Theo đánh giá của các chuyên gia, bức tranh thương mại trong những tháng đầu năm chịu tác động đáng kể từ nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu, linh kiện và máy móc phục vụ sản xuất. Đây là nguyên nhân chính khiến cán cân thương mại chuyển sang trạng thái thâm hụt sau nhiều năm duy trì mức xuất siêu.
Tuy nhiên, phần lớn lượng hàng nhập khẩu gia tăng đều thuộc nhóm tư liệu sản xuất, phản ánh xu hướng mở rộng năng lực của các doanh nghiệp trong nước cũng như khu vực đầu tư nước ngoài. Điều này cho thấy hoạt động nhập khẩu hiện nay mang tính chất chuẩn bị cho chu kỳ sản xuất mới thay vì xuất phát từ sự suy giảm sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Đáng chú ý, ngành điện tử tiếp tục đóng vai trò động lực tăng trưởng quan trọng. Việc nhiều tập đoàn công nghệ lớn mở rộng đầu tư tại Việt Nam đã kéo theo nhu cầu nhập khẩu linh kiện tăng mạnh. Khi các dự án đi vào giai đoạn sản xuất cao điểm trong nửa cuối năm, lượng hàng hóa xuất khẩu dự kiến sẽ gia tăng tương ứng.
Bên cạnh điện tử, các nhóm hàng nông sản cũng được kỳ vọng đóng góp tích cực cho tăng trưởng xuất khẩu. Giá nhiều mặt hàng nông sản trên thị trường quốc tế đang có dấu hiệu phục hồi sau thời gian dài giảm sâu, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp xuất khẩu cải thiện doanh thu.
Một yếu tố hỗ trợ khác là triển vọng hạ nhiệt của giá năng lượng thế giới. Trong nửa đầu năm, giá dầu ở mức cao đã làm gia tăng đáng kể chi phí nhập khẩu nhiên liệu, gây áp lực lên cán cân thương mại. Nếu giá dầu giảm dần trong các tháng cuối năm như nhiều tổ chức quốc tế dự báo, áp lực nhập khẩu sẽ được giảm bớt, qua đó hỗ trợ cải thiện kết quả thương mại.
Mặc dù vậy, hoạt động xuất khẩu vẫn phải đối mặt với không ít thách thức từ môi trường bên ngoài. Hoa Kỳ hiện là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam và những thay đổi trong chính sách thương mại của nước này có thể tạo ra ảnh hưởng đáng kể đối với nhiều ngành hàng chủ lực.
Các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp xuất khẩu cần đặc biệt chú ý đến các yêu cầu liên quan đến xuất xứ hàng hóa, sở hữu trí tuệ và tiêu chuẩn kỹ thuật. Đây là những vấn đề đang được nhiều nền kinh tế lớn tăng cường giám sát nhằm bảo vệ sản xuất trong nước và hạn chế các hành vi gian lận thương mại.
Ngoài ra, xu hướng bảo hộ thương mại vẫn hiện hữu tại nhiều thị trường lớn. Các cuộc điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp hoặc kiểm soát chuyển tải bất hợp pháp có thể gia tăng trong thời gian tới, đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam phải chủ động nâng cao năng lực tuân thủ.
Dù còn nhiều yếu tố cần theo dõi, triển vọng chung của xuất khẩu trong nửa cuối năm vẫn được đánh giá tích cực. Nhu cầu tiêu dùng toàn cầu đang dần phục hồi, trong khi nhiều ngành sản xuất chủ lực của Việt Nam đã hoàn tất quá trình tích lũy nguyên liệu và mở rộng công suất.
Với lợi thế từ mạng lưới các hiệp định thương mại tự do, cùng sự dịch chuyển chuỗi cung ứng quốc tế tiếp tục hướng về Việt Nam, xuất khẩu được kỳ vọng sẽ lấy lại đà tăng trưởng trong những tháng cuối năm. Nếu các điều kiện thuận lợi được duy trì, cán cân thương mại có thể cải thiện đáng kể, góp phần hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2026.
Minh Thành (t/h)
