Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam vừa có văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ, kiến nghị cụ thể hóa chính sách quản lý đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh vàng trang sức mỹ nghệ theo hướng tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp tiếp cận nguyên liệu đầu vào, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và tăng khả năng cạnh tranh xuất khẩu của ngành.
Một trong những nội dung đáng chú ý nhất là đề xuất cho phép doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh vàng trang sức được trực tiếp vay vàng trong dân theo lãi suất thỏa thuận phù hợp với pháp luật dân sự. Theo VGTA, đây là giải pháp có thể khai thác hiệu quả lượng vàng đang tích trữ trong dân – nguồn lực lớn nhưng chưa được vận hành trong nền kinh tế do thiếu khung pháp lý rõ ràng.
Hiệp hội cho rằng, hiện việc huy động hoặc thu mua vàng từ người dân để phục vụ sản xuất vẫn tiềm ẩn rủi ro pháp lý, khiến nhiều doanh nghiệp e ngại triển khai hoặc từng bị xử lý hành chính do chưa có quy định điều chỉnh cụ thể. Điều này làm hạn chế khả năng chủ động nguồn nguyên liệu, nhất là trong bối cảnh nhu cầu chế tác vàng trang sức phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu ngày càng tăng.
Theo tính toán của VGTA, mỗi năm ngành vàng trang sức cần khoảng 50 tấn vàng nguyên liệu, tương đương giá trị khoảng 5 tỷ USD. Bình quân mỗi tháng, nhu cầu ngoại tệ để nhập nguyên liệu chỉ vào khoảng 416 triệu USD, mức được đánh giá là khá nhỏ so với tổng doanh số mua bán ngoại tệ trên thị trường liên ngân hàng hiện dao động 25–30 tỷ USD/tháng. Vì vậy, việc mở cơ chế nhập khẩu nguyên liệu theo kiểm soát phù hợp được cho là không tạo áp lực đáng kể lên tỷ giá.
Đáng chú ý, Hiệp hội cho rằng nếu 50 tấn vàng nguyên liệu được đưa vào chế tác, một nửa phục vụ tiêu dùng trong nước và khoảng 25 tấn dành cho xuất khẩu, kim ngạch thu về có thể đạt từ 3,5 đến 4 tỷ USD mỗi năm. Theo đó, quá trình chế tác vàng không chỉ tiêu thụ ngoại tệ mà còn tạo ra dòng ngoại tệ quay trở lại nền kinh tế thông qua xuất khẩu sản phẩm có giá trị gia tăng cao.
Song song với đề xuất huy động vàng trong dân, VGTA kiến nghị xây dựng cơ chế đột phá đối với nhập khẩu vàng nguyên liệu. Theo đó, doanh nghiệp sản xuất vàng trang sức phục vụ xuất khẩu được phép nhập khẩu nguyên liệu dựa trên khối lượng đơn hàng đã ký với đối tác nước ngoài và đăng ký với ngân hàng thương mại, tương tự cơ chế đang áp dụng cho các ngành xuất khẩu như dệt may, da giày hay cơ khí.
Trong mô hình này, doanh nghiệp khi phát sinh nhu cầu nhập khẩu chỉ cần cung cấp đầy đủ bộ chứng từ hợp lệ cho ngân hàng. Đồng thời, phải đăng ký kế hoạch nhập khẩu hằng năm và báo cáo định kỳ tình hình sử dụng vàng nguyên liệu cho Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Công Thương để phục vụ quản lý cung cầu ngoại tệ, cán cân thương mại và kiểm soát thị trường.
Một đề xuất khác được VGTA nhấn mạnh là áp dụng thuế suất nhập khẩu 0% đối với vàng nguyên liệu dành cho sản xuất vàng trang sức mỹ nghệ xuất khẩu. Theo Hiệp hội, chính sách này sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư công nghệ, hiện đại hóa dây chuyền chế tác và nâng cao giá trị sản phẩm Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Ngoài ra, doanh nghiệp cũng kiến nghị được ưu tiên tiếp cận nguồn vốn ngoại tệ để nhập khẩu máy móc, công nghệ và nguyên liệu, từ đó tăng năng lực chế tác và mở rộng đơn hàng xuất khẩu trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt.
Về chính sách quản lý thị trường, Hiệp hội đề nghị rà soát và loại bỏ các điều kiện kinh doanh, giấy phép không còn phù hợp đối với hoạt động kinh doanh vàng trang sức mỹ nghệ tại các văn bản hiện hành như Nghị định 24/2012/NĐ-CP và các quy định sửa đổi liên quan, nhằm bảo đảm đồng bộ với Luật Đầu tư 2025 – trong đó vàng trang sức mỹ nghệ đã được xác định là nhóm hàng hóa kinh doanh thông thường.
Theo đánh giá của giới chuyên gia, nếu các kiến nghị này được chấp thuận, ngành vàng trang sức Việt Nam có thể bước sang giai đoạn phát triển mới với mục tiêu xuất khẩu đạt 4–5 tỷ USD mỗi năm, đồng thời từng bước đưa Việt Nam trở thành trung tâm chế tác vàng trang sức có năng lực cạnh tranh trong khu vực.
Phương Thảo(t/h)
