Không chỉ góp phần nâng cao năng lực thông quan, giảm chi phí cho doanh nghiệp, mô hình này còn tạo nền tảng để nơi đây trở thành đầu mối giao thương chiến lược giữa ASEAN và Trung Quốc, thúc đẩy phát triển khu kinh tế cửa khẩu theo hướng hiện đại.
Theo Quyết định số 164/QĐ-TTg ngày 26/01/2026 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Đề án thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh tại cặp cửa khẩu quốc tế Móng Cái (Việt Nam) - Đông Hưng (Trung Quốc), mục tiêu của Đề án là xây dựng cửa khẩu quốc tế Móng Cái trở thành cửa khẩu kiểu mẫu, thông minh, ứng dụng công nghệ số trong toàn bộ quy trình kiểm soát xuất nhập cảnh, kiểm tra hàng hóa và quản lý vận hành. Khi vận hành đồng bộ, thời gian thông quan dự kiến giảm mạnh, chi phí logistics của doanh nghiệp được tiết giảm đáng kể, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh thương mại biên giới.
Từ góc độ địa phương, lãnh đạo UBND phường Móng Cái 1, khẳng định: Cửa khẩu thông minh sẽ mở ra dư địa phát triển mới cho kinh tế cửa khẩu, nhất là dịch vụ logistics, thương mại, du lịch mua sắm và các ngành dịch vụ hỗ trợ. Địa phương đang phối hợp với đơn vị liên quan tập trung hoàn thiện hạ tầng kết nối, quy hoạch các khu dịch vụ hậu cần, bảo đảm điều kiện tốt nhất để khai thác hiệu quả mô hình này.
Quá trình triển khai đề án đặt ra yêu cầu cao về hạ tầng công nghệ, thiết bị kiểm soát tự động, hệ thống nhận diện sinh trắc học và kết nối dữ liệu liên thông giữa các lực lượng chức năng hai bên biên giới. Vì vậy, tỉnh Quảng Ninh đang đẩy mạnh đầu tư hạ tầng công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực vận hành hệ thống; đồng thời phối hợp với các bộ, ngành Trung ương hoàn thiện cơ chế chính sách để bảo đảm vận hành đồng bộ, hiệu quả.
Các doanh nghiệp xuất nhập khẩu nông sản cũng cho rằng, việc tự động hóa quy trình kiểm tra, kiểm soát sẽ giúp hạn chế tình trạng ùn tắc cục bộ vào mùa cao điểm, bảo đảm chuỗi cung ứng ổn định, đặc biệt đối với nhóm hàng nông sản tươi sống.
Theo Đề án được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, việc thực hiện thí điểm cửa khẩu thông minh triển khai trong 2 giai đoạn. Giai đoạn 1 từ năm 2026, giai đoạn 2 từ năm 2027-2030 và kết thúc thí điểm ngày 31/12/2030. Ở giai đoạn 1, tại khu vực cầu Bắc Luân I sẽ triển khai tại luồng kiểm soát người xuất nhập cảnh trên cơ sở hạ tầng hiện có; đối tượng phục vụ là cư dân biên giới và hành khách; dự kiến hoàn thành trong quý I năm 2026. Còn tại khu vực cầu Bắc Luân II sẽ xây dựng cơ sở hạ tầng công trình cửa khẩu thông minh, xây dựng luồng chuyên dụng và lắp đặt trang thiết bị để xe tự hành không người lái IGV hoạt động (mục tiêu hoạt động 24/7), xây dựng Trung tâm điều hành thông minh (IOC).
Ở giai đoạn 2, tại khu vực cầu Bắc Luân I được mở rộng phạm vi ranh giới cửa khẩu để đầu tư mở rộng không gian, diện tích dành cho xuất nhập cảnh, tăng số luồng kiểm soát tự động; khu vực cầu Bắc Luân II triển khai mô hình cửa khẩu thông minh, tăng số làn chuyên dụng và nâng cấp năng lực thông quan xuất nhập khẩu theo mô hình xe tự hành IGV hoặc xây dựng mô hình vận chuyển hàng hoá mono-rail (sky-rail) tùy tình hình lưu lượng hàng hóa trên thực tế. Đồng thời, phối hợp với bên nước bạn nghiên cứu xây dựng công trình qua biên giới phục vụ hoạt động cửa khẩu thông minh; tiếp tục mở rộng, đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng công trình cửa khẩu thông minh (Công viên logistics Bắc Luân II, Trung tâm thương mại điện tử, hàng xuất nhập khẩu, kho hậu cần...).
Việc triển khai cửa khẩu thông minh Móng Cái (Việt Nam) - Đông Hưng (Trung Quốc) không chỉ mang ý nghĩa cải cách thủ tục hành chính, mà còn góp phần tạo môi trường đầu tư minh bạch, nâng cao năng lực cạnh tranh logistics, thúc đẩy thương mại biên giới phát triển bền vững. Khi hệ thống đi vào vận hành đồng bộ, dòng chảy hàng hóa giữa Việt Nam và Trung Quốc sẽ thông suốt hơn, giảm thiểu nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng, đồng thời tạo thêm nhiều cơ hội việc làm, dịch vụ logistics và thương mại cho người dân khu vực biên giới.
Với tầm nhìn chiến lược, sự vào cuộc quyết liệt của Trung ương, tỉnh Quảng Ninh và chính quyền phường Móng Cái 1, mô hình cửa khẩu thông minh được kỳ vọng trở thành hình mẫu cho các cửa khẩu quốc tế trên cả nước, từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Quảng Ninh trở thành trung tâm logistics, thương mại biên giới hiện đại của khu vực phía Bắc trong giai đoạn phát triển mới.
Trần Trang (t/h)
