Bài toán an ninh năng lượng vùng địa bàn đặc thù
Lai Châu là tỉnh miền núi, biên giới, địa hình chia cắt mạnh, dân cư phân tán, nhiều địa bàn xa trung tâm và thường xuyên chịu tác động của mưa lũ, sạt lở. Trong điều kiện đó, việc bảo đảm an ninh năng lượng của tỉnh không chỉ dừng lại ở nhiệm vụ bảo đảm đủ điện, xăng dầu, khí dầu mỏ hóa lỏng cùng các nguồn năng lượng cho sản xuất, kinh doanh và đời sống Nhân dân, mà còn phải đáp ứng yêu cầu cung ứng an toàn, liên tục; chủ động ứng phó với thiên tai; đồng thời phát triển đồng bộ nguồn điện và lưới điện để khai thác hiệu quả tiềm năng năng lượng của tỉnh.
Hệ thống điện trên địa bàn tỉnh cơ bản được vận hành an toàn, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và sinh hoạt của Nhân dân. Tính đến hết tháng 8 năm 2026, toàn tỉnh có 38/38 xã, phường đã có điện lưới quốc gia; 613/616 thôn, bản được sử dụng điện lưới quốc gia, đạt 99,52%; và 105.749/107.003 hộ được sử dụng điện lưới quốc gia cùng các nguồn điện khác, đạt 98,8%.
Trong thời gian chờ Tập đoàn Điện lực Việt Nam và Tổng công ty Điện lực miền Bắc rà soát, bố trí nguồn vốn đầu tư, Sở Công Thương tỉnh Lai Châu đã tham mưu UBND tỉnh trình HĐND tỉnh ban hành Nghị quyết quy định chính sách hỗ trợ hệ thống điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ và thiết bị điện sau công tơ cho các hộ dân chưa có điện trên địa bàn tỉnh bằng nguồn vốn ngân sách địa phương.
Đối với xăng dầu và khí dầu mỏ hóa lỏng, nguồn hàng của tỉnh chủ yếu được vận chuyển bằng đường bộ từ ngoài tỉnh. Mặc dù khoảng cách vận chuyển xa, chi phí lớn và tiềm ẩn nguy cơ gián đoạn cục bộ khi xảy ra mưa lũ, sạt lở, thị trường thời gian qua cơ bản ổn định, đáp ứng nhu cầu sản xuất, kinh doanh và đời sống của Nhân dân.
Trụ cột kinh tế từ nguồn điện và đóng góp của ngành năng lượng
Theo phương án phát triển mạng lưới cấp điện trong Quy hoạch tỉnh Điều chỉnh đã được UBND tỉnh Lai Châu phê duyệt tại Quyết định số 333/QĐ-UBND ngày 27/02/2026, trên địa bàn tỉnh Lai Châu đã có 342 dự án năng lượng với tổng công suất 24.688,5MW.
Các nhà máy điện đóng góp quan trọng cho giá trị sản xuất công nghiệp, thu ngân sách địa phương hàng năm khoảng 2.000 tỷ đồng (chiếm khoảng 70% tổng nguồn thu trên địa bàn tỉnh); tạo nhiều việc làm ổn định cho người lao động địa phương và cung cấp nguồn điện cho hệ thống điện quốc gia trên 12 tỷ kWh mỗi năm.
Hiện nay, tỉnh đang có: 150 dự án nguồn điện với tổng công suất 5.384MW đã được phê duyệt chủ trương đầu tư. 105 dự án nguồn điện với tổng công suất 2.188,7MW đã được phê duyệt trong Điều chỉnh Quy hoạch điện VIII hoặc phù hợp với tổng mức công suất được phân bổ nhưng chưa phê duyệt chủ trương đầu tư. 87 dự án nguồn điện với tổng công suất 16.256MW được bổ sung nghiên cứu để khai thác tiềm năng, lợi thế phục vụ tăng trưởng kinh tế trên 10%.
Cùng với phát triển nguồn điện, tỉnh Lai Châu đang phối hợp với Tập đoàn Điện lực Việt Nam, Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia và các đơn vị liên quan thúc đẩy đầu tư các công trình lưới điện trọng điểm có vai trò then chốt đối với khả năng giải tỏa công suất, nâng cao độ tin cậy cung cấp điện và tăng cường liên kết hệ thống đưa vào vận hành giai đoạn 2026-2030.
Chuyển dịch sang năng lượng tái tạo, năng lượng mới bền vững
Thủy điện tiếp tục là lợi thế chủ yếu của Lai Châu, nhưng định hướng phát triển trong giai đoạn tới phải chuyển từ đơn thuần khai thác tiềm năng sang phát triển có chọn lọc, hiệu quả và bền vững. Đối với các dự án thủy điện, yêu cầu xuyên suốt là bảo đảm an toàn đập, hồ chứa; tuân thủ quy trình vận hành, dòng chảy tối thiểu; sử dụng hiệu quả tài nguyên nước; bảo vệ rừng, môi trường và quyền lợi chính đáng của người dân vùng dự án.
Tỉnh đồng thời định hướng nghiên cứu phát triển điện mặt trời tại các khu vực có điều kiện phù hợp, điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ; nghiên cứu điện gió, thủy điện tích năng và hệ thống pin lưu trữ. Các loại hình này có thể góp phần đa dạng hóa nguồn, giảm phụ thuộc vào thủy văn và nâng cao tính linh hoạt của hệ thống. Tuy nhiên, việc triển khai phải gắn với quy hoạch điện quốc gia, khả năng hấp thụ của lưới điện, hiệu quả sử dụng đất, yêu cầu môi trường và cơ chế giá, cơ chế huy động, thanh toán dịch vụ hệ thống.
Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả
Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được xác định là một trong những giải pháp trực tiếp góp phần bảo đảm an ninh năng lượng. Thực hiện Chỉ thị số 10/CT-TTg ngày 30/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà, tỉnh tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, vận động các cơ quan, đơn vị, cơ sở sản xuất, kinh doanh và hộ gia đình sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả; phấn đấu tiết kiệm tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ trong năm 2026 và tối thiểu 10% điện năng tiêu thụ trong các tháng cao điểm nắng nóng.
Đồng thời, tỉnh ưu tiên phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ tại các cơ quan công sở, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và hộ gia đình; phấn đấu hằng năm có khoảng 10% cơ quan công sở và 10% hộ gia đình lắp đặt, sử dụng điện mặt trời mái nhà, hoặc tổng công suất phát triển đạt khoảng 20% công suất điện mặt trời mái nhà trong kế hoạch giai đoạn 2026–2030 của tỉnh; khuyến khích kết hợp hệ thống lưu trữ điện nhằm giảm phụ tải giờ cao điểm và nâng cao khả năng tự chủ nguồn điện tại chỗ.
Lai Châu có tiềm năng lớn về năng lượng, đặc biệt là thủy điện và các nguồn năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, tiềm năng chỉ thực sự chuyển hóa thành động lực tăng trưởng khi nguồn điện được phát triển đồng bộ với lưới điện và khả năng lưu trữ; các dự án được lựa chọn đúng, triển khai đúng tiến độ; công trình được vận hành an toàn; nguồn xăng dầu và khí được cung ứng ổn định; năng lượng được sử dụng tiết kiệm, hiệu quả và người dân vùng dự án được hưởng lợi.
Quỳnh Nga
