Bước vào những tháng cuối năm, nhiều ngành xuất khẩu bắt đầu tăng tốc sản xuất để đáp ứng nhu cầu mùa cao điểm. Tuy nhiên, cùng với sự phục hồi của đơn hàng là hàng loạt biến số mới buộc doanh nghiệp phải tính toán kỹ hơn trước khi nhận và thực hiện hợp đồng.
Với ngành hồ tiêu và gia vị, Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam (VPSA) mới đây khuyến nghị doanh nghiệp, đặc biệt những đơn vị xuất khẩu sang châu Mỹ, chủ động làm việc với hãng tàu và đối tác logistics trong bối cảnh Kênh đào Panama có nguy cơ giảm năng lực thông hành.
Từ ngày 4/9/2026, số lượt tàu qua kênh dự kiến giảm từ 36 xuống 34 tàu/ngày và có khả năng tiếp tục xuống 32 tàu/ngày. Việc này có thể làm tăng thời gian chờ, cước vận chuyển và các chi phí liên quan.
Với doanh nghiệp, tác động không chỉ nằm ở tiền cước. Một chuyến hàng chậm có thể kéo theo chi phí kho bãi, thay đổi lịch sản xuất, phát sinh phụ phí và thậm chí ảnh hưởng cam kết với khách hàng. Vì vậy, tuyến vận chuyển đang trở thành một biến số cần được tính ngay từ thời điểm chốt đơn.
Có đơn hàng chưa đủ, phải giữ được biên lợi nhuận
Áp lực logistics chỉ là một phần trong bài toán xuất khẩu những tháng cuối năm. Sức mua tại các thị trường lớn vẫn chưa thực sự ổn định, trong khi chính sách thuế quan có thể thay đổi cấu trúc chi phí và ảnh hưởng trực tiếp đến giá bán.
Trong ngành dệt may, báo cáo cập nhật của Chứng khoán Shinhan về CTCP May Sông Hồng (MSH) cho thấy nhu cầu tại Mỹ còn thận trọng khi các nhãn hàng cân nhắc việc bổ sung tồn kho. Lạm phát và chi phí sinh hoạt cao tiếp tục ảnh hưởng đến sức mua, đặc biệt với nhóm hàng không thiết yếu.
Cùng với đó, thuế quan đang tạo thêm áp lực lên giá hàng hóa xuất khẩu. Khi chi phí đưa sản phẩm vào thị trường tăng, doanh nghiệp phải đứng trước bài toán khó: tăng giá để bảo vệ biên lợi nhuận nhưng có nguy cơ mất đơn hàng, hay chia sẻ một phần chi phí để giữ khách hàng.
Trong hoàn cảnh này, khả năng chuyển đổi đơn hàng và công suất sản xuất trở thành lợi thế. MSH có thể điều chỉnh một phần công suất sang các đơn hàng CMT từ khách hàng Trung Quốc khi nhu cầu tại Mỹ suy yếu. Cách làm này giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động sản xuất, tận dụng công suất và giảm sự phụ thuộc vào một thị trường.
Đây cũng là hướng đi đang trở nên cần thiết với nhiều doanh nghiệp xuất khẩu. Thay vì chạy theo số lượng đơn hàng, doanh nghiệp cần phân loại khách hàng theo mức độ ổn định, khả năng thanh toán, chi phí logistics và biên lợi nhuận thực tế.
Quản trị rủi ro phải đi trước đơn hàng
Thực tế tại Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) cho thấy đơn hàng cơ bản đã được bảo đảm đến hết năm, nhưng doanh nghiệp vẫn phải theo dõi sát các biến số như tỷ giá, logistics và chính sách thương mại quốc tế.
Theo ông Cao Hữu Hiếu, Tổng giám đốc Vinatex, doanh nghiệp cần xây dựng các kịch bản ứng phó, đồng thời kiểm soát chặt chi phí, nâng năng suất, quản trị dòng tiền, tồn kho và rủi ro tài chính.
Đây có lẽ là thay đổi quan trọng trong cách doanh nghiệp nhìn nhận mùa cao điểm. Nếu trước đây mục tiêu hàng đầu là tối đa hóa công suất, thì nay công suất phải đi cùng khả năng kiểm soát chi phí và rủi ro.
Tại một doanh nghiệp dệt may ở TP.HCM, đơn hàng đã được bảo đảm đến hết tháng 10 nhưng tiến độ chốt đơn quý IV chậm hơn do khách hàng vẫn theo dõi diễn biến thuế quan trước khi ký kết. Điều này cho thấy ngay cả khi nhu cầu có thật, quyết định đặt hàng cũng có thể bị trì hoãn bởi những yếu tố nằm ngoài năng lực sản xuất của doanh nghiệp.
Ở ngành thủy sản, VASEP cũng lưu ý áp lực cạnh tranh tại thị trường Trung Quốc khi kinh tế toàn cầu chậm lại, giá hàng hóa biến động và hàng hóa từ các thị trường khác có thể chuyển hướng sang Trung Quốc. Thị trường lớn này vì thế vẫn còn dư địa, nhưng không còn là một thị trường dễ tính.
Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp xuất khẩu cần chuyển từ tư duy “chốt càng nhiều đơn càng tốt” sang chọn đúng đơn hàng và kiểm soát toàn bộ chi phí phía sau đơn hàng.
Booking sớm, chuẩn bị tuyến vận chuyển thay thế, đa dạng hóa khách hàng và thị trường, linh hoạt cơ cấu sản xuất, đồng thời xây dựng các kịch bản về tỷ giá, thuế và sức mua sẽ giúp doanh nghiệp giảm nguy cơ bị động.
Mùa tăng tốc cuối năm vì vậy không chỉ là cuộc đua về tốc độ giao hàng. Đó còn là phép thử về năng lực quản trị. Doanh nghiệp nào tính được đầy đủ chi phí, nhận diện sớm rủi ro và giữ được biên lợi nhuận mới có thể biến sự gia tăng đơn hàng thành tăng trưởng thực chất.
Nam Sơn (t/h)
