Tuy nhiên, phía sau những video review triệu view, các chiến dịch quảng bá dày đặc và hiệu ứng đám đông lan truyền trên mạng xã hội là câu hỏi lớn về trách nhiệm bảo vệ người tiêu dùng trước thông tin quảng cáo và sức ảnh hưởng từ xu hướng tiêu dùng số.
Từ ly nước viral đến thói quen tiêu dùng chạy theo xu hướng
Chiều cuối tuần, tại một cửa hàng đồ uống ở khu vực trung tâm Hà Nội, không khó để bắt gặp cảnh nhiều bạn trẻ xếp hàng chờ mua món nước đang được chia sẻ dày đặc trên mạng xã hội. Có người đến vì đã quen với thương hiệu, có người được bạn bè rủ, nhưng cũng không ít người thừa nhận: “Thấy TikTok review nhiều quá nên muốn thử”.
Vài năm trở lại đây, thị trường đồ uống nội địa phát triển mạnh. Không chỉ cạnh tranh bằng hương vị, các nhãn hàng còn đầu tư vào hình ảnh cửa hàng, bao bì, câu chuyện nguyên liệu và chiến dịch truyền thông. Một món nước mới có thể nhanh chóng thành “cơn sốt” nếu xuất hiện đủ nhiều trên mạng xã hội hoặc được KOL, KOC nhắc đến.
Điểm đáng chú ý là hành vi mua đồ uống của người trẻ đã thay đổi. Họ không chỉ mua để uống, mà còn để trải nghiệm, chụp ảnh và cảm thấy mình đang tham gia vào một xu hướng chung. Minh Anh, sinh viên một trường đại học tại Hà Nội, chia sẻ: “Em thường biết đến món mới qua TikTok. Nếu thấy nhiều người review cùng một món, em sẽ tò mò muốn thử. Nhiều khi chưa chắc đã quá thèm, nhưng thấy bạn bè ai cũng uống thì mình cũng muốn biết nó có gì đặc biệt”.
Sự lan truyền của các xu hướng tiêu dùng hiện nay diễn ra với tốc độ rất nhanh. Chỉ cần một video ngắn đạt vài trăm nghìn lượt xem, món nước xuất hiện trong clip có thể lập tức trở thành lựa chọn phổ biến tại nhiều cửa hàng. Điều này cho thấy mạng xã hội đang tác động mạnh đến quyết định tiêu dùng của giới trẻ, đặc biệt trong lĩnh vực F&B – nơi trải nghiệm cảm xúc thường quan trọng không kém chất lượng sản phẩm.
Review dẫn dắt kỳ vọng, người tiêu dùng dễ bị “cuốn theo”
Review đồ uống trên mạng xã hội vốn giúp người tiêu dùng có thêm thông tin trước khi lựa chọn. Những video ngắn giới thiệu món mới, so sánh hương vị, đánh giá không gian quán hay mức giá có thể giúp tiết kiệm thời gian tìm hiểu. Nhưng mặt khác, review cũng dễ tạo ra kỳ vọng quá mức, hoặc được sử dụng như một hình thức quảng cáo trá hình, khiến người xem khó phân biệt đâu là trải nghiệm khách quan, đâu là nội dung có yếu tố thương mại.
Chỉ với vài câu như “ngon xỉu”, “must try”, “đáng tiền”, “không uống là tiếc”, một món nước có thể nhanh chóng được đẩy lên thành trào lưu. Nhiều người mua không hẳn vì đã tìm hiểu kỹ, mà vì cảm giác món đó đang được cộng đồng công nhận. Khi trải nghiệm thực tế không chạm tới kỳ vọng được tạo ra từ những nội dung ấy, cảm giác hụt hẫng là điều khó tránh khỏi.
“Có lần em mua một món vì thấy hình trên mạng rất đẹp, topping nhiều, màu nước bắt mắt. Nhưng lúc nhận ở cửa hàng thì ly nước khá bình thường, vị cũng không đặc biệt như review. Em không đến mức bực mình, nhưng cảm giác hơi bị dẫn dắt”, Minh Thư, 22 tuổi, chia sẻ.
Câu chuyện này không hiếm trong thị trường F&B hiện nay. Hình ảnh quảng cáo thường được xử lý kỹ về ánh sáng, góc chụp và bố cục, trong khi sản phẩm thực tế có thể thay đổi tùy chi nhánh, thời điểm, cách pha chế hoặc tình trạng giao hàng. Nếu người tiêu dùng không nhận diện được đâu là quảng cáo, đâu là cảm nhận thật, họ dễ đặt kỳ vọng cao hơn giá trị thực tế.
