Niềm tin đi theo chiếc áo blouse trắng
Trong loạt bài về thương hiệu cơ sở khám, chữa bệnh, đã đi từ câu hỏi một cơ sở y tế lấy gì để xây dựng thương hiệu, đến những phép thử của niềm tin và cuối cùng là yêu cầu để niềm tin ấy có thể kiểm chứng.
Nhưng thương hiệu y tế hôm nay không còn tồn tại chỉ trong khuôn khổ bệnh viện hay phòng khám. Khi bác sĩ, người hành nghề và những thông tin mang màu sắc chuyên môn xuất hiện ngày càng nhiều trên mạng xã hội, niềm tin cũng dịch chuyển lên không gian số.
Chính tại đây xuất hiện một ranh giới cần được nhận diện: Đâu là cung cấp kiến thức, đâu là tư vấn sức khỏe, đâu là quảng cáo và đâu là sử dụng niềm tin chuyên môn để dẫn tới một giao dịch thuốc?
Câu hỏi ấy càng đáng chú ý khi Bộ Y tế đang lấy ý kiến dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của nhiều luật trong lĩnh vực y tế. Trong đó, Bộ đề xuất sửa khoản 19 Điều 6 Luật Dược theo hướng bổ sung trường hợp kinh doanh thuốc, nguyên liệu làm thuốc thông qua chức năng livestream vào nhóm hành vi bị nghiêm cấm. Đây mới là đề xuất tại dự thảo, chưa phải quy định cấm đã có hiệu lực.
Sự thận trọng đối với thuốc có lý do. Một chiếc áo blouse trắng, danh xưng bác sĩ, hình ảnh bệnh viện hay những thuật ngữ chuyên môn có thể tạo ra mức độ tin cậy hoàn toàn khác với một phiên bán hàng thông thường. Trong khi đó, người xem trên môi trường số không phải lúc nào cũng có khả năng xác định người xuất hiện trước màn hình thực sự là ai, thông tin chuyên môn có được sử dụng đúng bối cảnh hay không ?
Vì vậy, cần phân biệt rõ người hành nghề chân chính với những trường hợp mạo danh hoặc lợi dụng hình ảnh ngành y. Không thể vì những vi phạm trên mạng mà đánh đồng bác sĩ, cơ sở khám, chữa bệnh với người bán hàng trực tuyến.
Vì sao thuốc cần một hàng rào khác?
Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 đã xác lập ranh giới giữa hoạt động hành nghề khám, chữa bệnh và bán thuốc; pháp luật đồng thời đặt yêu cầu đối với việc kê đơn, sử dụng thuốc phù hợp với chẩn đoán và tình trạng người bệnh. Điều đó cho thấy thuốc không phải một hàng hóa thông thường.
Một quyết định sử dụng thuốc có thể liên quan trực tiếp đến chẩn đoán, chỉ định, liều lượng, chống chỉ định và tình trạng cụ thể của từng người bệnh. Vì vậy, tốc độ tương tác và hiệu ứng mua hàng tức thời của livestream đặt ra những rủi ro khác với nhiều loại hàng hóa thông thường.
Ở một hướng quản lý khác, Nghị định 248/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 đã đặt hoạt động livestream bán hàng trên nền tảng thương mại điện tử vào khuôn khổ quản lý. Riêng trách nhiệm xác thực điện tử danh tính người bán và người livestream của chủ quản nền tảng được thực hiện từ ngày 1/1/2027.
Như vậy, vấn đề Bộ Y tế đang đặt ra không phải livestream nói chung có được quản lý hay không, mà là thuốc có cần một hàng rào nghiêm ngặt hơn hay không. Dự thảo còn đề xuất yêu cầu việc kinh doanh thuốc, nguyên liệu làm thuốc trên môi trường điện tử phải bảo đảm định danh điện tử người bán và khả năng truy xuất giao dịch.
Trong một phiên phát trực tiếp, lời giới thiệu, tương tác, hiệu ứng đám đông và quyết định đặt hàng có thể diễn ra gần như đồng thời. Nhưng việc sử dụng thuốc an toàn không thể chỉ dựa vào sức thuyết phục của người đang đứng trước camera. 
Thương hiệu y tế phải là niềm tin có thể kiểm chứng
Nếu chỉ nhìn vấn đề từ phía người bán thuốc, chúng ta có thể bỏ qua một đối tượng cũng cần được bảo vệ: Những bác sĩ và cơ sở khám, chữa bệnh làm nghề chân chính.
Không gian số cho phép hình ảnh, danh xưng và uy tín được lan truyền rất nhanh. Điều đó đem lại cơ hội để cơ sở y tế phổ biến kiến thức, cung cấp thông tin và kết nối với người bệnh. Nhưng chính tốc độ ấy cũng tạo điều kiện cho việc mạo danh, cắt ghép hình ảnh hoặc lợi dụng những yếu tố gợi liên tưởng đến chuyên môn y tế để tạo lòng tin.
Vì thế, quản lý livestream bán thuốc không nên chỉ dừng ở chuyện đóng hay mở một chức năng bán hàng. Cần nhìn toàn bộ chuỗi: Ai là người cung cấp thông tin? Ai bán thuốc? Thuốc từ đâu? Nội dung giới thiệu có đúng phạm vi được phép? Giao dịch có thể truy xuất hay không? Khi xảy ra hậu quả, người bệnh tìm ai chịu trách nhiệm?
Những công cụ kỹ thuật về định danh, truy xuất và kiểm soát nền tảng rất quan trọng, nhưng với lĩnh vực y tế còn một lớp trách nhiệm khác: Bảo vệ niềm tin chuyên môn.
Một thương hiệu y tế bền vững không thể chỉ dựa vào độ phủ của hình ảnh hay số người theo dõi trên mạng xã hội. Giá trị của nó cuối cùng vẫn phải quay về những điều có thể kiểm chứng: Người hành nghề có thật hay không, cơ sở có được cấp phép hay không, thông tin chuyên môn có căn cứ hay không và trách nhiệm với người bệnh được thực hiện như thế nào?
Thương hiệu cơ sở khám, chữa bệnh phải được xây dựng bằng niềm tin có thể kiểm chứng. Khi hoạt động y tế ngày càng bước sâu vào không gian số, nguyên tắc ấy càng quan trọng.
Bởi khoảng cách từ một lời giới thiệu đến một cú nhấp chuột để đặt hàng có thể chỉ tính bằng giây, nhưng hậu quả của việc sử dụng thuốc không phù hợp có thể kéo dài hơn rất nhiều và những tác hại…?
Giữ thương hiệu y tế trên không gian số, vì thế, trước hết vẫn là giữ niềm tin của người bệnh bằng những giá trị có thể kiểm chứng.
Bộ Y tế đang lấy ý kiến dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Dược cùng một số luật liên quan.
Dự thảo sửa đổi Luật Dược đề xuất bổ sung quy định cấm kinh doanh thuốc, nguyên liệu làm thuốc thông qua chức năng livestream, đồng thời siết yêu cầu về nền tảng và khả năng truy xuất giao dịch trực tuyến.
Việc tăng cường quản lý hoạt động kinh doanh thuốc trực tuyến được xem là một trong những giải pháp nhằm hạn chế nguy cơ thuốc giả, thuốc không rõ nguồn gốc, thuốc kém chất lượng lưu thông trên thị trường, đồng thời bảo đảm an toàn cho người sử dụng khi thương mại điện tử ngày càng trở thành một kênh mua sắm phổ biến.
Hoàng Hữu Quyết - Đình Lương
