Từ những lô hàng ngụy trang đến các "gian hàng ma" trên mạng
Cuối tháng 5/2026, tại cảng Cát Lái (TP Hồ Chí Minh), lực lượng Hải quan phát hiện hơn 9.300 sản phẩm giả mạo các nhãn hiệu KOYO, NTN, NSK, ASAHI trong một lô hàng nhập khẩu từ Trung Quốc. Chỉ ít ngày sau, thêm 1.600 sản phẩm bugi mang nhãn hiệu NGK có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tiếp tục bị phát hiện trong một lô hàng nhập khẩu khác.
Những vụ việc liên tiếp bị phanh phui cho thấy hàng giả hiện không còn được vận chuyển theo những chuyến hàng nhỏ lẻ như trước đây, các đối tượng đã tận dụng hoạt động xuất nhập khẩu chính ngạch để trà trộn hàng hóa vi phạm vào các lô hàng lớn, khai báo dưới tên gọi hoặc chủng loại khác nhằm qua mặt cơ quan chức năng.
Theo ông Đàm Mạnh Hiếu, Phó Chi cục trưởng Hải quan khu vực II, tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển trái phép hàng hóa và hàng giả đang diễn biến phức tạp hơn, đặc biệt trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh. Một số doanh nghiệp lợi dụng chính sách thông thoáng trong hoạt động xuất nhập khẩu để thực hiện hành vi vi phạm, gây ảnh hưởng tới môi trường kinh doanh và uy tín hàng hóa Việt Nam.
Không chỉ dừng lại ở các cửa khẩu, hàng giả còn len lỏi vào thị trường nội địa bằng những phương thức ngày càng khó kiểm soát. Tại TP Hồ Chí Minh, trong các đợt kiểm tra tại Trung tâm Thương mại Saigon Square và chợ Bến Thành, lực lượng quản lý thị trường ghi nhận tình trạng nhiều tiểu thương nhanh chóng đóng cửa gian hàng ngay khi phát hiện đoàn kiểm tra xuất hiện. Hệ thống loa nội bộ, bộ đàm được sử dụng như một công cụ cảnh báo, giúp các hộ kinh doanh kịp thời đối phó với lực lượng chức năng.
Theo Chi cục Quản lý thị trường TP Hồ Chí Minh, nếu như trước đây hàng giả chủ yếu được bày bán công khai tại các khu chợ hoặc cửa hàng thì nay không gian mạng mới là “mảnh đất màu mỡ” của các đối tượng vi phạm.
Chỉ cần vài thao tác tìm kiếm trên các sàn thương mại điện tử hoặc nền tảng mạng xã hội, người tiêu dùng có thể bắt gặp hàng loạt sản phẩm được quảng cáo là “chính hãng”, “giá tận gốc”, “xả kho”, “hàng thanh lý”. Từ mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, quần áo, giày dép cho đến phụ kiện thời trang, nhiều mặt hàng mang thương hiệu nổi tiếng được rao bán với mức giá thấp bất thường.
Ẩn sau những lời quảng cáo hấp dẫn là cả một hệ thống kinh doanh được tổ chức bài bản. Nhiều đối tượng không mở cửa hàng cố định mà chỉ hoạt động trên môi trường mạng. Hàng hóa được tập kết tại các kho chứa nằm trong khu dân cư hoặc địa điểm thuê ngắn hạn, khi có đơn đặt hàng, sản phẩm mới được đóng gói và giao trực tiếp cho khách hàng thông qua các đơn vị vận chuyển.
Các đối tượng thường xuyên thay đổi tài khoản bán hàng, số điện thoại liên hệ, địa chỉ giao dịch và sử dụng nhiều nền tảng khác nhau nhằm tránh sự phát hiện của cơ quan chức năng. Khi một gian hàng bị khóa hoặc bị phản ánh, ngay lập tức một tài khoản mới lại xuất hiện với cùng sản phẩm và phương thức kinh doanh tương tự.
Sự phát triển của công nghệ từng được kỳ vọng sẽ trở thành công cụ hữu hiệu trong cuộc chiến chống hàng giả. Tuy nhiên, thực tế cho thấy chính công nghệ cũng đang bị các đối tượng vi phạm lợi dụng để tạo ra những sản phẩm giả mạo ngày càng tinh vi.
