Cá kèo (hay gọi là cá bống kèo) đầu nhỏ, hình chóp, mõm tù hướng xuống phía dưới. Miệng hẹp có nhiều răng, không có râu. Dưới mõm có hai mép râu nhỏ phủ lên môi trên. Mắt nhỏ và tròn nằm gần phía đỉnh của đầu. Hai vây lưng rời nhau. Hai vây bụng dính với nhau. Vây đuôi dài và nhọn. Thân cá hình trụ dài, dẹp dần về phía đuôi, có màu ửng vàng, nửa trên của thân có chừng 7-8 sọc đen hướng hơi xéo về phía trước, các sọc này rõ dần về phía đuôi. Cá bống kèo sống trong bùn và đào hang để trú. Cá di chuyển theo con nước, khi tìm được nơi thích hợp sẽ đào hang để ở lại.
Cá bống kèo sống nhiều vùng nước lợ tại: Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau, Kiên Giang, Trà Vinh (cũ). Thịt cá bống kèo rất được ưa chuộng do có hương vị riêng, trắng ngon và giá trị dinh dưỡng cao. Cá bống kèo chế biến nhiều món ngon, từ chiên, kho, cho tới nướng, lẩu...
Hơn 50 năm trước, ruộng đồng, kênh mương còn hoang hóa nhiều, cá bống kèo có nơi trú ngụ sinh sản nên rất nhiều. Ngày đó, người miền Tây hay bắt cá bống kèo để kho tộ hay nấu lẩu, làm khô… Nhất là mùa Tết ở vùng bống kèo sinh sống nhiều, nhà nhà đua nhau bắt bống kèo làm khô để dự trữ ăn trong ba ngày Tết. Ngày Tết, ăn thịt heo, gà vịt dễ ngán hơn khô cá kèo nướng hay chiên chấm nước mắm me, thịt cá dai dai, mềm ngọt cùng vị chua cay nước mắm me thì không thể chê được. Món này ăn với cơm nguội như dân dã thời khẩn hoang thì thật hao cơm. Do môi trường sống ngày cáng thu hẹp nên nguồn cá bống kèo ngày cạn kiệt, khô bống cá kèo ít dần, đặc sản khô cá bống kèo ngày đắt đỏ, hiện nay giá khô bống kèo 650.000-700.000 đồng/kg.
Cá bống kèo thịt mềm, ngọt, béo nên kho tộ (kho khô) cùng với thịt ba rọi rất ngon. Cá kèo sống cho vào rổ dùng sả chà sát thật kỹ và rửa sạch lại bằng nước muối để loại hết chất nhầy bên ngoài rồi ướp nước mắm, đường, gia vị… kho tộ. Kho cá kèo ngon là phải sử dụng nồi đất, ướp cá kèo với nước màu, đường, nước mắm ngon, hạt tiêu giã nhỏ, muối., dầu ăn... trộn đều và để trong khoảng mươi phút cho thấm gia vị. Thực khách cho rằng, món cá bống kèo kho tiêu ăn với cơm trắng lại được ưa chuộng vì hương vị đậm đà của nó.
Món bống kèo nướng muối ớt tuy là dân dã nhưng cũng được nhiều thực khách ưa thích. Cá bống kèo tươi sống làm sạch ướp muối ớt và gia vị, dùng thanh tre nhỏ để để đâm xuyên nướng. Đốt than cháy đỏ rực, để cá kèo lên nướng, chỉ vài phút sau, cá kèo chín vàng ươm, thơm phức không thể cầm lòng được. Cá kèo nướng mọi hay nướng muối ớt ăn kèm rau thơm, chấm nước mắm chua ngọt hay nước mắm me đều ngon. 
Nhiều du khách đến miền Tây Nam bộ rất thích món cá bống kèo chiên giòn. Cá kèo tươi sống chiên giòn thịt rất ngọt và béo, giòn. Món này tuy đơn giản nhưng ăn kèm rau thơm “hương đồng nội”, chấm cùng nước mắm me cũng thật thú vị.
Cá bống kèo nấu lẩu được thực khách rất ưa chuộng. Cá bống kèo nẩu lẩu mắm, lẩu chua mẻ, lẩu chua lá giang đều ngon. Thịt cá mềm, béo, thơm ngon nên khi nước lẩu sôi, thả cá kèo vào vừa chín tới (không nên để cá bống kèo quá chín thịt mềm bị bở ăn không ngon), thịt dai, ngọt ăn cùng các loại rau đồng thì thật ngon. Nhất là lẩu mắm cá bống kèo ăn đã thèm, quên thôi. Mắm kho lấy nước cốt làm nước lẩu, cùng với khổ qua, đậu bắp, cà tím, rồi cho cá bống kèo vào vừa chín, ăn cùng “hương vị đồng nội” các loại rau bông súng, bông điên điển, năn bộp, rau dừa… đủ vị mặn, đắng, ngọt, bùi thì thật đã đời.
Món lẩu chua cá kèo được rất nhiều thực khách mê thích. Cá kèo nấu lẩu chua mẻ hay lẩu chua lá giang đều ngon. Các món lẩu chua bống kèo không thể thiếu các loại rau đồng như: Rau nhút, rau rém, cù nèo, đọt choại, năn bộp… Cá bống kèo nấu lẩu chua ăn cùng với các vị rau này rất tròn vị, thực khách thưởng thức được cả hương vị đất trời sông nước miền Tây.
Du khách có dịp về miệt vườn sông nước miền Tây hãy thử thưởng thức đặc sản trứ danh cá bống kèo, chắc rằng sẽ cảm nhận được hương vị độc đáo, thơm ngon của loài cá nổi tiếng này.
Huỳnh Biển
