Đơn hàng tạo lực đẩy cho những tháng cuối năm
Theo số liệu thống kê sơ bộ của Cục Hải quan, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam trong 7 tháng đầu năm 2026 đạt 659,78 tỷ USD, tăng 28,1% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt 319,73 tỷ USD, tăng 21,7%, tương đương tăng 57,08 tỷ USD.
Đây là nền tảng quan trọng để hoạt động thương mại tiếp tục duy trì đà tăng trong những tháng còn lại. Bộ Công Thương dự báo, nếu không xuất hiện diễn biến bất lợi lớn, kim ngạch xuất khẩu cả năm có thể tăng khoảng 15-16%.
Tại ngành điện tử, tín hiệu từ đơn hàng đang tạo thêm cơ sở cho kỳ vọng tăng trưởng. 7 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu điện tử đạt trên 127 tỷ USD, tiếp tục đứng đầu nhóm ngành công nghiệp chế biến, chế tạo.
Theo phản ánh từ doanh nghiệp, đơn hàng hiện khá ổn định đến hết năm. Đây cũng là giai đoạn các nhà máy tăng tốc sản xuất để phục vụ mùa mua sắm cuối năm tại các thị trường lớn như Mỹ và châu Âu.
Một đặc điểm đáng chú ý là chu kỳ nhập khẩu nguyên liệu thường đi trước chu kỳ xuất khẩu. Doanh nghiệp phải chuẩn bị linh kiện, máy móc và nguyên liệu từ sớm để tăng công suất trong tháng 9 và 10, sau đó giao hàng vào tháng 11 và 12.
Nhu cầu đầu tư cho trí tuệ nhân tạo trên thế giới cũng đang tác động đến chuỗi cung ứng chip. Một số doanh nghiệp phải tăng lượng dự trữ linh kiện, trong đó giá mua có thời điểm tăng khoảng 5-20%.
Với đà đơn hàng hiện nay, ngành điện tử kỳ vọng duy trì mức tăng trưởng xuất khẩu hai con số trong cả năm. Tuy nhiên, mục tiêu dài hạn không chỉ là tăng kim ngạch mà còn là nâng vị trí của doanh nghiệp Việt trong chuỗi giá trị.
Không gian tăng trưởng nằm ở giá trị gia tăng
Cùng với điện tử, nhiều ngành xuất khẩu chủ lực đang tìm cách tạo thêm dư địa bằng việc thay đổi cấu trúc sản phẩm và thị trường.
Dệt may là một ví dụ. Kim ngạch xuất khẩu 7 tháng ước đạt khoảng 27 tỷ USD, tăng 2,67%. Trong thời gian tới, ngành tập trung khai thác các thị trường hiện hữu, mở thêm thị trường mới và nâng khả năng chủ động nguyên phụ liệu.
Việc phát triển vải và nguyên liệu trong nước có ý nghĩa quan trọng khi giúp doanh nghiệp đáp ứng tốt hơn quy tắc xuất xứ của các FTA, đồng thời giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.
Với ngành gỗ, sản phẩm Việt Nam đã hiện diện tại 167 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó Mỹ vẫn là thị trường lớn nhất. Thách thức tiếp theo là giảm dần sự phụ thuộc vào gia công và đơn hàng có sẵn, chuyển sang chủ động thiết kế, phát triển sản phẩm và thương hiệu.
Ở lĩnh vực nông nghiệp, công nghệ đang mở ra hướng tăng giá trị mới. IoT, tự động hóa và các giải pháp số có thể hỗ trợ quản lý vùng trồng, kiểm soát dịch bệnh, dự báo thời tiết và truy xuất nguồn gốc.
Đáng chú ý, mô hình tận dụng phụ phẩm đang được doanh nghiệp thử nghiệm để tạo thêm sản phẩm xuất khẩu. Từ cây chuối, chẳng hạn, có thể phát triển sợi, bột, vải sợi và tận dụng phần bã để sản xuất phân bón hữu cơ. Cách tiếp cận này giúp nâng giá trị trên cùng một đơn vị nguyên liệu và giảm lượng phụ phẩm phải xử lý.
Ngành lúa gạo cũng đang tập trung củng cố thị trường, tăng thu mua, dự trữ và đầu tư hệ thống kho sấy, kho chứa nhằm nâng chất lượng và giá trị hạt gạo. Trong khi đó, thủy sản tiếp tục hướng tới chủ động nguồn nguyên liệu, đa dạng thị trường và tăng tỷ trọng sản phẩm chế biến.
Theo các chuyên gia, dư địa xuất khẩu thời gian tới sẽ không chỉ phụ thuộc vào khả năng bán được nhiều hàng hơn mà ngày càng gắn với khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Tại những thị trường có sức mua cao, cạnh tranh bằng giá thấp ngày càng khó. Chất lượng, thương hiệu, chứng nhận, truy xuất nguồn gốc và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn sẽ trở thành lợi thế quan trọng.
Các FTA như CPTPP, RCEP và AANZFTA cũng cần được khai thác thực chất hơn, nhất là thông qua việc nắm rõ quy tắc xuất xứ và tiêu chuẩn riêng của từng thị trường.
Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, thay vì ngay lập tức xây dựng thương hiệu riêng ở nước ngoài, một hướng đi có thể là trở thành nhà cung cấp cho các doanh nghiệp quốc tế, sau đó từng bước chuyển sang chế biến sâu, thiết kế, công nghệ và phát triển thương hiệu.
Đà tăng xuất khẩu trong 7 tháng cùng tín hiệu đơn hàng tích cực đang tạo nền tảng cho những tháng cuối năm. Tuy nhiên, chặng đường phía trước sẽ không chỉ là cuộc đua về kim ngạch.
Minh Thành (t/h)