Nếu như trước đây hàng giả thường dễ nhận biết qua chất lượng gia công thấp hoặc bao bì sơ sài thì hiện nay nhiều sản phẩm vi phạm được đầu tư rất bài bản. Từ tem chống giả, mã vạch, mã QR truy xuất nguồn gốc cho tới kiểu dáng bao bì đều được sao chép gần như hoàn toàn.
Một thủ đoạn mới được lực lượng chức năng ghi nhận là việc chia nhỏ quy trình sản xuất. Bao bì được in tại một địa điểm, tem nhãn sản xuất ở nơi khác, sản phẩm được gia công tại địa phương thứ ba rồi mới tập kết để hoàn thiện và phân phối ra thị trường, cách làm này khiến việc phát hiện toàn bộ đường dây gặp rất nhiều khó khăn.
Nhiều đối tượng còn thu gom vỏ hộp, bao bì của hàng chính hãng từ thị trường hoặc các cơ sở thu mua phế liệu để tái sử dụng. Bên trong những bao bì tưởng như chính hãng đó lại là mỹ phẩm, thực phẩm chức năng hoặc hàng tiêu dùng không rõ nguồn gốc xuất xứ.
Đáng lo ngại hơn, các công cụ xác thực sản phẩm cũng đang trở thành mục tiêu bị làm giả. Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, tem điện tử và các giải pháp công nghệ cao. Tuy nhiên, các đối tượng vi phạm nhanh chóng tìm cách sao chép hoặc tạo ra những website giả mạo có giao diện tương tự trang chính thức của doanh nghiệp nhằm đánh lừa người tiêu dùng.
Cùng với đó, hình thức livestream bán hàng đang bị lợi dụng để mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng. Các chương trình bán hàng trực tiếp với hàng nghìn lượt xem liên tục được tổ chức, sử dụng những lời quảng cáo hấp dẫn như “xả kho”, “giảm giá sốc”, “hàng xuất dư”, “thanh lý cuối mùa” để kích thích tâm lý mua sắm.
Không ít trường hợp sử dụng hình ảnh sản phẩm chính hãng để quảng cáo nhưng khi giao hàng lại là hàng giả, hàng nhái hoặc hàng kém chất lượng, do quá trình mua bán diễn ra hoàn toàn trên môi trường mạng, người tiêu dùng thường chỉ phát hiện sự thật khi đã nhận hàng hoặc sử dụng sản phẩm.
Theo thống kê từ các cơ quan chức năng, tính đến ngày 30/5/2026, cả nước đã phát hiện 2.036 vụ việc có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; xử lý hành chính 1.616 vụ; xử phạt gần 17,9 tỷ đồng; trị giá hàng hóa vi phạm hơn 115,5 tỷ đồng. Đặc biệt, hơn 1.000 website vi phạm đã bị ngăn chặn truy cập, trong đó có hàng trăm website phim lậu, truyền hình trái phép và các website bán hàng có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.
Những con số trên cho thấy hàng giả, hàng nhái và hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ không còn là hiện tượng nhỏ lẻ mà đang trở thành thách thức lớn đối với môi trường kinh doanh và công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng cuộc chiến chống hàng giả không thể chỉ dựa vào lực lượng chức năng. Bên cạnh việc tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, cần nâng cao trách nhiệm của các sàn thương mại điện tử, nền tảng mạng xã hội và doanh nghiệp trong việc kiểm soát nguồn gốc hàng hóa. Về phía người tiêu dùng, việc lựa chọn các địa chỉ kinh doanh uy tín, kiểm tra kỹ thông tin sản phẩm và cảnh giác với những lời quảng cáo “giá rẻ bất thường” vẫn là giải pháp quan trọng để tự bảo vệ mình.
Khi hàng giả ngày càng được che giấu dưới những lớp vỏ bọc công nghệ tinh vi, cuộc chiến bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh sẽ còn nhiều khó khăn. Nhưng đó là cuộc chiến không thể chậm trễ, bởi phía sau mỗi sản phẩm giả không chỉ là thiệt hại kinh tế mà còn là niềm tin của người tiêu dùng và uy tín của những doanh nghiệp làm ăn chân chính.
Thiên Trường
