Thông tin này trở thành nội dung trọng tâm tại Hội nghị “Cập nhật và phổ biến thông tin các quy định về an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS) trong Hiệp định RCEP và Nghị định số 280 của Trung Quốc” do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp UBND tỉnh Đắk Lắk tổ chức ngày 14/5.
Tăng tốc thích ứng trước quy định nhập khẩu mới
Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng cho biết các thị trường nhập khẩu lớn, đặc biệt là Trung Quốc, đang liên tục thay đổi quy định liên quan đến an toàn thực phẩm và kiểm dịch động thực vật. Điều này tác động trực tiếp tới hoạt động xuất khẩu nông sản của Việt Nam, buộc doanh nghiệp phải cập nhật thường xuyên nếu không muốn đối mặt nguy cơ bị ách tắc xuất khẩu.
Theo ông Hưng, việc tổ chức hội nghị tại Đắk Lắk không phải ngẫu nhiên. Đây là địa phương có thế mạnh lớn về sản xuất nông nghiệp với nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực như cà phê, hồ tiêu và đặc biệt là sầu riêng. Riêng năm 2024, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của tỉnh đạt khoảng 1,1 tỷ USD, trong đó thị trường Trung Quốc chiếm tới 900 triệu USD.
Lãnh đạo tỉnh Đắk Lắk cũng nhìn nhận những biến động chính sách nhập khẩu từ Trung Quốc có ảnh hưởng rất lớn đến sản xuất nông nghiệp địa phương. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thiên Văn cho biết những năm gần đây từng xảy ra tình trạng ùn ứ nông sản tại cửa khẩu khi vào mùa thu hoạch cao điểm, khiến giá giảm sâu và người nông dân chịu nhiều thiệt hại.
Ông Nguyễn Thiên Văn khẳng định tỉnh sẽ tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp, hợp tác xã để tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ hoạt động sản xuất và xuất khẩu trong bối cảnh thị trường ngày càng siết chặt tiêu chuẩn nhập khẩu.
Sai một chi tiết nhỏ cũng có thể bị dừng thông quan
Tại hội nghị, ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam cho biết chỉ riêng ngày 12/5/2026, Trung Quốc đã ban hành thêm 25 thông báo mới liên quan đến thay đổi biện pháp an toàn thực phẩm. Theo ông Nam, tốc độ thay đổi quy định hiện nay đang diễn ra rất nhanh, buộc doanh nghiệp phải chủ động cập nhật liên tục.
Ông Nam cho biết Nghị định 280 thực chất là phiên bản sửa đổi và nâng cấp từ Lệnh 248 trước đây. Dù vậy, doanh nghiệp không nên chủ quan bởi cơ chế quản lý mới của phía Trung Quốc đang chuyển mạnh sang hình thức hậu kiểm và quản trị rủi ro bằng hệ thống điện tử gần như tự động hoàn toàn.
Theo quy định mới, hàng nghìn nhóm sản phẩm thực phẩm sẽ phải đăng ký mã xuất khẩu thông qua cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam hoặc tự đăng ký trực tiếp trên hệ thống CIFER của Hải quan Trung Quốc tùy từng nhóm hàng. Điểm đáng chú ý là phần lớn sản phẩm rủi ro thấp sẽ được tự động gia hạn mã đăng ký nếu còn hiệu lực, giúp giảm thủ tục hành chính cho doanh nghiệp.
Tuy nhiên, cơ quan chuyên môn cảnh báo rủi ro lớn nhất hiện nay không nằm ở quy trình đăng ký mà ở tính chính xác của thông tin khai báo. Chỉ cần sai khác nhỏ giữa hồ sơ doanh nghiệp, bao bì, nhãn mác và dữ liệu trên hệ thống điện tử cũng có thể khiến lô hàng bị từ chối thông quan.
Ông Ngô Xuân Nam ví von việc khai báo thông tin xuất khẩu hiện nay giống như chuyển khoản ngân hàng, chỉ sai một ký tự hoặc một con số hệ thống sẽ tự động từ chối. Thực tế đã xuất hiện nhiều trường hợp doanh nghiệp thay đổi địa chỉ sau sắp xếp đơn vị hành chính nhưng bao bì vẫn in địa chỉ cũ, dẫn đến thông tin không đồng nhất và bị phía Trung Quốc tạm dừng nhập khẩu.
Đối với nhóm hàng thực vật, ông Nguyễn Tử Hải, Phó Trưởng phòng An toàn thực phẩm và Môi trường, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết doanh nghiệp sẽ phải đáp ứng yêu cầu nghiêm ngặt hơn về quản lý chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.
Theo ông Hải, hồ sơ đăng ký bắt buộc phải sử dụng tiếng Anh hoặc tiếng Trung, đồng thời doanh nghiệp phải xây dựng đầy đủ hệ thống kiểm soát an toàn thực phẩm theo yêu cầu của phía Trung Quốc. Ngoài việc kiểm tra hồ sơ trực tuyến, cơ quan chức năng Trung Quốc còn có thể yêu cầu doanh nghiệp cung cấp video nhà máy hoặc tổ chức kiểm tra trực tiếp cơ sở sản xuất.
Trong lĩnh vực thủy sản, bà Vũ Thị Huyền Vinh, Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường cho biết thủy sản vẫn thuộc nhóm sản phẩm có rủi ro cao nên bắt buộc phải đăng ký chính thức với phía Trung Quốc thông qua cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam.
Theo bà Vinh, nhiều doanh nghiệp hiện vẫn mắc các lỗi rất cơ bản như thông tin trên giấy đăng ký kinh doanh không trùng khớp với giấy chứng nhận an toàn thực phẩm hoặc bản dịch công chứng. Thậm chí nhiều hồ sơ bị trả lại chỉ vì bản scan mờ hoặc con dấu không rõ nét.
Đại diện các cơ quan chuyên môn nhận định trong bối cảnh Trung Quốc liên tục nâng chuẩn nhập khẩu, doanh nghiệp Việt Nam không còn lựa chọn nào khác ngoài việc chuyên nghiệp hóa toàn bộ quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng và quản trị hồ sơ xuất khẩu.
Các chuyên gia cũng khuyến nghị doanh nghiệp cần chủ động theo dõi thường xuyên các thông báo SPS và TBT từ thị trường nhập khẩu, đồng thời rà soát lại toàn bộ hồ sơ pháp lý, bao bì, nhãn mác và dữ liệu khai báo trên hệ thống để tránh nguy cơ bị đình chỉ mã xuất khẩu hoặc ùn tắc hàng hóa khi Nghị định 280 chính thức có hiệu lực từ đầu tháng 6 tới.
Nam Sơn
