Những trường hợp cúm A diễn biến nặng được ghi nhận tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương tiếp tục cho thấy nguy cơ biến chứng nghiêm trọng của bệnh, đặc biệt ở người cao tuổi, người có bệnh lý nền và người suy giảm chức năng hô hấp.
Theo các bác sĩ, mức độ sốt không phản ánh đầy đủ tình trạng tổn thương phổi. Người bệnh có thể chỉ sốt nhẹ, thậm chí đã hết sốt, nhưng chức năng hô hấp vẫn suy giảm và cần được theo dõi, điều trị tích cực.
Sốt nhẹ nhưng suy hô hấp tiến triển nhanh
Một trong những trường hợp đáng chú ý là bệnh nhân có tiền sử hút thuốc lá nhiều năm, mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) và thường xuyên phải sử dụng thuốc khí dung tại nhà trong khoảng 3 - 4 tháng gần đây.
Khoảng 4 ngày trước khi nhập viện, người bệnh bắt đầu xuất hiện các triệu chứng ho, khạc đờm trắng, mệt mỏi, ăn uống kém và khó thở tăng dần. Nhiệt độ cơ thể chỉ khoảng 38 độ C, không có biểu hiện sốt cao rõ rệt. Tuy nhiên, tình trạng hô hấp nhanh chóng xấu đi, buộc gia đình phải đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhà để thăm khám.
Kết quả xét nghiệm xác định người bệnh mắc cúm A. Do tình trạng suy hô hấp nặng, bệnh nhân phải được hỗ trợ thở oxy qua mặt nạ có túi dự trữ với lưu lượng lên tới 15 lít/phút, sau đó chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương để tiếp tục điều trị.
Khi được tiếp nhận tại Khoa Cấp cứu, bệnh nhân đã trong tình trạng kích thích, vật vã, thở nhanh, da và niêm mạc nhợt, phổi xuất hiện nhiều ran bất thường.
Trước diễn biến nghiêm trọng, các bác sĩ khẩn trương đặt ống nội khí quản, tiến hành hỗ trợ hô hấp và triển khai các biện pháp hồi sức tích cực. Mặc dù được can thiệp khẩn cấp, tình trạng bệnh vẫn tiếp tục tiến triển nhanh. Người bệnh xuất hiện những rối loạn toàn thân nghiêm trọng và không cải thiện dù đã được hồi sức tích cực.
Theo các bác sĩ, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là yếu tố làm gia tăng nguy cơ biến chứng khi mắc cúm A. Ở người bệnh COPD, đường thở thường xuyên trong tình trạng viêm và tắc nghẽn, khiến khả năng thông khí và trao đổi khí suy giảm.
Khi virus cúm A xâm nhập, phản ứng viêm tại đường hô hấp có thể trở nên nghiêm trọng hơn, làm tăng tiết dịch, gia tăng tình trạng tắc nghẽn và gây tổn thương phổi. Những yếu tố này kết hợp có thể khiến người bệnh nhanh chóng rơi vào suy hô hấp, ngay cả khi biểu hiện sốt ban đầu không rõ rệt.
Trường hợp trên là lời cảnh báo về việc không thể đánh giá mức độ nguy hiểm của cúm A chỉ thông qua nhiệt độ cơ thể. Đối với người có bệnh nền hô hấp, những thay đổi như khó thở tăng dần, thở nhanh, mệt nhiều hoặc giảm khả năng vận động cần được đặc biệt lưu ý.
Hết sốt nhưng tổn thương phổi vẫn nghiêm trọng
Không chỉ những trường hợp sốt nhẹ, cúm A còn có thể gây biến chứng kéo dài ở người cao tuổi, nhất là khi người bệnh có nhiều bệnh lý nền.
Tại Trung tâm Hồi sức tích cực, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, bệnh nhân H.X.T. (72 tuổi) được tiếp nhận ngày 6/10 trong tình trạng sốt cao, ho khạc đờm, khó thở tăng dần và suy hô hấp.
