Nguyên nhân chính của làn sóng tăng giá đến từ căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, đặc biệt là xung đột liên quan đến Iran, Israel và Hoa Kỳ. Những diễn biến này làm gián đoạn chuỗi cung ứng nhiên liệu toàn cầu, trong đó eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng – trở thành điểm nóng, đẩy giá xăng dầu tăng mạnh từ đầu tháng 3/2026.
Trước áp lực chi phí, nhiều hộ gia đình tại Hải Phòng đã chủ động thay đổi thói quen đi lại. Những chuyến đi xa được cân nhắc kỹ lưỡng hơn, ưu tiên đi chung để tiết kiệm. Các phương tiện cá nhân tiêu tốn nhiều nhiên liệu như ô tô dần được hạn chế, thay vào đó là xe máy hoặc các phương tiện tiết kiệm hơn cho nhu cầu di chuyển nội đô.
Xu hướng chuyển sang xe máy điện cũng bắt đầu xuất hiện, dù chưa đồng đều. Một số cửa hàng cho biết lượng tiêu thụ chưa có biến động lớn do đặc thù quãng đường di chuyển của người dân vẫn phụ thuộc vào xe xăng. Tuy nhiên, tại các điểm bán của VinFast, sức mua đã tăng rõ rệt, đặc biệt vào dịp cuối tuần, với doanh số tăng khoảng 20% so với trước khi giá xăng leo thang. Điều này cho thấy tín hiệu chuyển dịch đang dần hình thành, dù tâm lý người tiêu dùng vẫn còn thận trọng.
Ở lĩnh vực vận tải hành khách, sự thay đổi trong hành vi đi lại nhanh chóng tác động đến hoạt động kinh doanh. Nhu cầu di chuyển giảm khiến lượng khách sụt từ 20–30% so với cùng kỳ. Trong khi đó, giá vé tăng từ 15–30% do chi phí nhiên liệu tăng, càng khiến người dân cân nhắc kỹ trước mỗi chuyến đi.
Để duy trì hiệu quả vận hành, các doanh nghiệp buộc phải cắt giảm tần suất khai thác. Nhiều tuyến trước đây hoạt động liên tục nay phải giãn chuyến, thậm chí giảm 20–30% số chuyến mỗi ngày. Đáng chú ý, tuyến kết nối Hải Phòng – Hà Nội xuất hiện tình trạng lệch pha nhu cầu, khi hành khách tập trung đông vào giờ cao điểm, còn các khung giờ giữa ngày lại khá vắng.
Dù chi phí tăng cao, nhiều doanh nghiệp vẫn giữ mức tăng giá vé ở mức “kiềm chế”, chỉ bù đắp khoảng 30–45% chi phí nhiên liệu, phần còn lại phải tự gánh. Một số đơn vị còn duy trì chính sách hỗ trợ giá cho sinh viên và người đi khám chữa bệnh như một cách chia sẻ khó khăn.
Trong lĩnh vực vận tải hàng hóa, áp lực thậm chí còn lớn hơn khi nhiên liệu chiếm tỷ trọng cao trong tổng chi phí. Nhiều doanh nghiệp rơi vào tình thế khó khăn do hợp đồng vận chuyển đã ký dài hạn, không thể điều chỉnh giá ngay lập tức.
Để giảm thiểu thiệt hại, các doanh nghiệp đã chủ động liên kết, hình thành các nhóm chia sẻ nguồn hàng nhằm tối ưu hóa hành trình, hạn chế xe chạy rỗng. Việc tìm kiếm hàng hóa cho chiều về trở thành giải pháp quan trọng giúp giảm chi phí. Tuy nhiên, với các xe container phụ thuộc vào lịch trình của hãng tàu, khả năng linh hoạt vẫn còn hạn chế.
Dù đối mặt với nhiều thách thức, thị trường vận tải Hải Phòng vẫn duy trì hoạt động ổn định, chưa ghi nhận tình trạng đứt gãy chuỗi cung ứng. Phần lớn doanh nghiệp chấp nhận giảm lợi nhuận, thậm chí lỗ trong ngắn hạn để giữ uy tín và thị phần.
Trước bối cảnh này, Hiệp hội Vận tải Hải Phòng đã kiến nghị Chính phủ tiếp tục điều hành linh hoạt nhằm ổn định giá nhiên liệu; đồng thời xem xét các chính sách hỗ trợ về thuế, phí, lãi suất để giảm áp lực tài chính cho doanh nghiệp.
Có thể thấy, cú sốc giá xăng dầu không chỉ là bài toán chi phí mà còn là phép thử khả năng thích ứng của cả nền kinh tế. Từ thay đổi thói quen tiêu dùng đến tái cấu trúc vận hành, người dân và doanh nghiệp tại Hải Phòng đang từng bước điều chỉnh để vượt qua giai đoạn đầy biến động này.
Nam Sơn (t/h)
