Nếu trước đây bao bì chủ yếu được xem là lớp bảo vệ và nhận diện sản phẩm, thì nay chức năng này đã mở rộng. Với hàng xuất khẩu, doanh nghiệp phải tính đến vật liệu sử dụng, hóa chất trong quá trình in, khả năng tái chế, thông tin truy xuất và mức độ phù hợp với hệ thống logistics của đối tác.
Sự thay đổi diễn ra khi các thị trường lớn ngày càng quan tâm đến tiêu chuẩn môi trường và trách nhiệm của doanh nghiệp trong toàn bộ vòng đời sản phẩm. Vì vậy, bao bì đang trở thành một phần của bài toán xuất khẩu, thay vì chỉ là công đoạn cuối cùng trước khi hàng hóa rời nhà máy.
Không đáp ứng bao bì, khó đi sâu vào chuỗi cung ứng
Theo Hiệp hội In Việt Nam, doanh nghiệp ngành in và bao bì trong nước đang chịu sức ép cạnh tranh lớn khi dòng vốn FDI gia tăng. Chi phí sản xuất bình quân của doanh nghiệp trong nước được cho là cao hơn khoảng 15% so với khối FDI, trong khi gần 80% doanh nghiệp vẫn phụ thuộc vào công nghệ truyền thống.
Theo ông Nguyễn Văn Dòng, Chủ tịch Hiệp hội In Việt Nam, quản trị chưa hiệu quả, chuyển đổi số và tự động hóa chậm là những nguyên nhân khiến chi phí của doanh nghiệp Việt cao hơn.
Sức ép này càng rõ khi đối tác quốc tế không chỉ yêu cầu sản phẩm đạt tiêu chuẩn mà còn quan tâm tới quy trình tạo ra sản phẩm. Bao bì phải phù hợp với yêu cầu về môi trường, an toàn, truy xuất và quản lý chuỗi cung ứng.
Theo ông Trần Việt Anh, Chủ tịch Hiệp hội Tái chế Chất thải Việt Nam, ngành in sử dụng nhiều chất liệu, hóa chất và dung môi. Việc xử lý sau in nếu chưa phù hợp có thể gây khó khăn cho tái chế. Công nghệ mới, trong đó có mực in an toàn, ít hoặc không sử dụng dung môi hóa chất và có thể tách khỏi vật liệu sau in, đang mở ra hướng cải thiện khả năng tái chế.
Điều này cho thấy chuyển đổi bao bì không đơn giản là thay vật liệu. Doanh nghiệp phải tính toán lại cả quy trình sản xuất để vừa đáp ứng tiêu chuẩn vừa kiểm soát chi phí.
Công nghệ biến bao bì thành một mắt xích dữ liệu
Tại VietnamPrintPack 2026 diễn ra từ ngày 16-19/9 tại TP Hồ Chí Minh, khoảng 300 đơn vị đến từ 13 quốc gia và vùng lãnh thổ giới thiệu các công nghệ từ in kỹ thuật số, nguyên vật liệu đến đóng gói và truy xuất.
Các giải pháp tự động hóa cắt bế, tráng phủ, cán màng, in date và đóng gói giúp doanh nghiệp nâng độ chính xác, giảm thao tác thủ công và tối ưu vận hành. Trong khi đó, RFID và nhãn thông minh giúp bao bì đảm nhiệm thêm chức năng định danh, truy xuất nguồn gốc và quản lý hàng hóa.
Đây là bước thay đổi đáng chú ý. Bao bì không còn chỉ chứa thông tin để người mua nhận diện sản phẩm mà có thể trở thành một phần trong hệ thống dữ liệu của doanh nghiệp và đối tác.
Với hàng xuất khẩu, khả năng truy xuất càng quan trọng khi các thị trường yêu cầu doanh nghiệp chứng minh nguồn gốc, quy trình sản xuất và mức độ tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường.
Theo ông Nguyễn Văn Dòng, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã chủ động chuyển đổi để đáp ứng yêu cầu của thị trường Mỹ và châu Âu, song vẫn còn doanh nghiệp chưa đầu tư tương xứng cho sản xuất xanh.
Trong bối cảnh đó, đầu tư cho bao bì cần được đặt cùng với đầu tư công nghệ và nâng cấp quản trị. Vật liệu bền vững chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng dây chuyền phù hợp; bao bì thông minh cần hệ thống dữ liệu tương ứng; còn tự động hóa giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn chất lượng và chi phí.
Khi hàng Việt ngày càng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, bao bì vì thế không còn là phần việc “đóng gói cho xong”. Đó đang trở thành một trong những dấu hiệu cho thấy doanh nghiệp có đủ năng lực đáp ứng tiêu chuẩn mới của thị trường quốc tế hay không.
Minh Thành (t/h)
