Từ vùng sâm đến không gian tiêu dùng đô thị
Từ ngày 28 đến 30/8, khu vực đối diện Chợ đêm Sơn Trà, phường An Hải trở thành không gian giới thiệu, quảng bá Sâm Ngọc Linh và dược liệu của TP. Đà Nẵng. Đây không phải hoạt động đơn lẻ. Theo chương trình xúc tiến thương mại năm 2026, thành phố định hướng tổ chức hoạt động giới thiệu Sâm Ngọc Linh và dược liệu định kỳ tại khu vực này, với quy mô dự kiến khoảng 50 gian hàng.
Việc đưa sản phẩm từ vùng trồng xuống khu vực đông người dân và du khách có ý nghĩa lớn hơn một phiên bán hàng. Nó rút ngắn khoảng cách giữa vùng nguyên liệu miền núi với thị trường tiêu dùng, tạo điều kiện để doanh nghiệp, hợp tác xã giới thiệu sản phẩm, kết nối giao thương, quảng bá trên nền tảng số và để người mua tiếp cận trực tiếp thông tin về nguồn gốc, quy trình sản xuất.
Đà Nẵng đang đặt Sâm Ngọc Linh vào một chiến lược rộng hơn. Chương trình xúc tiến thương mại thành phố giai đoạn 2026-2030 xác định chú trọng phát triển sản phẩm Sâm Ngọc Linh và dược liệu thành sản phẩm chiến lược, gắn với du lịch, thương mại và xuất khẩu. Chương trình nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ phát triển Sâm Ngọc Linh và dược liệu giai đoạn 2026-2035 cũng hướng đến chuỗi giá trị từ bảo tồn nguồn gen, nhân giống, trồng trọt, chế biến đến tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, bảo hộ sở hữu trí tuệ và thương mại hóa.
Nền tảng vùng nguyên liệu cũng không nhỏ. Theo thông tin chính thức của thành phố, diện tích quy hoạch có thể trồng Sâm Ngọc Linh hiện là 15.567 ha; khoảng 1.294 ha Sâm Ngọc Linh thương mại đã được phát triển. Tại các cơ sở bảo tồn, diện tích trồng bảo tồn đạt 15 ha với 281.129 cây giống gốc từ hai năm tuổi trở lên.
Những con số đó cho thấy câu chuyện Sâm Ngọc Linh của Đà Nẵng đã vượt khỏi phạm vi một đặc sản miền núi. Bài toán đang chuyển dần sang tổ chức chuỗi giá trị và xây dựng thị trường.
Giá trị càng cao, thương hiệu càng cần hàng rào bảo vệ
Sâm Ngọc Linh đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý số 00049 cho sản phẩm sâm củ theo Quyết định số 3235/QĐ-SHTT ngày 16/8/2016. Đây là nền tảng pháp lý quan trọng để bảo vệ tên gọi “Ngọc Linh”, nhưng Giấy chứng nhận không tự động ngăn được việc lợi dụng danh tiếng của sản phẩm trên thị trường.
Chính thành phố đã xác định quản lý và phát huy chỉ dẫn địa lý “Ngọc Linh”, đăng ký mở rộng vùng chỉ dẫn địa lý và bảo hộ nhãn hiệu trong nước, quốc tế là nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo vệ giá trị thương hiệu, chống hàng giả, hàng kém chất lượng và nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm dược liệu.
Điều đáng chú ý là các chương trình quảng bá tại An Hải không chỉ bố trí khu bán, giới thiệu sản phẩm. Nội dung chính thức còn có hướng dẫn nhận biết Sâm Ngọc Linh và dược liệu thật - giả; giới thiệu quy trình sản xuất, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn chất lượng. Đây chính là phần cần được coi trọng nếu phiên chợ muốn trở thành một địa chỉ xây dựng niềm tin chứ không chỉ là nơi tạo doanh số.
Với sản phẩm giá trị cao, niềm tin của người mua là một phần của giá trị thương hiệu. Một sản phẩm mang tên Sâm Ngọc Linh khi đến tay người tiêu dùng cần trả lời được những câu hỏi cơ bản: được trồng ở đâu, thuộc chủ thể nào, được kiểm soát chất lượng ra sao và bằng cách nào người mua có thể kiểm tra thông tin đó.
Do đó, quảng bá càng rộng thì yêu cầu truy xuất và nhận diện càng phải rõ. Nếu thị trường mở nhanh hơn khả năng kiểm soát nguồn gốc, chính danh tiếng tạo nên giá trị cao cho Sâm Ngọc Linh cũng có thể trở thành thứ bị lợi dụng.
Từ bán sản phẩm đến bán niềm tin
Đà Nẵng có một lợi thế đặc biệt khi đưa Sâm Ngọc Linh vào thị trường: Vùng nguyên liệu nằm trong cùng không gian phát triển với một trung tâm du lịch, thương mại và dịch vụ lớn. Điều đó cho phép xây dựng chuỗi trải nghiệm từ vùng sâm Trà Linh, Nam Trà My đến các điểm giới thiệu, mua sắm tại khu vực đô thị và xa hơn là thị trường trong nước, quốc tế.
Nhưng chuỗi ấy chỉ bền khi mỗi khâu đều bảo vệ được tính xác thực của sản phẩm. Thành phố đang định hướng ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc, bảo hộ chỉ dẫn địa lý và tiêu chuẩn hóa sản phẩm. Nếu những công cụ này được triển khai đồng bộ tại vùng trồng, doanh nghiệp chế biến, điểm bán và các kênh trực tuyến, người mua sẽ có thêm cơ sở để phân biệt sản phẩm được kiểm soát với hàng hóa chỉ mượn tên “Ngọc Linh”.
Các phiên quảng bá định kỳ tại Chợ đêm Sơn Trà vì thế có thể trở thành một “cửa sổ thị trường” hữu ích. Ngoài bán hàng, đây là nơi thành phố có thể chuẩn hóa cách trưng bày thông tin về nguồn gốc, hướng dẫn người tiêu dùng kiểm tra sản phẩm, giới thiệu các chủ thể đủ điều kiện và tiếp nhận phản ánh về dấu hiệu giả mạo.
Xa hơn, khi Sâm Ngọc Linh được xác định là sản phẩm chiến lược gắn với du lịch, thương mại và xuất khẩu, bảo vệ thương hiệu không còn là việc riêng của người trồng sâm hay cơ quan sở hữu trí tuệ. Nó liên quan trực tiếp đến uy tín của điểm đến, doanh nghiệp phân phối, cơ sở chế biến và cả thị trường dược liệu của thành phố.
Một thương hiệu đặc sản có thể được quảng bá bằng lễ hội, phiên chợ và các chiến dịch truyền thông. Nhưng để thương hiệu ấy đi xa, điều người tiêu dùng cần cuối cùng vẫn là khả năng tin rằng sản phẩm mang tên Sâm Ngọc Linh thực sự có nguồn gốc và chất lượng tương xứng với tên gọi. Quảng bá mở rộng thị trường; kiểm soát nguồn gốc và bảo vệ chỉ dẫn địa lý giữ cho thị trường ấy có giá trị lâu dài.
Đình Lương
