Xung đột tại Trung Đông đang tạo ra cú sốc lớn chưa từng có đối với thị trường năng lượng toàn cầu, đặc biệt khi gián đoạn tại eo biển Hormuz khiến lượng dầu và khí đốt lưu thông quốc tế sụt giảm mạnh. Theo đánh giá của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), đây là cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng hơn cả các cú sốc dầu mỏ thập niên 1970 và khủng hoảng Nga - Ukraine cộng lại.
IEA cho biết, khoảng 11 triệu thùng dầu mỗi ngày cùng khoảng 140 tỷ m3 khí đốt đã bị gián đoạn do ảnh hưởng từ xung đột và việc vận chuyển qua eo biển Hormuz gần như tê liệt. Trước chiến sự, khu vực này vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu và sản phẩm dầu/ngày, nhưng hiện lượng hàng hóa lưu thông chỉ còn ở mức rất thấp. Giá dầu Brent đã tăng mạnh, có thời điểm tiến sát 120 USD/thùng và nhiều tổ chức dự báo có thể vượt 100-110 USD/thùng nếu gián đoạn kéo dài sang tháng 4 hoặc tháng 5.
Chủ động bảo đảm nguồn cung xăng, dầu
Không chỉ tác động đến giá nhiên liệu, khủng hoảng còn lan rộng sang lạm phát, chi phí nhập khẩu, logistics và tăng trưởng kinh tế toàn cầu. Nhiều nhà máy lọc dầu tại châu Á phải cắt giảm công suất, trong khi giá khí đốt tại châu Âu tăng hơn 60%. Các chuyên gia cho rằng, tác động hiện nay đã vượt xa các cú sốc năng lượng trước đây do thế giới cùng lúc phải đối mặt với cả thiếu hụt dầu và khí đốt.
Để ứng phó, IEA đã phối hợp giải phóng khoảng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược của các nước thành viên, mức can thiệp lớn nhất từ trước tới nay. Tuy nhiên, cơ quan này cũng nhấn mạnh đây chỉ là giải pháp tạm thời nhằm giảm bớt tác động trước mắt, bởi nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị gián đoạn thì lượng dầu dự trữ cũng chỉ đủ bù đắp trong thời gian ngắn.
Trước áp lực ngày càng lớn, nhiều quốc gia đã triển khai các biện pháp khẩn cấp nhằm bảo đảm an ninh năng lượng. Hungary áp trần giá bán lẻ xăng dầu và mở kho dự trữ quốc gia; Slovenia giới hạn lượng nhiên liệu được mua mỗi ngày; Tây Ban Nha tung gói hỗ trợ khoảng 5 tỷ euro và giảm thuế VAT năng lượng từ 21% xuống 10%; trong khi Hàn Quốc, Nhật Bản, Sri Lanka, Philippines và Thái Lan đều áp dụng các biện pháp tiết giảm tiêu dùng, kiểm soát giá và tăng dự trữ.
Với Việt Nam, áp lực từ giá dầu thế giới là rất lớn do nước ta vẫn là quốc gia nhập khẩu ròng xăng dầu. Tuy nhiên, nhờ triển khai sớm các giải pháp điều hành, nguồn cung trong nước cơ bản vẫn được bảo đảm, không để xảy ra gián đoạn hay thiếu hụt trên diện rộng.
Bộ Công Thương đã liên tục ban hành các văn bản chỉ đạo doanh nghiệp đầu mối, thương nhân phân phối và hệ thống bán lẻ duy trì hoạt động bán hàng thông suốt, chủ động kế hoạch nhập khẩu, tăng cường dự trữ và bảo đảm nguồn cung trong mọi tình huống. Đồng thời, công tác điều hành giá được thực hiện linh hoạt, bám sát diễn biến thị trường thế giới, kết hợp giữa Quỹ Bình ổn giá xăng dầu với các công cụ thuế, phí nhằm hạn chế biến động mạnh và kiểm soát lạm phát.
So với nhiều nước trong khu vực, mặt bằng giá xăng dầu tại Việt Nam hiện vẫn ở mức thấp hơn đáng kể. Giá xăng RON95 trong nước phổ biến quanh mức 27.000-29.000 đồng/lít, thấp hơn so với Campuchia khoảng 31.000 đồng/lít, Lào khoảng 39.000 đồng/lít và nhiều thị trường khác trong khu vực. Điều này cho thấy hiệu quả của việc điều hành linh hoạt, vừa bảo đảm nguồn cung vừa hạn chế tác động tiêu cực đến người dân và doanh nghiệp.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, Việt Nam không thể chủ quan trước những biến động địa chính trị ngày càng khó lường. Trong ngắn hạn, cần tiếp tục duy trì điều hành giá linh hoạt, tăng cường kiểm soát thị trường và bảo đảm dự trữ thương mại. Về dài hạn, cần sớm xây dựng chiến lược dự trữ nhiên liệu quốc gia, mở rộng kho dự trữ chiến lược, đa dạng hóa nguồn nhập khẩu và đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo để giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu.
Nhiều ý kiến cũng đề xuất xem xét hình thành “Quỹ Dự phòng lưu thông tập trung” từ nguồn Quỹ Bình ổn giá xăng dầu để mua tích trữ khi giá thế giới ở mức thấp, thay vì chỉ sử dụng quỹ cho mục tiêu bình ổn ngắn hạn. Đây được xem là giải pháp giúp Việt Nam nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc năng lượng toàn cầu trong tương lai.
Thiên Trường
