Ngày 17/9, lãnh đạo TP. Huế làm việc với ngành đường sắt về phương án khai thác tàu hơi nước trên tuyến Huế – Đà Nẵng. Hai bên tiếp tục nghiên cứu sản phẩm, trong đó dự kiến chạy thử trong tháng 10/2026 và tính toán điểm dừng tại khu vực đèo Hải Vân để du khách tham quan, ngắm cảnh, trải nghiệm.
Thông tin mới tạo thêm kỳ vọng cho một sản phẩm du lịch đặc biệt. Tuy nhiên, nếu đặt trong bối cảnh hiện nay, tàu hơi nước không còn đi vào một cung đường du lịch đường sắt chưa được kiểm chứng. Tuyến Huế – Đà Nẵng đã có sản phẩm hoạt động hằng ngày, có dữ liệu thị trường và đã hình thành thói quen trải nghiệm của du khách.
Một cung đường đã có thị trường
Từ ngày 26/3/2024, đoàn tàu “Kết nối di sản miền Trung”, nay được giới thiệu với tên “Hành trình kết nối di sản miền Trung”, chính thức khai thác giữa Huế và Đà Nẵng. Hằng ngày có hai đôi tàu HĐ1/2 và HĐ3/4, hành trình đi qua đèo Hải Vân, dừng tại ga Lăng Cô để hành khách ngắm cảnh, chụp ảnh; trên tàu tổ chức các hoạt động văn hóa, ẩm thực và trải nghiệm địa phương.
Đây không còn là một sản phẩm thử nghiệm. Đến ngày 26/3/2026, sau hai năm vận hành, đoàn tàu đã phục vụ hơn 440.000 lượt hành khách với trên 2.800 chuyến tàu. Đơn vị vận tải cũng đã liên kết với hơn 140 doanh nghiệp lữ hành, du lịch tại Huế và Đà Nẵng. Những con số này cho thấy nhu cầu trải nghiệm đường sắt trên cung Huế – Lăng Cô – Hải Vân – Đà Nẵng đã được thị trường xác nhận.
Chính vì vậy, tàu hơi nước sẽ phải trả lời một câu hỏi khó hơn so với thời điểm dự án mới hình thành: Sản phẩm mới sẽ bổ sung giá trị gì cho một hành trình đã có tàu du lịch hoạt động ổn định? Nếu cũng đi qua Hải Vân, cũng dừng ngắm cảnh và khai thác văn hóa – ẩm thực, sự khác biệt không thể chỉ dừng ở hình thức của đầu máy.\
Mười năm để tiến tới mốc chạy thử
Câu chuyện tàu hơi nước Huế – Đà Nẵng bắt đầu từ tháng 9/2016, khi Công ty TNHH Dịch vụ du lịch đường sắt Đông Dương ký hợp đồng với Tổng công ty Đường sắt Việt Nam về hợp tác vận tải hành khách du lịch bằng đoàn tàu kéo bởi đầu máy hơi nước trên đoạn Huế – Đà Nẵng. Doanh nghiệp sau đó triển khai phục hồi đầu máy, chuẩn bị toa xe và các công trình phụ trợ phục vụ vận hành.
Đến năm 2018, dự án đã được cơ quan chuyên ngành thẩm định. Các đầu máy hơi nước MIKADO được phục hồi, toa xe phục vụ khách du lịch được cải tạo; đồng thời các hạng mục đặc thù như: Cầu quay đầu máy, họng cấp nước, nhà chỉnh bị và đường chỉnh bị được đặt ra như một phần của phương án vận hành. Hồ sơ khi đó cũng xác định ngành đường sắt đảm nhận việc xây dựng biểu đồ chạy tàu, điều hành vận tải và phối hợp bảo đảm an toàn trên tuyến.
Năm 2021, Bộ Giao thông Vận tải tiếp tục chấp thuận chủ trương thực hiện dự án, yêu cầu các bên phối hợp đầu tư những hạng mục phục vụ vận dụng đầu máy hơi nước và tuân thủ tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật. Đến năm 2024, dự án được giới thiệu trở lại với tên Revolution Express; hai đầu máy hơi nước sản xuất từ những năm 1960 đã được khôi phục, đi cùng phương án tổ chức hành trình qua Đà Nẵng, Lăng Cô và Huế.
Tháng 5/2026, một đầu máy hơi nước tiếp tục chạy thử trên đoạn Quy Nhơn – Diêu Trì. Theo thông tin từ Trưởng ga Quy Nhơn, việc chạy thử nhằm kiểm tra kỹ thuật và phục vụ chuyển đổi bằng lái cho lái tàu; sau đó đầu máy dự kiến được đưa ra Đà Nẵng để phục vụ tuyến du lịch Huế – Đà Nẵng.
Đến tháng 9/2026, khi Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam đã chính thức hoạt động theo mô hình mới và kế thừa quyền, nghĩa vụ của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam trước đây, dự án lại bước tới một mốc cụ thể: Dự kiến chạy thử trong tháng 10. Nhìn toàn bộ tiến trình, đây là hành trình tròn một thập niên từ hợp đồng hợp tác đầu tiên đến thời điểm sản phẩm tiến sát đường ray khai thác thực tế.
Khác biệt phải nằm ở cả sản phẩm
Đầu máy hơi nước tự thân đã có sức hút. Tiếng còi, chuyển động cơ khí, hơi nước, không gian toa xe mang phong cách cổ điển và câu chuyện lịch sử đường sắt tạo ra cảm giác mà một chuyến tàu thông thường khó thay thế. Nhưng giá trị thương mại của một sản phẩm du lịch không chỉ nằm ở việc phương tiện có lạ hay không?.
Phương án Revolution Express từng được công bố cho thấy sản phẩm được định hướng theo trải nghiệm tổng thể: Toa khách phong cách cổ điển, dịch vụ ăn uống, các điểm dừng theo chủ đề tại Kim Liên, Lăng Cô và Huế, cùng những chương trình chào đón và giải trí tại ga. Nếu những cấu phần này được hoàn thiện, tàu hơi nước có thể được định vị sâu hơn vào du lịch di sản đường sắt, lịch sử và trải nghiệm chuyên biệt, thay vì cạnh tranh trực tiếp với đoàn tàu đang làm tốt nhiệm vụ kết nối và ngắm cảnh.
Tuy nhiên, trước khi khai thác thương mại, vẫn cần những thông tin rõ hơn về cấu hình đoàn tàu, lịch chạy, giá vé, thời gian hành trình, số chuyến, nhóm khách mục tiêu và mức độ hoàn thiện của các hạng mục kỹ thuật đặc thù. Việc đưa thêm một sản phẩm vào tuyến đường sắt quốc gia đang có nhiều tàu khách, trong đó có hai đôi tàu du lịch Huế – Đà Nẵng mỗi ngày, cũng đòi hỏi bài toán biểu đồ chạy tàu và phối hợp khai thác phải được tính toán chặt chẽ.
Sau 10 năm, mốc chạy thử tháng 10/2026 có thể là bước tiến quan trọng của dự án. Nhưng phép thử lớn hơn nằm sau chuyến chạy thử: Trên một cung đường đã có sản phẩm du lịch, đã có hàng trăm nghìn lượt khách và đã hình thành mạng lưới lữ hành, tàu hơi nước có tạo thêm được một lý do đủ khác biệt để du khách mua thêm một hành trình hay không?.
Đình Lương
