Thưa ông, Sở KH&CN Ninh Bình đã ban hành định hướng hoạt động khoa học công nghệ (KHCN) và đổi mới sáng tạo (ĐMST) tại các xã, phường và kỳ vọng sẽ tạo động lực phát triển mới từ cơ sở. Ông có thể chia sẻ ý nghĩa và mục tiêu trọng tâm của định hướng này trong giai đoạn hiện nay?
Để đưa KHCN đến gần hơn với cơ sở, góp phần thúc đẩy chuyển đổi số, nâng cao hiệu quả quản lý và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội địa phương, Sở KH&CN tỉnh Ninh Bình đã ban hành Công văn số 1955/SKHCN-ĐMST ngày 27/11/2025, định hướng triển khai các hoạt động KHCN và ĐMST tại các xã, phường trên địa bàn.
Việc ban hành định hướng này xuất phát từ thực tiễn khách quan sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Chúng tôi nhận thấy, dù là cấp gần dân và sát dân nhất, nhưng nhiều xã, phường hiện nay vẫn còn lúng túng trong việc xác định lộ trình và phương thức triển khai các hoạt động KHCN, ĐMST và CĐS. Mục tiêu và ý nghĩa trọng tâm của định hướng lần này tập trung vào 3 điểm chính:
Thứ nhất, xây dựng “kim chỉ nam” cụ thể: Nhằm cung cấp một “khung hướng dẫn” rõ ràng, cụ thể. Chúng tôi xác định phương châm là phải “cầm tay chỉ việc”, lựa chọn những nội dung thiết thực, dễ hiểu, dễ làm và đặc biệt phải phù hợp với đặc thù kinh tế - xã hội của từng địa phương. Mục tiêu là giúp cấp cơ sở trả lời được câu hỏi: Bắt đầu từ đâu? làm như thế nào? và đo lường kết quả ra sao?
Thứ hai, KHCN, ĐMST phải bắt nguồn từ cuộc sống: Chúng tôi nhất quán quan điểm: Hoạt động KHCN, ĐMST không phải là những điều xa vời, mà phải xuất phát từ chính nhu cầu của cơ sở và kết quả cuối cùng phải là phải phục vụ lợi ích của người dân. Mọi cải tiến kỹ thuật, mô hình ĐMST hay giải pháp chuyển đổi số chỉ thực sự có giá trị khi giúp giải quyết các bài toán thiết thực tại địa phương và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bà con.
Thứ ba, thông qua việc hướng dẫn sát sao, chúng tôi mong muốn từng bước bồi dưỡng, hình thành năng lực tổ chức triển khai cho đội ngũ cán bộ cơ sở. Sở KH&CN Ninh Bình cam kết sẽ đồng hành, hỗ trợ kỹ thuật và nguồn lực, để đảm bảo các địa phương triển khai thực chất, hiệu quả, tuyệt đối tránh tình trạng làm theo phong trào hay hình thức.
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc đưa các hoạt động KHCN, ĐMST đến cấp cơ sở sẽ mang lại những thay đổi cụ thể gì đối với đời sống người dân, cũng như hoạt động sản xuất, kinh doanh tại địa phương, thưa ông?
Việc đưa KHCN, ĐMST về cơ sở, chúng tôi quan niệm không phải là đưa những khái niệm trừu tượng, mà là mang lại những thay đổi có thể đo lường được cho người dân và doanh nghiệp. Theo đó, chúng tôi tập trung vào 3 nhóm thay đổi đột phá:
Một là, thay đổi trong phương thức giao tiếp giữa chính quyền và người dân: Nhờ các giải pháp chuyển đổi số tại xã, phường, người dân sẽ được tiếp cận các dịch vụ công một cách thuận tiện, nhanh chóng và minh bạch hơn. Những thủ tục hành chính có thể thực hiện ngay trên điện thoại, giảm thiểu thời gian đi lại và chi phí cho người dân. Đây chính là nền tảng của một “Chính quyền phục vụ”, “Chính quyền thân thiện”.
Hai là, ĐMST tại cơ sở sẽ giúp các hộ kinh doanh, hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ tiếp cận được với các quy trình công nghệ mới, từ đó nâng cao năng suất, chuẩn hóa chất lượng sản phẩm. Đặc biệt, thông qua thương mại điện tử và truy xuất nguồn gốc, các sản phẩm đặc trưng của địa phương có thể dễ dàng tiếp cận thị trường toàn cầu, xóa bỏ các khâu trung gian, gia tăng lợi nhuận cho bà con.
Ba là, thay đổi trong tư duy và thói quen. Định hướng của Ninh Bình là đưa KHCN, ĐMST vào đời sống thường nhật. Khi người dân thấy hiệu quả thực tế thì họ sẽ chủ động tham gia. Đơn cử như một mô hình tưới tiêu thông minh hay một ứng dụng quản lý cộng đồng. Từ đó, hình thành nên nền tảng kinh tế số bền vững ngay từ cấp cơ sở.
Mục tiêu cuối cùng là làm sao để mọi thành quả của sự phát triển KHCN, ĐMST đều phải được chuyển hóa thành sự hài lòng và người dân được thụ hưởng.
Định hướng lần này cũng nhấn mạnh việc phát triển sản phẩm địa phương, xây dựng thương hiệu sản phẩm hàng hóa, công tác quản lý nhà nước về chất lượng sản phẩm, hàng hóa; thúc đẩy mô hình “Mỗi xã một ý tưởng sáng tạo” gắn với sản phẩm địa phương. Ninh Bình có những giải pháp gì để hỗ trợ các xã, phường và doanh nghiệp khai thác tốt tiềm năng này?
