Trong sản xuất cà phê hiện nay, năng suất cao không còn là mục tiêu duy nhất. Người trồng cà phê đang đối mặt với bài toán lớn hơn: Làm sao để cây khỏe – ra hoa đúng thời điểm – đậu trái ổn định – chi phí hợp lý – lợi nhuận lâu dài, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, giá vật tư tăng cao và thời tiết ngày càng thất thường.
Sau thu hoạch, nông dân Lâm Đồng nhanh chóng phục hồi vườn cà phê. Việc chăm sóc đúng quy trình sẽ giúp vườn cà phê lấy lại sức, ra hoa, đậu trái nhiều.
Thực tiễn tại Lâm Đồng cho thấy, những vườn cà phê đạt hiệu quả cao không phải nhờ “một lần làm đúng”, mà nhờ một quá trình đồng hành kỹ thuật xuyên suốt từ sau thu hoạch đến nuôi trái.
Thời gian này, hầu hết các hộ trồng cà phê trong tỉnh đã tiến hành chăm sóc, xử lý nấm bệnh cho vườn cà phê sau thu hoạch. Đây là thời gian trùng vào mùa khô bắt đầu từ tháng 11, tháng 12 đến tháng 3, tháng 4 năm sau. Đây cũng là giai đoạn cây cà phê ra hoa, đậu trái và nuôi trái non.
Ra hoa là giai đoạn quyết định 70-80% năng suất cà phê của cả niên vụ. Tuy nhiên, nhiều vườn vẫn gặp tình trạng: Hoa ra rải rác, không đồng loạt, hoa nhiều nhưng đậu trái thấp, ra hoa sớm hoặc muộn, lệch thời vụ.
Nguyên nhân không nằm ở “thiếu phân” đơn thuần, mà chủ yếu do chăm sóc sau thu hoạch chưa đúng quy trình, đặc biệt là: Bón phân chưa cân đối, điều tiết nước chưa hợp lý, tán cây rậm rạp, thiếu ánh sáng, cây chưa kịp phục hồi sau thu hoạch đã bị kích hoa. Đồng hành kỹ thuật đúng cách giúp người trồng hiểu cây cần gì - cần lúc nào, từ đó chủ động tạo điều kiện để cây phân hóa mầm hoa khỏe, ra hoa tập trung và đúng thời điểm.
Gia đình ông Trần Văn Kỷ, thôn Trung Hà, xã Nam Ban có 2 ha cà phê. Sau khi kết thúc thu hoạch, những ngày đầu tháng 1, ông gấp rút cắt tỉa cành, dọn sạch lá, trái khô, khử trùng đất để cắt nguồn lây lan của nấm bệnh trong vườn và tưới nước cho vườn.
Ông Kỷ cho biết, sau thu hoạch, cây cà phê thường mất sức do đã trải qua một quá trình dài nuôi dưỡng trái và cành. Vì vậy, việc chăm sóc cây cà phê thời điểm này là yếu tố quyết định đến năng suất cà phê sau này. Ông cắt bỏ các cành tăm, cành đã già không còn cho trái, một số cành lớn bị sâu đục thân cũng được ông cưa bỏ.
Ông Kỷ khẳng định, việc này sẽ giúp cây cà phê nhanh phục hồi, tập trung dinh dưỡng nuôi những cành hiệu quả, qua đó, giúp cây phát triển tán cân đối, thông thoáng. Sau khi thu hái, hiện nay, gần 1 tháng cây khô hạn, do đó ông tưới nước đợt 1 để cây phân hóa mầm, ra hoa, đậu trái đồng đều hơn.
Còn gia đình ông Nguyễn Văn Thanh, xã Phúc Thọ có gần 3 ha cà phê đang trong giai đoạn kinh doanh. Cũng như mọi năm, sau khi thu hoạch xong, ông Thanh tiến hành vệ sinh vườn cây, cắt cành tạo tán, giúp cây cà phê quang hợp tốt hơn và hạn chế được một số loại nấm bệnh.
