Tên gọi "Amok Trey" trong tiếng Khmer có nghĩa là "cá hấp amok". Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng món ăn đã xuất hiện từ thời Đế chế Angkor, khi nghệ thuật nấu nướng trong cung đình phát triển mạnh. Một số ý kiến khác cho rằng, kỹ thuật chế biến chịu ảnh hưởng từ các nền văn hóa lân cận, nhưng người Khmer đã tạo nên bản sắc riêng bằng việc sử dụng nguyên liệu địa phương và cách hấp trong lá chuối.
Nguồn thủy sản phong phú từ hồ Tonlé Sap và sông Mekong giúp cá trở thành nguyên liệu chủ đạo. Theo thời gian, Amok Trey vượt ra khỏi phạm vi hoàng gia để trở thành món ăn phổ biến trong đời sống thường nhật và là niềm tự hào của người Campuchia.
Cách chế biến truyền thống
Nguyên liệu chính của Amok Trey gồm cá nước ngọt như cá lóc, cá trê hoặc cá quả. Cá được lọc xương, cắt miếng vừa ăn rồi ướp với kroeung – hỗn hợp gia vị đặc trưng của người Khmer.
Kroeung thường gồm sả, nghệ, riềng, tỏi, hành tím, lá chanh kaffir và ớt. Hỗn hợp này được giã nhuyễn, trộn cùng nước cốt dừa, trứng gà và nước mắm để tạo thành phần sốt sánh mịn.
Cá được đặt trong những chiếc bát gấp từ lá chuối, phủ nước sốt lên trên rồi hấp chín. Khi hoàn thành, món ăn có kết cấu mềm, béo và tỏa hương thơm của các loại thảo mộc.
Ngày nay, ngoài cá, người Campuchia còn chế biến amok từ thịt gà, thịt bò hoặc hải sản. Tuy nhiên, Amok Trey vẫn được xem là phiên bản truyền thống và phổ biến nhất.
Hương vị đặc trưng
Amok Trey mang vị béo nhẹ của nước cốt dừa, vị thơm của sả và lá chanh, cùng sắc vàng tự nhiên từ nghệ. Món ăn không cay gắt mà thiên về sự hài hòa, thanh nhẹ và tinh tế.
Phần nước sốt có độ sệt như bánh flan mềm. Thịt cá giữ được độ ngọt tự nhiên và thấm đều gia vị. Đây là điểm khác biệt giữa Amok Trey với nhiều món cà ri trong khu vực Đông Nam Á.
Amok Trey xuất hiện trong nhiều dịp lễ truyền thống của người Khmer như Tết Chol Chnam Thmay, lễ Pchum Ben tưởng nhớ tổ tiên và lễ hội té nước Bon Om Touk.
Món ăn cũng được dùng trong tiệc cưới, lễ cúng tại chùa, các buổi đoàn tụ gia đình và những dịp đón tiếp khách quý. Đối với nhiều người Campuchia, Amok Trey không chỉ là món ăn mà còn là biểu tượng của sự sung túc và lòng hiếu khách.
Các món ăn kèm và cách thưởng thức
Amok Trey thường được dùng cùng cơm trắng nóng để cân bằng vị béo của nước cốt dừa. Một số gia đình ăn kèm rau sống, dưa leo hoặc các loại rau thơm địa phương nhằm tăng độ thanh mát.
Món ăn ngon nhất khi còn nóng. Người thưởng thức dùng thìa lấy cả phần cá và nước sốt mềm mịn, ăn cùng cơm để cảm nhận đầy đủ hương vị của sả, nghệ, lá chanh và nước cốt dừa.
Tại các nhà hàng truyền thống, Amok Trey thường được giữ nguyên trong bát lá chuối. Cách trình bày này vừa tạo hương thơm tự nhiên, vừa thể hiện nét đặc sắc của nghệ thuật ẩm thực Khmer.
Amok Trey phản ánh sự gắn bó của người Campuchia với sông nước và nguồn thủy sản tự nhiên. Món ăn kết hợp khéo léo giữa nguyên liệu bản địa, kỹ thuật hấp truyền thống và hệ thống gia vị đặc trưng của người Khmer.
Trải qua nhiều thế kỷ, Amok Trey vẫn giữ vị trí đặc biệt trong đời sống văn hóa Campuchia. Đây không chỉ là món ăn nổi tiếng đối với du khách mà còn là một phần quan trọng trong bản sắc ẩm thực của xứ Chùa Tháp.
L.T(t/h)