Người bệnh có tiền sử tăng huyết áp nhiều năm, đang được điều trị thường xuyên và từng bị tai biến mạch máu não.
Kết quả xét nghiệm nhanh cho thấy bệnh nhân dương tính với virus cúm A. Qua thăm khám và đánh giá chức năng hô hấp, các bác sĩ xác định người bệnh bị viêm phổi nặng, khả năng trao đổi khí tại phổi suy giảm đáng kể.
Để duy trì nồng độ oxy trong máu, bệnh nhân phải được hỗ trợ hô hấp với nồng độ oxy khoảng 40 - 50%. Các xét nghiệm đồng thời ghi nhận phản ứng viêm và những chỉ số liên quan đến nhiễm khuẩn tăng cao.
Người bệnh được điều trị cúm A, xử trí tình trạng nhiễm khuẩn và áp dụng các biện pháp hỗ trợ hô hấp tích cực.
ThS.BSNT Lê Thị Huyền, Trung tâm Hồi sức tích cực, cho biết sau 3 ngày điều trị, bệnh nhân đã hết sốt, tình trạng huyết động tương đối ổn định. Tuy nhiên, tổn thương phổi vẫn còn nặng, khả năng tự duy trì hô hấp chưa đáp ứng yêu cầu.
Do đó, người bệnh tiếp tục phải thở máy không xâm nhập với nồng độ oxy hỗ trợ khoảng 40%.
Một trong những khó khăn lớn trong quá trình điều trị là bệnh nhân có di chứng tai biến mạch máu não, đặc biệt là đợt nhồi máu não gần đây, khiến khả năng ho và khạc đờm suy giảm.
Trong khi đó, viêm phổi làm tăng tiết dịch đường hô hấp. Khi người bệnh không thể ho khạc hiệu quả, đờm dễ bị ứ đọng, cản trở quá trình làm sạch đường thở, ảnh hưởng đến thông khí và làm gia tăng nguy cơ biến chứng.
Theo bác sĩ Huyền, bệnh nhân vẫn trong giai đoạn cấp, cần tiếp tục được hỗ trợ hô hấp, chăm sóc đường thở và theo dõi chặt chẽ. Khả năng ho khạc kém cũng có thể khiến thời gian điều trị kéo dài hơn.
Từ trường hợp này, các bác sĩ lưu ý việc hết sốt không đồng nghĩa với việc bệnh đã được kiểm soát hoàn toàn. Đặc biệt ở người cao tuổi và người có bệnh nền, tình trạng tổn thương phổi có thể tiếp tục diễn biến phức tạp dù một số triệu chứng ban đầu đã thuyên giảm.
Nhận diện sớm dấu hiệu cúm A chuyển nặng
Cúm A là bệnh truyền nhiễm đường hô hấp do virus cúm gây ra, có khả năng lây lan qua các hạt dịch tiết đường hô hấp khi người mắc bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện.
Các biểu hiện thường gặp gồm sốt, ho, đau họng, đau đầu, đau mỏi cơ, mệt mỏi và có thể kèm theo sổ mũi, nghẹt mũi. Phần lớn người mắc cúm có thể hồi phục sau một thời gian điều trị và chăm sóc phù hợp, song một số trường hợp có nguy cơ diễn biến nặng, gây viêm phổi, suy hô hấp và các biến chứng nguy hiểm.
Những nhóm cần đặc biệt thận trọng gồm trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mạn tính và người có hệ miễn dịch suy giảm.
Đối với người có bệnh lý tim mạch, hô hấp hoặc các bệnh nền khác, cúm A không chỉ gây tổn thương trực tiếp tại đường hô hấp mà còn có thể làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh sẵn có.