Ông Thanh nhấn mạnh, sau 1 năm nuôi trái, cây cà phê cần được cung cấp đủ dinh dưỡng để bước vào giai đoạn phân hóa mầm hoa, nở hoa và nuôi trái non. Do đó, tôi đã cân đối lượng phân với hàm lượng vừa đủ để bón cho cây. Gia đình ông đã bón phân đợt 1 sau thu hoạch, loại phân ông bón là lân trộn với một ít kali cho cây, kết hợp tưới nước để cây có thể hấp thụ dễ dàng, đồng thời giúp cây phân hóa mầm hoa tập trung dễ đậu trái.
Trên địa bàn tỉnh còn có Chương trình NESCAFÉ Plan là sáng kiến toàn cầu của Nestlé, triển khai tại tại vùng nguyên liệu thu mua của mình, nhằm thúc đẩy nông nghiệp tái sinh, hỗ trợ nông dân trồng cà phê áp dụng phương pháp canh tác bền vững (tái canh, bảo vệ đất, đa dạng sinh học) để tăng năng suất, thu nhập, đồng thời giảm tác động môi trường, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero), với các hỗ trợ cụ thể như tập huấn, cây giống, và cải thiện sinh kế người nông dân, nhấn mạnh vào Việt Nam (vùng Tây Nguyên) như nguồn cung Robusta quan trọng.
Theo Chi cục Phát triển Nông nghiệp (Sở Nông nghiệp và Môi trường), mới đây, đơn vị đã có văn bản hướng dẫn người dân chăm sóc cây trồng chủ lực sau thu hoạch, trong đó có cà phê. Giai đoạn chăm sóc phục hồi cho cà phê đầu mùa khô rất quan trọng, có ý nghĩa quyết định tới năng suất, chất lượng sản phẩm vụ sau vì nó trùng vào thời kỳ phân hóa mầm hoa, ra hoa, đậu trái non.
Do đó, sau khi thu hoạch xong cà phê, nông dân cần chủ động thăm vườn, áp dụng các biện pháp chăm sóc đúng thời điểm, khoa học, ưu tiên sử dụng phân hữu cơ đã được ủ hoai với men vi sinh để kích thích rễ cây phát triển, giúp cây sinh trưởng ổn định, cho năng suất cao; cải thiện chất lượng đất từ việc cân đối các thành phần dinh dưỡng.
Đồng thời, bà con áp dụng các biện pháp tưới nước cho cây cà phê sau thu hoạch để cây phân hóa mầm hoa hiệu quả. Bên cạnh đó, các nông hộ cần chú trọng phát triển mô hình cà phê cảnh quan, quản lý cây trồng, dịch hại tổng hợp, trồng xen cây ăn trái, đai rừng trong vườn để tạo bóng mát, giảm bốc hơi nước, điều hòa sinh thái vườn, hướng đến phát triển bền vững.
Những mô hình cà phê thành công tại Lâm Đồng cho thấy, khi được đồng hành kỹ thuật bài bản, chi phí đầu tư có thể giảm từ 10-20%, trong khi năng suất và chất lượng hạt vẫn được duy trì ổn định.
Khi người trồng hiểu rõ quy luật sinh trưởng của cây cà phê và có người đồng hành đúng chuyên môn, việc ra hoa đúng - đậu trái nhiều - lợi nhuận bền vững không còn là điều may rủi, mà là kết quả tất yếu của một quy trình được thực hiện đúng.
Cà phê là cây trồng chủ lực của tỉnh với diện tích 327.000 ha (chiếm 45,02% diện tích cà phê cả nước), sản lượng năm 2025 ước đạt trên 1 triệu tấn (chiếm 50,49% tổng sản lượng cà phê cả nước). Do đó, việc chăm sóc cây trồng này đúng cách nhằm bảo đảm năng suất, chất lượng sản phẩm được tỉnh coi trọng.
Khi người trồng không còn đơn độc trên vườn cây của mình, cà phê sẽ ra hoa đúng lúc, đậu trái bền, và lợi nhuận sẽ không chỉ đến trong một mùa vụ - mà kéo dài qua nhiều năm.
Hoàng Phương
