân và làm suy giảm uy tín của thị trường. Công tác kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm vì thế cần được tăng cường mạnh mẽ hơn trong thời gian tới.
Các chuyên gia cho rằng cùng với việc hoàn thiện chính sách quản lý, cần tiếp tục khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ hiện đại, nâng cao hiệu quả sử dụng nguyên liệu và tiết giảm chi phí sản xuất. Đồng thời, việc đa dạng hóa nguồn cung nhập khẩu, xây dựng hệ thống dự trữ và phát triển hạ tầng logistics chuyên ngành cũng sẽ góp phần giảm thiểu rủi ro trước những biến động khó lường của thị trường quốc tế.
Trong bối cảnh nhu cầu bảo đảm an ninh lương thực và phát triển nông nghiệp xanh ngày càng được đặt lên hàng đầu, nâng cao năng lực tự chủ của ngành phân bón không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là chiến lược dài hạn. Đây sẽ là nền tảng quan trọng giúp ngành phát triển ổn định, hỗ trợ hiệu quả cho sản xuất nông nghiệp và nâng cao vị thế của Việt Nam trên thị trường phân bón khu vực.
Nam Sơn (t/h)
