Gần 4,3 triệu xe của nhiều thương hiệu bị ảnh hưởng
Ngày 21/8/2026, hàng loạt hãng ô tô tại Trung Quốc công bố kế hoạch thu hồi tổng cộng 4.275.743 xe liên quan đến tay nắm cửa và cơ cấu mở cửa cơ khí khẩn cấp.
Tesla chiếm phần lớn với 2.975.910 xe, gồm Model 3 và Model Y sản xuất tại Trung Quốc cùng các mẫu Model 3, Model X, Model S nhập khẩu. Trong đó, nhóm xe nhập khẩu có 46.041 chiếc. Chương trình thu hồi của hãng dự kiến bắt đầu từ ngày 25/9/2026.
Danh sách còn có 390.435 xe Xiaomi SU7; 371.200 xe Leapmotor C01 và C11; 264.842 xe XPeng G6, P7+ và X9; 92.658 xe Zeekr 007 và X; 68.488 xe Chery iCAR 03 và Fulwin X3. Dongfeng phải thu hồi 53.452 xe, Arcfox 46.850 xe và FAW Hongqi 11.908 xe.
Các mẫu xe không gặp cùng một lỗi kỹ thuật, nhưng có chung một hạn chế: tay nắm hoặc cơ cấu mở cửa cơ khí khẩn cấp thiếu độ tương phản với nội thất, nằm ở vị trí khó quan sát hoặc chưa đủ thuận tiện để thao tác.
Trong điều kiện vận hành bình thường, người dùng chỉ cần nhấn nút điện tử để mở cửa. Rủi ro xuất hiện khi va chạm nghiêm trọng làm gián đoạn nguồn điện áp thấp. Khi hệ thống điện không còn hoạt động, hành khách buộc phải tìm và sử dụng cơ cấu cơ khí dự phòng.
Nếu bộ phận này bị che khuất, thiếu ký hiệu nhận biết hoặc cần nhiều thao tác mới có thể sử dụng, thời gian thoát khỏi xe sẽ kéo dài. Lực lượng cứu hộ bên ngoài cũng có thể gặp khó khăn khi cần nhanh chóng tiếp cận người mắc kẹt.
Theo Reuters, vấn đề cốt lõi không nằm ở một kiểu tay nắm riêng biệt, mà ở khả năng nhận biết và sử dụng cơ cấu thoát hiểm trong tình huống khẩn cấp.
Khi thiết kế tối giản làm tăng sự phụ thuộc vào điện
Tay nắm cửa dạng phẳng hoặc ẩn đã xuất hiện phổ biến trên xe điện trong khoảng một thập niên qua. Thiết kế này giúp bề mặt thân xe liền mạch, giảm chi tiết nhô ra và hỗ trợ tối ưu khí động học. Trên nhiều mẫu xe, tay nắm còn tự động bật ra khi phát hiện người dùng đến gần.
Đổi lại, thao tác mở cửa vốn hoàn toàn bằng cơ khí được chuyển sang hệ thống điều khiển điện tử. Điều đó khiến một chức năng tưởng như đơn giản lại phụ thuộc vào nguồn điện, bộ điều khiển thân xe, cảm biến và cơ cấu chấp hành.
Tesla thể hiện khá rõ sự khác biệt giữa mở cửa hằng ngày và thoát hiểm khi xe mất điện. Theo hướng dẫn sử dụng chính thức, cửa trước Model 3 có thể được mở bằng cách kéo lẫy cơ khí nếu nguồn điện áp thấp gặp sự cố. Với cửa sau, người dùng phải tiếp cận khu vực hộc cửa, tháo nắp che rồi mới có thể kéo dây mở cửa khẩn cấp.
Cơ cấu dự phòng như vậy vẫn đáp ứng chức năng kỹ thuật, nhưng hiệu quả thực tế phụ thuộc vào việc hành khách có biết vị trí của nó hay không. Trong một vụ va chạm, khi tầm nhìn hạn chế và người trong xe rơi vào trạng thái hoảng loạn, những thao tác vốn không quá phức tạp có thể trở thành trở ngại lớn.
Đây cũng là khoảng trống mà cơ quan quản lý Trung Quốc muốn thu hẹp: cơ cấu mở cửa cơ khí không chỉ phải tồn tại, mà còn phải dễ tìm, dễ hiểu và có thể sử dụng nhanh chóng.
Trung Quốc siết tiêu chuẩn từ năm 2027
Chiến dịch thu hồi được công bố chỉ vài tháng trước khi Trung Quốc áp dụng tiêu chuẩn bắt buộc GB 48001-2026 về yêu cầu kỹ thuật an toàn đối với tay nắm cửa ô tô.
