Đầu tư công giữ vai trò “vốn mồi” cho nền kinh tế
Năm 2026, tổng kế hoạch đầu tư công vốn ngân sách nhà nước được Thủ tướng Chính phủ giao vượt mốc 1 triệu tỷ đồng, trong đó hơn 363 nghìn tỷ đồng là vốn ngân sách Trung ương và hơn 650 nghìn tỷ đồng là vốn ngân sách địa phương. Tính cả nguồn vốn kéo dài từ các năm trước, quy mô vốn đầu tư công năm nay lên tới hơn 1,1 triệu tỷ đồng, mức cao chưa từng có.
Trong bối cảnh nền kinh tế đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số, đầu tư công tiếp tục được xem là “đòn bẩy” quan trọng để kích hoạt sản xuất, mở rộng không gian phát triển và dẫn dắt đầu tư xã hội.
Theo Bộ Tài chính, đến hết tháng 4/2026, các bộ, ngành, địa phương đã giải ngân hơn 144 nghìn tỷ đồng, đạt khoảng 14,2% kế hoạch Thủ tướng giao. Dù cao hơn cùng kỳ, tiến độ này vẫn được đánh giá là chưa đáp ứng yêu cầu tăng trưởng.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Trí Long, một chuyên gia kinh tế nhận định, dòng vốn đầu tư công đã bắt đầu chuyển động tích cực khi nhiều dự án bước vào giai đoạn thi công thực tế sau thời gian chuẩn bị đầu năm. Tuy nhiên, “nút thắt” lớn nhất hiện nay vẫn là giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư, thiếu hụt vật liệu xây dựng và trách nhiệm thực thi ở một số đơn vị.
Theo vị chuyên gia, hiệu quả lan tỏa của đầu tư công đối với nền kinh tế là rất lớn, chỉ cần tỷ lệ giải ngân tăng thêm 1%, GDP có thể tăng khoảng 0,058 điểm phần trăm. Nếu giải ngân hết hơn 1,1 triệu tỷ đồng vốn kế hoạch năm 2026, đầu tư công có thể đóng góp khoảng 1,7 điểm phần trăm vào tăng trưởng GDP.
“Đầu tư công phải trở thành đường băng cho nền kinh tế cất cánh, đường băng ấy đã có nguồn lực, đã có kế hoạch và mục tiêu. Vấn đề còn lại là tổ chức thực hiện với tinh thần kỷ luật, minh bạch, trách nhiệm và hiệu quả”, ông Ngô Trí Long nhấn mạnh.
Không chỉ đóng vai trò kích cầu trực tiếp, đầu tư công còn được kỳ vọng tạo hiệu ứng lan tỏa để thu hút đầu tư tư nhân và đầu tư nước ngoài. Nhóm nghiên cứu của Đại học Kinh tế quốc dân cho rằng cần ưu tiên vốn cho các dự án hạ tầng giao thông liên kết vùng, khu công nghiệp, khu du lịch và các công trình có tính kết nối cao nhằm tạo sức bật cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Các chuyên gia cũng đề xuất tăng cường ứng dụng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong quản lý đầu tư công theo thời gian thực, đồng thời xây dựng cơ chế giám sát độc lập và trách nhiệm giải trình chặt chẽ hơn đối với từng dự án.
Siết trách nhiệm người đứng đầu
Tại Hội nghị toàn quốc về đẩy mạnh phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công năm 2026 diễn ra ngày 24/4, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng khẳng định đầu tư công là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng của cả năm 2026 và nhiệm kỳ hiện nay.
Theo Thủ tướng, đầu tư công không chỉ là công cụ điều hành vĩ mô mà còn phải đóng vai trò dẫn dắt, kích hoạt và lan tỏa đầu tư toàn xã hội; tạo công ăn việc làm, thúc đẩy sản xuất kinh doanh và mở ra không gian phát triển mới cho đất nước.
Người đứng đầu Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn năm 2026; đồng thời nhấn mạnh kết quả giải ngân sẽ là tiêu chí quan trọng để đánh giá cán bộ.
Thủ tướng cũng nghiêm khắc phê bình các bộ, ngành và địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức bình quân cả nước, đồng thời yêu cầu công khai tiến độ giải ngân hằng tháng trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ.
“Cùng một mặt bằng pháp lý, cùng một hệ thống quy định nhưng có nơi giải ngân rất nhanh, có nơi gần như chưa giải ngân. Đây là vấn đề rất nghiêm trọng và trách nhiệm thuộc về người đứng đầu”, Thủ tướng nhấn mạnh.
