Số dư tăng mạnh chưa đồng nghĩa tiền mới đổ vào ngân hàng
Theo Ngân hàng Nhà nước, đến cuối tháng 6/2026, tiền gửi của dân cư tại các tổ chức tín dụng đạt khoảng 11,069 triệu tỷ đồng, tăng khoảng 733 nghìn tỷ đồng, tương đương 7,1% so với cuối năm 2025. Nếu tính cả tiền gửi của các tổ chức kinh tế, tổng tiền gửi tại hệ thống ngân hàng đạt khoảng 17,440 triệu tỷ đồng.
Tuy nhiên, đây là số dư tại một thời điểm, được hình thành qua nhiều kỳ. Mức tăng của số dư chịu tác động từ tiền gửi mới, tiền rút ra, tiền lãi nhập gốc và các biến động khác.
Cuối năm 2025, tiền gửi dân cư đã ở mức khoảng 10,335 triệu tỷ đồng. Với quy mô lớn như vậy, riêng tiền lãi phát sinh cũng có thể tạo ra mức tăng đáng kể. Nếu giả định toàn bộ số dư này hưởng lãi suất bình quân 6%/năm trong 6 tháng, phần lãi lý thuyết vào khoảng 310 nghìn tỷ đồng. Đây không phải số tiền lãi thực tế được nhập vào tiền gửi, mà chỉ là phép tính minh họa cho thấy tác động của lãi suất đối với một lượng tiền gửi rất lớn.
Do đó, mức tăng 733 nghìn tỷ đồng không thể được hiểu toàn bộ là dòng tiền mới người dân đưa vào ngân hàng trong nửa đầu năm.
Một cách nhìn khác là đặt tiền gửi cạnh quy mô nền kinh tế. Từ năm 2021 đến 2025, tiền gửi dân cư tăng hơn 50%, từ 6,876 triệu tỷ đồng lên 10,335 triệu tỷ đồng. Tuy nhiên, tỷ lệ tiền gửi dân cư/GDP danh nghĩa trong giai đoạn này chỉ dao động quanh 79-82%.
Năm 2025, dù tiền gửi vượt 10 triệu tỷ đồng, tỷ lệ này khoảng 80,4%, thấp hơn mức 82,1% của năm 2023. Đến cuối tháng 6/2026, nếu so với GDP danh nghĩa của 4 quý gần nhất, tỷ lệ tương ứng khoảng 81,6%.
Như vậy, tiền gửi đang lập kỷ lục về giá trị tuyệt đối, nhưng chưa cho thấy sự gia tăng đột biến nếu đặt trong tương quan với quy mô nền kinh tế.
Quy mô lớn nhưng chi phí vốn mới là vấn đề đáng chú ý
Đối với ngân hàng, không chỉ quy mô tiền gửi mà chất lượng nguồn vốn mới quyết định khả năng cung ứng tín dụng. Các yếu tố như kỳ hạn, mức độ ổn định và chi phí huy động có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Trong nửa đầu năm 2026, lãi suất huy động tăng tại một số ngân hàng có thể là một trong những yếu tố thúc đẩy tiền gửi dân cư. Tuy nhiên, việc phải cạnh tranh bằng lãi suất cũng cho thấy nhu cầu bổ sung nguồn vốn đang gia tăng trong bối cảnh tín dụng mở rộng nhanh.
Đáng chú ý, theo số liệu tại 27 ngân hàng niêm yết, tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA) giảm từ 21,87% cuối năm 2025 xuống 20,43% cuối quý II/2026. Có 20/27 ngân hàng trong mẫu ghi nhận CASA giảm.
CASA thường là nguồn vốn có chi phí thấp. Vì vậy, tỷ trọng CASA giảm đồng nghĩa các ngân hàng có thể phải dựa nhiều hơn vào nguồn tiền gửi có kỳ hạn với chi phí cao hơn.
Điều này cho thấy mốc 11 triệu tỷ đồng chỉ phản ánh quy mô nguồn vốn, chưa nói hết về mức độ dồi dào hay rẻ của nguồn vốn ngân hàng.
Quan trọng hơn, lượng tiền gửi khổng lồ này cần được chuyển hóa thành tín dụng hiệu quả. Nếu vốn được đưa vào sản xuất, đầu tư công nghệ, hạ tầng và nâng cao năng suất, tiền tiết kiệm của người dân sẽ trở thành nguồn lực cho tăng trưởng.
Ngược lại, nếu dòng vốn chủ yếu chảy vào các hoạt động tạo giá trị thấp hoặc đầu cơ tài sản, việc tiền gửi và tín dụng cùng tăng chưa chắc tạo ra mức cải thiện tương ứng về năng lực sản xuất.
Vì vậy, phía sau kỷ lục 11 triệu tỷ đồng không chỉ là câu chuyện người dân gửi nhiều tiền hơn, mà còn là bài toán huy động với chi phí nào, phân bổ vào đâu và tạo ra bao nhiêu giá trị cho nền kinh tế.
Minh Thành (t/h)
