Khi chỉ còn cách mục tiêu kiểm soát lạm phát cả năm chưa đầy 0,2 điểm phần trăm, dư địa điều hành giá của Việt Nam được đánh giá đang thu hẹp đáng kể. Điều này diễn ra trong bối cảnh nền kinh tế bước vào giai đoạn thúc đẩy tăng trưởng mạnh hơn, kéo theo nhu cầu vốn, tiêu dùng và đầu tư đều gia tăng.
Tại Diễn đàn thường niên về diễn biến thị trường, giá cả năm 2026 tổ chức ngày 9/7, nhiều chuyên gia nhận định áp lực lạm phát từ nay đến cuối năm sẽ lớn hơn đáng kể so với nửa đầu năm. Tuy nhiên, khả năng giữ CPI bình quân dưới mức 4,5% vẫn chưa phải là mục tiêu ngoài tầm với nếu các yếu tố bất lợi không diễn ra đồng thời.
Theo TS. Nguyễn Đức Độ, nguyên Phó Viện trưởng phụ trách Viện Kinh tế - Tài chính, lạm phát bình quân năm nay có thể dao động quanh mức 4,7%. Dẫu vậy, kịch bản tích cực vẫn có thể xảy ra nếu giá dầu thế giới tiếp tục hạ nhiệt, các chính sách hỗ trợ thuế đối với xăng dầu được duy trì, tỷ giá được giữ ổn định và chưa thực hiện điều chỉnh đối với các mặt hàng do Nhà nước quản lý như điện, y tế hay giáo dục.
Ở góc độ chính sách, PGS.TS. Lê Văn Ái, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Tài chính - Kế toán Hà Nội, cho rằng mức tăng CPI trong 6 tháng đầu năm cho thấy "khoảng trống" điều hành hiện không còn nhiều. Điều này đòi hỏi các chính sách tài khóa và tiền tệ phải được phối hợp chặt chẽ hơn, tránh tạo thêm sức ép lên mặt bằng giá trong khi vẫn hỗ trợ phục hồi sản xuất và đầu tư.
Một trong những điểm khác biệt của năm 2026 là mục tiêu tăng trưởng kinh tế được đặt ở mức cao hơn đáng kể so với các năm trước. Theo TS. Nguyễn Ngọc Tuyến, giảng viên Trường Đại học Tài chính - Marketing, việc theo đuổi tăng trưởng hai con số đồng nghĩa áp lực lạm phát sẽ gia tăng nếu tổng cầu mở rộng nhanh trong khi chi phí đầu vào chưa giảm.
Ông cho rằng nguy cơ CPI vượt mốc 4,5% sẽ xuất hiện nếu cùng lúc xảy ra nhiều yếu tố bất lợi như giá năng lượng tăng trở lại, tỷ giá biến động mạnh hoặc chi phí sản xuất leo thang.
Các chuyên gia cũng lưu ý rằng lạm phát năm nay không còn phụ thuộc chủ yếu vào giá xăng dầu như trước. Thay vào đó, nhiều yếu tố đang đồng thời tạo áp lực lên mặt bằng giá, từ biến động tỷ giá, chi phí logistics, nguyên liệu nhập khẩu đến giá vật liệu xây dựng và lộ trình điều chỉnh giá các dịch vụ công.
PGS.TS. Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế thuộc Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam, nhận định diễn biến lạm phát trong thời gian tới sẽ phụ thuộc lớn vào môi trường kinh tế quốc tế cũng như cách thức điều hành trong nước. Theo ông, có thể hình dung ba kịch bản cho năm 2026.
Ở kịch bản thuận lợi, CPI bình quân chỉ dao động từ 4,2-4,4% nếu giá dầu duy trì ở mức thấp và thị trường hàng hóa quốc tế ổn định. Kịch bản trung bình đưa lạm phát lên khoảng 4,4-4,7%, trong khi trường hợp bất lợi, nếu xung đột địa chính trị khiến giá năng lượng và chi phí vận tải tăng mạnh, CPI có thể vượt lên vùng 4,8-5,2%.
Đáng chú ý, các chuyên gia đều cho rằng những bất ổn tại Trung Đông vẫn là biến số khó dự báo nhất. Chỉ cần giá dầu thế giới tăng mạnh trong thời gian ngắn cũng có thể kéo theo chi phí vận tải, logistics và giá nguyên liệu nhập khẩu tăng lên, từ đó lan tỏa sang nhiều nhóm hàng hóa trong nước.
Không chỉ chịu tác động từ các yếu tố bên ngoài, lạm phát hiện nay còn chịu ảnh hưởng bởi tâm lý thị trường. Theo bà Phan Thị Thu Hoài, Viện Kinh tế - Tài chính, kỳ vọng lạm phát của doanh nghiệp và người tiêu dùng đang trở thành một yếu tố quan trọng trong quá trình hình thành mặt bằng giá.
Theo bà, việc kiểm soát lạm phát không thể chỉ dựa vào chính sách tiền tệ mà cần sự phối hợp đồng bộ giữa điều hành tài khóa, quản lý giá, bảo đảm nguồn cung hàng hóa thiết yếu và tăng cường minh bạch thông tin để ổn định kỳ vọng của thị trường.
Ở góc độ cơ quan quản lý, Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính) đánh giá thị trường trong 6 tháng đầu năm nhìn chung vẫn được kiểm soát tốt. Nguồn cung hàng hóa thiết yếu được bảo đảm, trong khi các chính sách miễn, giảm thuế và phí đối với xăng dầu đã góp phần hạn chế tác động của lạm phát chi phí đẩy, hỗ trợ hoạt động sản xuất kinh doanh và giữ ổn định kinh tế vĩ mô.
Dù áp lực điều hành được dự báo sẽ gia tăng trong nửa cuối năm, nhiều chuyên gia cho rằng cơ hội giữ CPI trong phạm vi mục tiêu vẫn còn nếu các chính sách tiếp tục được triển khai linh hoạt, chủ động ứng phó với biến động từ bên ngoài, đồng thời kiểm soát hiệu quả các yếu tố tác động đến chi phí sản xuất và kỳ vọng lạm phát trong nền kinh tế.
Nam Sơn (t/h)
