Thoái vốn có dấu hiệu khởi động lại
Cổ phần hóa, thoái vốn từng là nguồn cung hàng hóa quan trọng của thị trường chứng khoán Việt Nam. Hai giai đoạn 2006-2008 và 2014-2018 ghi nhận nhiều thương vụ IPO, bán vốn quy mô lớn. Đỉnh điểm là năm 2017, khi tổng giá trị đấu giá thành công trên HOSE và HNX đạt khoảng 128.008 tỷ đồng, trong đó riêng thương vụ thoái vốn tại Sabeco đạt gần 110.000 tỷ đồng.
Sau giai đoạn này, hoạt động đấu giá giảm mạnh. Giá trị đấu giá thành công xuống còn 38.793 tỷ đồng năm 2018 và 5.971 tỷ đồng năm 2019. Đến năm 2024, con số chỉ còn khoảng 425 tỷ đồng.
Bức tranh bắt đầu thay đổi trong năm 2025 khi tổng giá trị đấu giá thành công tăng lên 10.071 tỷ đồng. Riêng quý II/2026, HNX ghi nhận thêm khoảng 1.151 tỷ đồng.
Dù chưa thể so sánh với thời kỳ cao điểm, những con số này cho thấy hoạt động cơ cấu lại vốn Nhà nước đang có dấu hiệu chuyển động. Khung pháp lý cũng được hoàn thiện với Luật Quản lý và Đầu tư vốn Nhà nước tại doanh nghiệp cùng các văn bản hướng dẫn. Quyết định 40/2026/QĐ-TTg tiếp tục đưa ra tiêu chí phân loại doanh nghiệp để thực hiện cơ cấu lại vốn và cổ phần hóa.
Tuy nhiên, với thị trường chứng khoán, vấn đề không chỉ là Nhà nước bán được bao nhiêu vốn. Điều nhà đầu tư quan tâm hơn là doanh nghiệp sau thoái vốn có thay đổi về quản trị, hiệu quả hoạt động và khả năng tạo giá trị hay không.
Nguồn hàng lớn nhưng cần đúng doanh nghiệp, đúng thời điểm
Dư địa thoái vốn vẫn còn đáng kể khi nhiều doanh nghiệp quy mô lớn đang có tỷ lệ sở hữu Nhà nước cao. Vietcombank có tỷ lệ sở hữu Nhà nước khoảng 74,8%, BIDV 79,6%; ACV 95,4%; GAS 95,8% và GVR 96,8%.
Nếu phần vốn phù hợp được đưa ra thị trường với tỷ lệ đủ lớn, quá trình này có thể làm tăng lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng, cải thiện thanh khoản và mở rộng cơ hội cho nhà đầu tư.
Tuy nhiên, quy mô lớn không đồng nghĩa thương vụ chắc chắn thành công. Khả năng hấp thụ còn phụ thuộc vào giá bán, triển vọng lợi nhuận, vị thế doanh nghiệp và kỳ vọng của thị trường. Một doanh nghiệp tốt nhưng mức định giá không hấp dẫn vẫn có thể khiến dòng tiền thận trọng.
Nguồn hàng tiềm năng cũng không chỉ đến từ những doanh nghiệp chuẩn bị bán vốn. Theo báo cáo của BSC, có khoảng 789 công ty đại chúng có nguồn gốc từ doanh nghiệp Nhà nước; trong đó còn doanh nghiệp chưa đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông, vốn điều lệ hoặc chưa thực hiện niêm yết, đăng ký giao dịch.
Nếu quá trình này được thúc đẩy, thị trường sẽ có thêm hàng hóa mà không nhất thiết phải chờ những thương vụ thoái vốn cực lớn. Việc niêm yết, đăng ký giao dịch đồng thời tạo áp lực minh bạch thông tin và nâng yêu cầu quản trị doanh nghiệp.
Vì vậy, tác động của làn sóng thoái vốn mới sẽ được quyết định bởi chất lượng hàng hóa hơn là số lượng thương vụ. Những doanh nghiệp có nền tảng tốt, quy mô đủ lớn và tỷ lệ cổ phần đưa ra hấp dẫn có thể trở thành tâm điểm thu hút dòng tiền.
Nếu quá trình cơ cấu lại vốn đồng thời giúp doanh nghiệp minh bạch hơn, nâng hiệu quả quản trị và tăng lượng cổ phiếu thực sự giao dịch trên thị trường, thoái vốn Nhà nước có thể trở thành một động lực mới cho chứng khoán. Ngược lại, nếu tiến độ chậm hoặc tỷ lệ bán ra quá nhỏ, hiệu ứng đối với thanh khoản và nguồn cung sẽ khó tạo thành một chu kỳ lớn.
Minh Thành (t/h)
