Mới đây, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 39/2026/TT-BTC, thay thế quy định cũ, nhằm điều chỉnh mức thu và cơ chế quản lý phí, lệ phí tại cảng, bến thủy nội địa. Chính sách này được đánh giá là bước đi kịp thời trong bối cảnh chi phí vận tải gia tăng do giá nhiên liệu biến động mạnh trên thị trường quốc tế.
Theo các chuyên gia, thời gian qua, giá xăng dầu tăng cao đã tác động trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp vận tải, đặc biệt là vận tải thủy – lĩnh vực vốn phụ thuộc lớn vào nhiên liệu. Chi phí đầu vào tăng khiến giá cước vận chuyển có nguy cơ leo thang, kéo theo áp lực lên chi phí logistics và giá thành hàng hóa.
Trong bối cảnh đó, việc điều chỉnh chính sách phí, lệ phí được xem là giải pháp hỗ trợ thiết thực, góp phần giảm bớt gánh nặng tài chính cho doanh nghiệp. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để vận tải thủy – một phương thức vận chuyển có chi phí thấp và phát thải ít hơn so với đường bộ nâng cao sức cạnh tranh.
Một trong những điểm đáng chú ý của Thông tư mới là mở rộng đối tượng không phải nộp phí, lệ phí. Cụ thể, các phương tiện mang cấp đăng kiểm VR-SI, VR-SII, VR-SIII sẽ không còn thuộc diện thu phí từ ngày 1/4/2026. Đây là nhóm phương tiện phổ biến trong vận tải thủy nội địa, do đó chính sách này có thể tạo tác động lan tỏa lớn đến cộng đồng doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, nhiều loại phương tiện cũng được miễn phí hoàn toàn, như phương tiện phục vụ quốc phòng, an ninh không kinh doanh; phương tiện tránh bão, cứu nạn, cứu hộ; hoặc phương tiện vận chuyển hàng hóa quy mô nhỏ. Việc miễn giảm này không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ kinh tế mà còn thể hiện định hướng ưu tiên các hoạt động xã hội và an sinh.
Về mức thu, quy định mới đưa ra mức phí thống nhất 165 đồng/tấn trọng tải cho cả lượt vào và ra cảng. Lệ phí ra, vào bến được phân theo quy mô phương tiện, dao động từ 5.000 đến 50.000 đồng mỗi chuyến. Cách thiết kế này giúp đơn giản hóa quy trình tính phí, tạo thuận lợi cho cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp trong quá trình thực hiện.
Ngoài ra, Thông tư cũng làm rõ các quy định liên quan đến đối tượng áp dụng, bao gồm cả phương tiện trong nước và nước ngoài, thủy phi cơ và các phương tiện chuyên dụng. Điều này giúp tránh tình trạng hiểu không thống nhất, góp phần nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong thực thi chính sách.
Một điểm quan trọng khác là cơ chế quản lý nguồn thu. Theo quy định, toàn bộ số tiền phí, lệ phí phải nộp 100% vào ngân sách nhà nước, trong khi kinh phí phục vụ công tác thu sẽ được bố trí từ ngân sách theo dự toán. Cơ chế này nhằm đảm bảo tính công khai, minh bạch và tránh thất thoát nguồn thu.
Các chuyên gia nhận định, việc điều chỉnh chính sách phí cảng thủy không chỉ mang tính hỗ trợ ngắn hạn mà còn có ý nghĩa chiến lược trong dài hạn. Khi chi phí được giảm bớt và thủ tục được đơn giản hóa, doanh nghiệp sẽ có thêm động lực mở rộng hoạt động, đầu tư phương tiện và nâng cao chất lượng dịch vụ.
Quan trọng hơn, chính sách này góp phần thúc đẩy chuyển dịch sang các phương thức vận tải bền vững. Trong bối cảnh áp lực giảm phát thải ngày càng lớn, vận tải thủy được xem là một trong những giải pháp hiệu quả để giảm tải cho đường bộ, hạn chế ùn tắc và tai nạn giao thông.
Với những thay đổi tích cực từ chính sách mới, ngành vận tải thủy nội địa đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá, không chỉ về quy mô mà còn về chất lượng và tính bền vững.
Nam Sơn
