Các hệ thống hỗ trợ lái tiên tiến (ADAS) hiện nay đã khá phổ biến với những tính năng như phanh khẩn cấp tự động, cảnh báo va chạm trước, hỗ trợ giữ làn hay đỗ xe tự động. Tuy nhiên, phần lớn công nghệ này chỉ hoạt động khi xe đang vận hành và có người điều khiển.
Ford muốn tiến xa hơn. Theo bằng sáng chế mang mã US12617393B2 với tên gọi “System for Detecting Moving Objects”, hãng đang nghiên cứu giải pháp giúp xe đang đỗ vẫn có thể chủ động tránh va chạm.
Ý tưởng xuất phát từ những tình huống rất phổ biến tại bãi đỗ: Xe đẩy hàng lao tự do, phương tiện lùi thiếu quan sát, xe mất kiểm soát trên mặt đường trơn hoặc va quệt trong không gian hẹp. Đây là các sự cố thường gây móp méo thân vỏ nhưng khó ngăn chặn vì chủ xe không có mặt tại hiện trường.
Theo mô tả trong hồ sơ sáng chế, xe sẽ sử dụng tổ hợp cảm biến ngoại vi gồm camera góc rộng, radar, cảm biến siêu âm và phần mềm xử lý trung tâm để liên tục giám sát môi trường xung quanh. Một số nguồn phân tích còn cho rằng, Ford đang hướng tới mô hình “virtual sensing grid” – lưới cảm biến ảo có khả năng dựng lại chuyển động của vật thể theo thời gian thực.
Hệ thống sẽ tính toán: Hướng di chuyển của vật thể, tốc độ tiếp cận, xác suất va chạm, khoảng trống khả dụng để né tránh. Nếu nguy cơ ở mức thấp, xe có thể chỉ phát tín hiệu cảnh báo như nháy đèn hoặc bấm còi để thu hút sự chú ý của người điều khiển phương tiện đang tiến lại gần.
Trong trường hợp va chạm được đánh giá là gần như không thể tránh khỏi và khu vực xung quanh đủ an toàn, xe có thể tự khởi động, di chuyển quãng ngắn sang vị trí khác nhằm giảm hoặc tránh hoàn toàn thiệt hại.
Đây là điểm khác biệt lớn so với các hệ thống phanh tự động hiện nay. Xe không chỉ “phản ứng”, mà còn tự đưa ra phương án né tránh khi không có tài xế trong cabin.
Dù nghe giống khoa học viễn tưởng, nhiều thành phần công nghệ cần thiết thực tế đã xuất hiện trên xe thương mại. 
Các mẫu xe hiện đại đã sở hữu: Camera 360 độ, radar tầm ngắn, hệ thống đỗ xe tự động, điều khiển điện tử ga, phanh và vô-lăng, kết nối OTA và AI xử lý hình ảnh. Những công nghệ này đủ để xe tự thực hiện các thao tác tốc độ thấp trong bãi đỗ. Tesla, Mercedes-Benz, BMW hay Hyundai đều đã triển khai các tính năng gọi xe từ xa hoặc tự đỗ không cần người lái trong phạm vi ngắn. Điểm Ford bổ sung là khả năng dự đoán nguy cơ và chủ động né tránh trước khi va chạm xảy ra.
Ngoài việc tránh hư hỏng, hệ thống còn có thể kích hoạt camera ghi lại toàn bộ sự việc nếu va chạm không thể ngăn chặn. Dữ liệu này có thể hỗ trợ điều tra tai nạn, xác minh trách nhiệm hoặc làm căn cứ bảo hiểm.
Ford nhấn mạnh, việc đăng ký bằng sáng chế không đồng nghĩa công nghệ chắc chắn sẽ được thương mại hóa. Hãng cho biết, đây là hoạt động thường xuyên nhằm bảo vệ ý tưởng và xây dựng danh mục sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, nếu được đưa lên xe thương mại, công nghệ này sẽ kéo theo nhiều vấn đề pháp lý.
Một chiếc xe tự di chuyển trong bãi đỗ dù chỉ vài mét cũng đặt ra câu hỏi về trách nhiệm nếu xảy ra va chạm thứ cấp. Ngoài ra, việc xe liên tục ghi hình môi trường xung quanh có thể làm dấy lên tranh luận về quyền riêng tư và quản lý dữ liệu.
Trên các diễn đàn công nghệ và ô tô, nhiều ý kiến tỏ ra thận trọng trước xu hướng xe ngày càng thu thập nhiều dữ liệu môi trường và hành vi người dùng. Một số lo ngại rằng, công nghệ cảm biến và AI trên xe có thể vượt khỏi mục tiêu an toàn ban đầu nếu thiếu quy định quản lý phù hợp.
Dù còn ở giai đoạn ý tưởng, bằng sáng chế của Ford phản ánh xu hướng rõ rệt trong ngành xe hơi mở rộng phạm vi hoạt động của hệ thống an toàn chủ động ra ngoài quá trình lái xe.
Trong nhiều năm qua, ngành công nghiệp ô tô tập trung vào việc giảm tai nạn khi xe vận hành. Giai đoạn tiếp theo có thể là bảo vệ phương tiện ngay cả khi xe đang đứng yên. Khi trí tuệ nhân tạo, cảm biến và khả năng tự hành tiếp tục phát triển, chiếc xe tương lai có thể không còn là phương tiện “thụ động” chờ người điều khiển, mà trở thành một thiết bị có khả năng tự quan sát, đánh giá rủi ro và tự bảo vệ chính mình.
L.T(t/h)