Tính minh bạch vì thế trở thành vấn đề đáng chú ý. Không phải người xem nào cũng phân biệt được video nào là trải nghiệm cá nhân, video nào có tài trợ, booking hoặc seeding. Khi người có ảnh hưởng không nói rõ mối quan hệ thương mại với thương hiệu, người tiêu dùng có thể hiểu nhầm đó là đánh giá khách quan.
Với một ly đồ uống có giá phổ biến từ 50.000 đến 70.000 đồng, người tiêu dùng không chỉ trả tiền cho phần nước bên trong. Họ còn trả cho thương hiệu, không gian, dịch vụ, bao bì, cảm giác an tâm và trải nghiệm đi kèm. Vì vậy, quyền lợi của người tiêu dùng trong ngành đồ uống không chỉ dừng lại ở việc “uống có ngon hay không”.
Điều đầu tiên họ cần là thông tin rõ ràng. Một ly trà, cà phê hay đồ uống pha chế có thể chứa đường, caffeine, sữa, kem béo, topping hoặc thành phần dễ gây dị ứng. Tuy nhiên, nhiều cửa hàng chưa trình bày đầy đủ các thông tin này theo cách dễ tiếp cận, người mua thường chỉ nhìn thấy tên món, hình ảnh minh họa và giá tiền.
Không ít người trẻ cho rằng họ quan tâm đến quyền lợi tiêu dùng, nhưng lại chưa có thói quen chủ động phản ánh. Khi nhận sai món, thiếu topping hoặc sản phẩm không như kỳ vọng, nhiều người chọn bỏ qua vì “ngại phiền”, “không đáng bao nhiêu” hoặc “phản ánh cũng không chắc được xử lý”.
Thương hiệu không thể chỉ sống bằng hiệu ứng đám đông
Đối với các thương hiệu đồ uống nội địa, tạo được sự chú ý trên mạng xã hội là lợi thế lớn. Tuy nhiên, hiệu ứng viral chỉ có thể kéo khách hàng đến lần đầu. Điều giữ họ quay lại vẫn là chất lượng sản phẩm, dịch vụ và niềm tin.
Vấn đề không phải là thương hiệu có nên quảng cáo hay không. Trong thị trường cạnh tranh, quảng cáo và truyền thông là điều tất yếu. Điều quan trọng là quảng cáo phải trung thực, review cần minh bạch, còn trải nghiệm thực tế không được quá xa so với kỳ vọng mà thương hiệu tạo ra.
Ở góc độ người tiêu dùng, sự tỉnh táo cũng là một hình thức tự bảo vệ. Trước khi mua một món đang viral, người mua cần biết đặt câu hỏi: nội dung mình xem có phải quảng cáo không, sản phẩm này có phù hợp với nhu cầu của mình không, mức giá có tương xứng với trải nghiệm không, nếu có vấn đề thì mình có những kênh phản ánh nào?
Trong ngành F&B, niềm tin được xây từ những chi tiết rất cụ thể: món nước có đúng mô tả không, thông tin sản phẩm có rõ ràng không, nhân viên có xử lý khiếu nại tử tế không, cửa hàng có đảm bảo vệ sinh không. Những yếu tố này ít xuất hiện trong các video quảng cáo lung linh, nhưng lại quyết định cảm nhận thật của người tiêu dùng.
Cơn sốt đồ uống nội địa phản ánh sức sống của các thương hiệu Việt trong việc nắm bắt thị hiếu người trẻ. Nhưng sự phát triển ấy cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về trách nhiệm.
Người tiêu dùng cần được bảo vệ trước quảng cáo thiếu minh bạch, review có định hướng và kỳ vọng bị thổi phồng bởi hiệu ứng đám đông. Sự bảo vệ ấy cần đến từ nhiều phía: thương hiệu trung thực hơn, nền tảng số kiểm soát nội dung quảng cáo rõ hơn, người có ảnh hưởng có trách nhiệm hơn, còn người tiêu dùng cũng chủ động hơn trong phản ánh và lựa chọn.
Một ly nước có thể là sản phẩm nhỏ, nhưng cách thị trường đối xử với người mua qua từng trải nghiệm lại cho thấy nhiều điều về văn hóa tiêu dùng hiện đại. Khi người trẻ không chỉ mua theo trend mà biết đòi hỏi thông tin rõ ràng, chất lượng đúng cam kết và quyền được phản hồi, đó cũng là lúc quyền lợi người tiêu dùng được đặt vào đúng vị trí.
Hương Giang