Để siết chặt kỷ luật thực thi, Chính phủ giao Bộ Tài chính xây dựng cơ chế chấm điểm KPI đối với công tác giải ngân vốn đầu tư công tại các bộ, ngành, địa phương.
Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi, hệ thống pháp luật về đầu tư công hiện nay đã tương đối đầy đủ và thuận lợi. Nếu dự án đã được phê duyệt, bố trí vốn nhưng triển khai chậm hoặc không hiệu quả thì nguyên nhân nằm ở khâu tổ chức thực hiện.
“Khi áp dụng KPI, cán bộ liên quan có thể bị đánh giá không hoàn thành nhiệm vụ nếu để xảy ra tình trạng chậm giải ngân kéo dài”, ông Nguyễn Đức Chi cho biết.
Cùng với đó, Chính phủ yêu cầu kiên quyết loại bỏ tình trạng “vốn chờ dự án”, đăng ký dự án mang tính “giữ chỗ”, đồng thời đẩy mạnh điều chuyển vốn từ các dự án chậm giải ngân sang dự án có khả năng triển khai tốt hơn.
Một loạt giải pháp về cải cách thủ tục hành chính, sửa đổi Luật Đầu tư công, Luật Đấu thầu và tăng cường phân cấp cũng đang được thúc đẩy nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị và triển khai dự án.
Hà Nội, Cà Mau tăng tốc hạ tầng để tạo dư địa tăng trưởng
Thực tế cho thấy, nơi nào chính quyền địa phương vào cuộc quyết liệt, nơi đó tiến độ giải ngân được cải thiện rõ rệt.
Tại Hà Nội, đầu tư công được xác định là công cụ điều hành và đòn bẩy quan trọng để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số. Thành phố triển khai giải ngân ngay từ đầu năm, đồng thời thành lập “Tổ Chỉ huy giải ngân vốn đầu tư công” do Chủ tịch UBND xã, phường trực tiếp phụ trách.
Các dự án giao thông trọng điểm như vành đai 1, vành đai 2,5, các tuyến kết nối vùng và cầu vượt sông Hồng được ưu tiên tháo gỡ mặt bằng, tổ chức thi công xuyên lễ, xuyên đêm.
Nhờ đó, đến ngày 6/5, Hà Nội đã giải ngân hơn 36.200 tỷ đồng, tương đương hơn 30% kế hoạch vốn được giao, cao hơn đáng kể so với bình quân chung cả nước.
Trong khi đó, tại Cà Mau – địa phương đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng 10% trong năm 2026 – đầu tư hạ tầng giao thông được xác định là nền tảng để mở rộng dư địa phát triển.
Hàng loạt dự án quy mô lớn đang được triển khai như cao tốc Cần Thơ – Cà Mau – Đất Mũi, Cảng tổng hợp Hòn Khoai, đường ven biển, nâng cấp Cảng hàng không Cà Mau và các tuyến vành đai kết nối khu kinh tế ven biển.
Sau khi hệ thống hạ tầng dần hình thành, môi trường đầu tư tại Cà Mau đang có những chuyển biến tích cực. Chỉ trong 4 tháng đầu năm 2026, địa phương thu hút 16 dự án đầu tư mới với tổng vốn đăng ký hơn 13.200 tỷ đồng; tổng số doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn đã vượt 10.000 doanh nghiệp.
Lãnh đạo tỉnh Cà Mau cho biết địa phương đang tập trung tháo gỡ khó khăn về mặt bằng, cải cách thủ tục hành chính và đẩy nhanh tiến độ các công trình trọng điểm để tạo động lực tăng trưởng dài hạn.
Trong bối cảnh nền kinh tế cần duy trì đà phục hồi mạnh mẽ, yêu cầu giải ngân toàn bộ hơn 1 triệu tỷ đồng vốn đầu tư công không còn đơn thuần là nhiệm vụ tài chính. Đây đang là phép thử đối với năng lực điều hành, trách nhiệm thực thi và khả năng phối hợp của toàn bộ hệ thống quản lý nhà nước.
Nếu được triển khai hiệu quả, dòng vốn đầu tư công khổng lồ này không chỉ tạo động lực cho tăng trưởng năm 2026 mà còn góp phần định hình nền tảng hạ tầng và sức cạnh tranh mới cho nền kinh tế trong nhiều năm tới.
Thiên Trường