Để hiện thực hóa mục tiêu này, chúng tôi tập trung vào 3 nhóm giải pháp trọng tâm:
Hỗ trợ trực tiếp về kỹ thuật, tiêu chuẩn đo lường chất lượng và đăng ký sở hữu trí tuệ. Đây là nền tảng cốt lõi để xây dựng thương hiệu mạnh, giúp sản phẩm địa phương có đủ “giấy thông hành” vươn ra các thị trường lớn.
Kết nối nguồn lực tri thức, là cầu nối – chúng tôi sẽ mời các nhà khoa học và chuyên gia về tận xã, phường. Từ đó, chuyển giao những công nghệ mới, giải pháp tiên tiến giúp các doanh nghiệp, hợp tác xã tối ưu hóa quy trình sản xuất và nâng cao hàm lượng khoa học trong từng sản phẩm.
Đẩy mạnh hoạt động tuyên truyền, để hình thành “văn hóa ĐMST” ngay tại địa phương. Chúng tôi đặc biệt khuyến khích mô hình “Mỗi xã một ý tưởng sáng tạo”, gắn chặt với lợi thế đặc thù của từng địa phương. Mục tiêu là biến những tài nguyên bản địa thành sản phẩm có giá trị gia tăng cao và sức cạnh tranh khác biệt trên thị trường.
Công tác thông tin, tuyên truyền, phổ biến chính sách và các mô hình hoạt động khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo được đặc biệt quan tâm. Theo ông, các cơ quan báo chí, truyền thông đóng vai trò như thế nào trong việc lan tỏa chủ trương, chính sách cũng như khuyến khích người dân, doanh nghiệp tích cực tham gia vào các hoạt động khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo tại địa phương?
Chúng tôi xác định báo chí, truyền thông không chỉ là kênh thông tin mà còn là “người đồng hành chiến lược” trong hệ sinh thái ĐMST. Vai trò của các cơ quan báo chí được thể hiện rõ nét qua 3 phương diện:
Cầu nối chính sách: Báo chí giúp các chủ trương, văn bản quy phạm pháp luật, những định hướng trở nên dễ hiểu, dễ tiếp cận, giúp người dân và doanh nghiệp nắm bắt kịp thời các quyền lợi và cơ chế hỗ trợ.
Truyền cảm hứng: Thông qua việc phản ánh các mô hình hay, những cách làm đột phá từ thực tiễn, báo chí góp phần lan tỏa mạnh mẽ tinh thần ĐMST. Những tấm gương điển hình được nhân rộng trên truyền thông chính là động lực lớn nhất, để khích lệ cộng đồng tự tin thay đổi và ứng dụng công nghệ.
Báo chí là kênh phản hồi khách quan, là nơi giúp ngành Khoa học và Công nghệ lắng nghe phản hồi từ cơ sở. Những phản hồi từ báo chí giúp chúng tôi điều chỉnh chính sách sát thực tế hơn, đảm bảo KHCN thực sự phục vụ đời sống.
Chúng tôi rất kỳ vọng báo chí sẽ tiếp tục đồng hành, không chỉ phản ánh kịp thời mà còn tham gia tích cực vào việc định hướng dư luận, xây dựng một xã hội trân trọng tri thức và khát khao đổi mới.
Để các chủ trương về KHCN, ĐMST và chuyển đổi số thực sự đi vào cuộc sống, ông kỳ vọng vai trò của chính quyền cơ sở, cộng đồng doanh nghiệp và người dân sẽ phát huy như thế nào trong thời gian tới?
Chúng tôi quan điểm rằng, để đưa chính sách từ văn bản đến thực tiễn, cần sự vào cuộc đồng bộ của “3 trụ cột” chính, với những vai trò then chốt:
Chính quyền cơ sở là “Người mở đường” và hỗ trợ: Chúng tôi kỳ vọng đội ngũ cán bộ cấp xã, phường sẽ phát huy tính chủ động, quyết liệt và linh hoạt. Thay vì chờ đợi, các địa phương cần chủ động nhận diện bài toán của mình, để áp dụng khung hướng dẫn một cách sáng tạo, thực sự là điểm tựa và người kết nối nguồn lực cho nhân dân.
Cộng đồng doanh nghiệp là “trọng tâm” của sự đổi mới: Doanh nghiệp, hợp tác xã chính là lực lượng dẫn dắt việc ứng dụng công nghệ vào sản xuất, kinh doanh. Chúng tôi mong muốn các đơn vị mạnh dạn đầu tư, đổi mới quy trình và coi KHCN là công cụ sống còn để nâng cao năng suất, chất lượng và khẳng định vị thế thương hiệu sản phẩm địa phương.
Người dân là “chủ thể” và đồng thời là người thụ hưởng: Mọi sáng kiến ĐMST phải bắt nguồn từ nhu cầu của người dân và người dân phải là người trực tiếp tham gia vào quá trình đó. Chúng tôi kỳ vọng mỗi người dân sẽ là một “hạt nhân sáng tạo” tại cơ sở, sẵn sàng tiếp nhận cái mới, để nâng cao chất lượng cuộc sống của chính mình.
Khi 3 mắt xích này phối hợp nhịp nhàng, tạo thành một hệ sinh thái gắn kết, các chủ trương về KHCN, ĐMST và chuyển đổi số sẽ không còn là những khái niệm xa xôi, mà thực sự trở thành động lực mạnh mẽ, bền vững thúc đẩy sự phát triển của quê hương Ninh Bình.
Trân trọng cảm ơn Phó Giám đốc!
Nguyễn Kiên (Thực hiện)
