Theo Đề án thí điểm được phê duyệt, cửa khẩu thông minh sẽ ứng dụng công nghệ cao trong toàn bộ quy trình vận hành, từ kiểm soát người qua lại đến quản lý, giám sát hàng hóa. Hạ tầng được thiết kế đồng bộ với hệ thống giao thông kết nối cảng biển, sân bay và các tuyến đường bộ, hướng tới mục tiêu rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí và nâng cao năng lực xử lý hàng hóa.
Trong giai đoạn đầu, khu vực cầu Bắc Luân I sẽ triển khai các hệ thống nhận diện sinh trắc học và cổng kiểm soát tự động phục vụ cư dân biên giới, hành khách xuất nhập cảnh. Tại cầu Bắc Luân II, hạ tầng dành cho vận chuyển hàng hóa được đầu tư theo hướng hiện đại, bao gồm làn chuyên dụng cho phương tiện tự hành không người lái hoạt động 24/7 và trung tâm điều hành thông minh.
Ở giai đoạn tiếp theo (2027–2030), dự án sẽ mở rộng không gian kiểm soát, tăng số luồng tự động, bổ sung làn vận chuyển chuyên biệt và nâng cấp mô hình logistics. Các hạng mục như công viên logistics, trung tâm thương mại điện tử, kho hậu cần… được kỳ vọng hình thành hệ sinh thái thương mại hoàn chỉnh tại khu vực cửa khẩu.
Mục tiêu đặt ra là rút ngắn thời gian thông quan xuống còn khoảng 4–6 giờ, đồng thời giảm 30–40% chi phí liên quan đến bến bãi, vận chuyển và dịch vụ. Năng lực thông quan đến năm 2030 dự kiến tăng gấp ba lần so với hiện tại, góp phần duy trì dòng chảy hàng hóa ổn định, hạn chế tình trạng ùn tắc khi nhu cầu tăng cao hoặc khi xảy ra biến động bất thường.
Đối với nông sản – đặc biệt là rau quả tươi – mô hình cửa khẩu thông minh mang ý nghĩa then chốt. Thời gian qua, tình trạng ùn ứ tại biên giới từng gây thiệt hại đáng kể do thời gian kiểm tra kéo dài và phương thức xử lý còn thủ công. Khi quy trình được tự động hóa và số hóa, việc kiểm tra, kiểm dịch và giám sát chất lượng sẽ nhanh chóng, minh bạch hơn, giảm nguy cơ hư hỏng hàng hóa. Đây là yếu tố quan trọng trong bối cảnh Trung Quốc vẫn là thị trường tiêu thụ lớn nhất của rau quả Việt Nam.
Với ngành điện tử và linh kiện điện tử – nhóm hàng xuất khẩu dẫn đầu về kim ngạch – lợi ích cũng rất rõ ràng. Sản phẩm điện tử đòi hỏi chuỗi cung ứng liên tục, bảo mật cao và tiến độ giao hàng chính xác. Một hệ thống thông quan hiện đại sẽ giúp giảm chi phí logistics, nâng cao độ tin cậy và tăng sức cạnh tranh cho doanh nghiệp, nhất là khi Việt Nam đang thu hút nhiều tập đoàn FDI trong lĩnh vực công nghệ cao.
Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu dịch chuyển và yêu cầu về tốc độ, minh bạch ngày càng khắt khe, cửa khẩu thông minh không chỉ là cải tiến kỹ thuật mà còn là bước chuyển chiến lược. Khi công nghệ trở thành “cửa ngõ” mới, xuất khẩu Việt Nam – từ nông sản đến điện tử – sẽ có thêm lợi thế để mở rộng thị phần và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.
Nam Sơn (t/h)