Theo Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc, tiêu chuẩn sẽ có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Mỗi cửa xe phải được trang bị cơ cấu mở cơ khí; tay nắm bên ngoài phải bảo đảm không gian thao tác, còn cơ cấu mở khẩn cấp bên trong phải duy trì khả năng sử dụng khi hệ thống điện gặp sự cố.
Không gian thao tác tối thiểu đối với tay nắm bên ngoài được quy định ở mức 60 × 25 × 20 mm. Yêu cầu này cho thấy tiêu chuẩn mới không dừng ở việc buộc nhà sản xuất bố trí cơ cấu cơ khí, mà còn kiểm soát khả năng tiếp cận trong thực tế.
Các mẫu xe đã được phê duyệt trước thời điểm tiêu chuẩn có hiệu lực được hưởng giai đoạn chuyển tiếp. Đến ngày 1/1/2029, toàn bộ sản phẩm thuộc phạm vi áp dụng phải đáp ứng yêu cầu mới.
Giải pháp khắc phục của các nhà sản xuất trong đợt thu hồi lần này cũng khác nhau. Tesla chủ yếu bổ sung nhãn hướng dẫn và cập nhật phần mềm từ xa. Bản cập nhật OTA sẽ thêm chiến lược hạ kính sau va chạm, qua đó tạo thêm phương án thoát hiểm nếu cửa xe khó mở.
Một số hãng lựa chọn can thiệp trực tiếp vào chi tiết cơ khí. Chery sẽ thay nắp che cơ cấu mở cửa khẩn cấp trên 68.488 xe bằng phiên bản mới dễ nhận biết và dễ thao tác hơn.
Việc hạ kính sau va chạm có thể bổ sung một đường thoát, nhưng giải pháp dựa trên phần mềm không thể thay thế hoàn toàn cơ cấu cơ khí độc lập. Trong tai nạn nghiêm trọng, nguồn điện, dây dẫn hoặc bộ điều khiển đều có nguy cơ bị hư hỏng. Phương án thoát hiểm cuối cùng vì thế phải giảm tối đa sự phụ thuộc vào hệ thống điện tử.
Thẩm mỹ không thể đứng trên khả năng thoát hiểm
Những vụ tai nạn nghiêm trọng liên quan đến xe điện, trong đó có vụ Xiaomi SU7 khiến ba sinh viên thiệt mạng vào tháng 3/2025, đã khiến vấn đề mở cửa sau va chạm được quan tâm mạnh hơn. Tuy nhiên, chiến dịch thu hồi hiện nay không thể chỉ được nhìn nhận như phản ứng trước một vụ việc riêng lẻ.
Việc gần 4,3 triệu xe của nhiều thương hiệu cùng bị ảnh hưởng cho thấy đây là vấn đề có tính hệ thống. Khi cơ cấu mở cửa điện tử trở thành trang bị phổ biến, các yêu cầu về nhận diện và thao tác đối với phương án cơ khí dự phòng cũng phải được thiết kế lại.
Mỹ và châu Âu hiện cũng xem xét những yêu cầu an toàn liên quan đến tay nắm cửa dạng ẩn. Điều này có thể buộc các hãng xe toàn cầu phải cân bằng lại giữa thiết kế tối giản, hiệu quả khí động học và khả năng cứu hộ sau tai nạn.
Xe hiện đại ngày càng phụ thuộc vào phần mềm, mạng điện áp thấp và các bộ điều khiển điện tử. Nhưng trong tình huống khẩn cấp, hệ thống an toàn cần vận hành theo nguyên tắc ngược lại: ít phụ thuộc vào điện, dễ nhận biết và có thể thao tác gần như theo bản năng.
Tiêu chuẩn GB 48001-2026 đánh dấu bước chuyển từ khuyến nghị thiết kế sang yêu cầu kỹ thuật bắt buộc. Tay nắm cửa ẩn có thể chưa biến mất, nhưng cách bố trí và vận hành cơ cấu thoát hiểm trên các thế hệ xe mới sẽ phải thay đổi.
Vì vậy, đợt thu hồi gần 4,3 triệu ô tô không đơn thuần là chiến dịch bổ sung nhãn hướng dẫn hay cập nhật phần mềm. Đây còn là lời cảnh báo đối với ngành công nghiệp ô tô: một thiết kế dù hiện đại đến đâu cũng không thể đánh đổi khả năng thoát hiểm khi nguồn điện gặp sự cố.
L.T(t/h)
