Sản xuất phục hồi, dòng vốn và tiêu dùng cùng tăng tốc
Sau giai đoạn tăng trưởng phụ thuộc nhiều vào kỳ vọng phục hồi, các số liệu kinh tế những tháng đầu năm 2026 cho thấy nền kinh tế đã bắt đầu lấy lại nhịp tăng trưởng thực chất hơn.
Theo báo cáo cập nhật vĩ mô tháng 5/2026 của Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), chỉ số PMI ngành sản xuất trong tháng 5 đạt 52,8 điểm, đánh dấu tháng thứ hai liên tiếp duy trì trên ngưỡng 50 điểm. Đây là tín hiệu cho thấy hoạt động sản xuất đang mở rộng trở lại sau giai đoạn chững lại bởi biến động kinh tế toàn cầu và căng thẳng địa chính trị.
Đơn hàng mới và sản lượng đều cải thiện đáng kể, giúp nhiều ngành công nghiệp duy trì đà tăng trưởng tích cực. Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tháng 5 tăng 8,8% so với cùng kỳ năm trước. Một số lĩnh vực ghi nhận mức tăng nổi bật như sản xuất xe có động cơ tăng 21,9%, sản xuất kim loại tăng 21,3%, điện tử tăng 17,8% và chế biến gỗ tăng 18,8%.
Ở phía cầu, tiêu dùng nội địa tiếp tục đóng vai trò lực đỡ quan trọng cho nền kinh tế. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng trong 5 tháng đầu năm đạt hơn 3,18 triệu tỷ đồng, tăng 11,2% so với cùng kỳ. Các lĩnh vực lưu trú, ăn uống và du lịch tiếp tục phục hồi nhờ nhu cầu tiêu dùng và du lịch nội địa cải thiện rõ hơn so với năm trước.
Cùng với đó, dòng vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục là điểm sáng nổi bật của nền kinh tế. Tổng vốn FDI đăng ký trong 5 tháng đầu năm đạt gần 24,8 tỷ USD, tăng 34,9% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, vốn FDI thực hiện đạt 9,75 tỷ USD, mức cao nhất của giai đoạn 5 tháng đầu năm trong vòng 5 năm trở lại đây.
Không chỉ tăng về quy mô, dòng vốn FDI mới cũng đang dịch chuyển mạnh hơn vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao như trung tâm dữ liệu, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và nghiên cứu phát triển. Xu hướng này cho thấy Việt Nam đang tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu thay vì chỉ đóng vai trò trung tâm sản xuất truyền thống.
Tuy nhiên, quá trình phục hồi vẫn chưa hoàn toàn đồng đều. Dù tổng mức bán lẻ tăng mạnh, nhưng sau khi loại trừ yếu tố giá, mức tăng tiêu dùng thực chỉ còn khoảng 6,1%, thấp hơn cùng kỳ năm trước. Điều này phản ánh người dân đang chi tiêu nhiều tiền hơn nhưng lượng hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng thực tế chưa tăng tương ứng.
Thị trường lao động cũng chưa phục hồi mạnh như kỳ vọng. Theo VDSC, việc làm trong ngành sản xuất đã giảm tháng thứ ba liên tiếp dù đơn hàng và sản lượng tăng lên. Điều đó cho thấy doanh nghiệp vẫn khá thận trọng với các kế hoạch mở rộng dài hạn trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động khó lường.
Áp lực lạm phát và bài toán ổn định vĩ mô
Khi tăng trưởng kinh tế phục hồi rõ nét hơn, áp lực đối với điều hành vĩ mô cũng bắt đầu gia tăng.
Một trong những vấn đề đáng chú ý nhất hiện nay là lạm phát. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 5 tăng 5,6% so với cùng kỳ năm trước, đưa lạm phát bình quân 5 tháng đầu năm lên 4,31%, tiến sát mục tiêu kiểm soát lạm phát 4,5% của cả năm.
Đáng chú ý, áp lực giá hiện không còn tập trung chủ yếu ở nhiên liệu hay năng lượng như trước mà đã lan rộng sang các nhóm dịch vụ thiết yếu. Giá điện sinh hoạt tăng 2,38%, giá nước tăng 1,41%, trong khi dịch vụ ăn uống ngoài gia đình tăng tới 8,4% so với cùng kỳ năm trước. Đây là nhóm giá có xu hướng duy trì ở mức cao trong thời gian dài, khiến áp lực lạm phát có nguy cơ kéo dài hơn.
Song song với đó, cán cân thương mại cũng đang có sự thay đổi đáng chú ý. Sau nhiều năm liên tục xuất siêu, Việt Nam đã quay trở lại trạng thái nhập siêu trong những tháng đầu năm 2026.
Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 5 tháng đầu năm tăng khoảng 25%, nhưng nhập khẩu tăng tới 30,8%, cao hơn đáng kể so với mức tăng 19,5% của xuất khẩu. Kết quả là cán cân thương mại chuyển sang nhập siêu khoảng 13,8 tỷ USD.
Dù vậy, theo các chuyên gia, phần lớn mức tăng nhập khẩu đến từ nhóm máy móc, thiết bị và nguyên vật liệu phục vụ sản xuất. Điều này cho thấy doanh nghiệp đang chuẩn bị cho chu kỳ mở rộng đầu tư và gia tăng sản xuất trong thời gian tới.
Ở chiều tích cực, đầu tư công tiếp tục được xem là động lực hỗ trợ tăng trưởng quan trọng. Tính đến hết tháng 5, tổng giá trị giải ngân đầu tư công đạt hơn 219 nghìn tỷ đồng, cao hơn khoảng 35 nghìn tỷ đồng so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, để hoàn thành kế hoạch năm, vẫn còn khoảng 794 nghìn tỷ đồng cần được giải ngân trong 7 tháng cuối năm, tạo áp lực không nhỏ lên tiến độ triển khai các dự án.
Nhìn tổng thể, nền kinh tế Việt Nam đang nhận được sự hỗ trợ đồng thời từ nhiều động lực: sản xuất phục hồi, tiêu dùng cải thiện, FDI tăng mạnh và đầu tư công tiếp tục được thúc đẩy. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở việc duy trì tốc độ tăng trưởng, mà còn ở khả năng giữ ổn định các cân đối vĩ mô trong quá trình tăng tốc.
Khi tiêu dùng thực tăng chậm lại, lạm phát tiến sát mục tiêu kiểm soát và nhập siêu quay trở lại, chất lượng của quá trình phục hồi sẽ trở thành yếu tố quyết định triển vọng tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn tới.
Minh Thành (t/h)