Các bác sĩ cảnh báo, khó thở là một trong những dấu hiệu quan trọng cần được theo dõi. Người mắc cúm nếu xuất hiện tình trạng thở nhanh, khó thở tăng dần, đau tức ngực, tím tái, lơ mơ, kích thích bất thường hoặc sức khỏe suy giảm nhanh cần được đưa đến cơ sở y tế để đánh giá và xử trí kịp thời.
Đối với trẻ em, cha mẹ cần đặc biệt chú ý những biểu hiện như thở nhanh, rút lõm lồng ngực, li bì, co giật, không uống được hoặc có dấu hiệu mất nước.
Ngoài ra, tình trạng sốt hoặc ho đã giảm nhưng sau đó xuất hiện trở lại, kèm theo biểu hiện nặng hơn, cũng là dấu hiệu cần được thăm khám để loại trừ nguy cơ biến chứng.
Điều đáng lưu ý là không phải người mắc cúm A nào cũng có biểu hiện sốt cao. Một số người, đặc biệt là người cao tuổi hoặc có bệnh nền, có thể không xuất hiện đầy đủ các triệu chứng điển hình.
Vì vậy, việc theo dõi diễn biến sức khỏe cần dựa trên nhiều dấu hiệu, nhất là tình trạng hô hấp, mức độ tỉnh táo, khả năng ăn uống và những thay đổi bất thường trong sinh hoạt hằng ngày.
Chủ động phòng bệnh, không tự ý sử dụng thuốc
Trước nguy cơ cúm A gây biến chứng nặng, ThS.BS Phạm Văn Phúc, Phó Giám đốc Trung tâm Hồi sức tích cực, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, khuyến cáo người dân chủ động tiêm vaccine phòng cúm hằng năm, đặc biệt đối với những người thuộc nhóm nguy cơ cao.
Tiêm vaccine là một trong những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc cúm và hạn chế khả năng xuất hiện biến chứng nghiêm trọng. Do virus cúm có sự biến đổi theo thời gian, việc tiêm phòng cần được duy trì theo khuyến cáo của cơ quan y tế.
Bên cạnh tiêm chủng, người dân cần thực hiện các biện pháp phòng bệnh như thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, che miệng và mũi khi ho, hắt hơi, giữ không gian sinh hoạt thông thoáng và hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng mắc bệnh.
Người đang có biểu hiện cúm cần chủ động hạn chế tiếp xúc với người khác, đeo khẩu trang khi cần tiếp xúc và thực hiện các biện pháp vệ sinh đường hô hấp nhằm giảm nguy cơ lây truyền trong gia đình, trường học, cơ quan và cộng đồng.
Đặc biệt, người cao tuổi và người mắc bệnh nền cần được theo dõi sát khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ cúm. Việc thăm khám sớm giúp bác sĩ đánh giá mức độ bệnh, xác định nguy cơ biến chứng và lựa chọn phương án điều trị phù hợp.
Người dân không nên tự ý sử dụng thuốc kháng virus hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Kháng sinh không có tác dụng điều trị trực tiếp virus cúm và chỉ được sử dụng khi có chỉ định phù hợp, chẳng hạn trong trường hợp nghi ngờ hoặc xác định có nhiễm khuẩn kèm theo.
Đối với thuốc kháng virus cúm, hiệu quả điều trị thường cao hơn khi được sử dụng sớm. Tuy nhiên, việc chỉ định cần căn cứ vào tình trạng cụ thể của người bệnh, yếu tố nguy cơ và đánh giá chuyên môn của bác sĩ.
Hai trường hợp điều trị tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho thấy cúm A có thể gây tổn thương phổi nghiêm trọng và suy hô hấp tiến triển nhanh, đặc biệt ở những người có bệnh lý nền.
Các bác sĩ nhấn mạnh, người dân không nên chủ quan khi chỉ sốt nhẹ hoặc đã hết sốt. Phát hiện sớm dấu hiệu bất thường, chủ động thăm khám và tuân thủ hướng dẫn điều trị là những yếu tố quan trọng giúp hạn chế nguy cơ biến chứng, bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng.
Minh Thắm
