Thông tư 30/2026 xác lập tiêu chí kỹ thuật cốt lõi để phân định ranh giới, một hành vi can thiệp vào phương tiện không bị coi là cải tạo xe khi đáp ứng đồng thời hai điều kiện. Thứ nhất, chi tiết hoặc phụ kiện lắp đặt phải được chính nhà sản xuất thiết kế, công bố và phân phối thông qua hệ thống đại lý hoặc nhà phân phối được ủy quyền chính thức tức là phụ kiện chính hãng có truy xuất nguồn gốc rõ ràng, không phải sản phẩm thị trường tự do. Thứ hai, sau khi hoàn tất lắp đặt, kích thước bao của phương tiện gồm chiều dài, chiều rộng và chiều cao không được phép vượt quá 100mm so với thông số tương ứng được ghi nhận tại thông báo miễn kiểm tra, giấy chứng nhận chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường đối với xe nhập khẩu, phiếu kiểm tra chất lượng xuất xưởng đối với xe sản xuất và lắp ráp trong nước, hoặc giấy chứng nhận xe cải tạo đã được cấp trước đó. Bên cạnh đó, khối lượng cơ bản của xe sau lắp đặt phải nằm trong giới hạn sai số cho phép theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia hiện hành.
Căn cứ quy định chi tiết tại Thông tư 30/2026, các nhóm phụ kiện dưới đây, khi được cung cấp bởi nhà sản xuất và lắp đặt đúng chủng loại cho từng dòng xe, không làm phát sinh thủ tục đăng kiểm cải tạo.
Đối với nhóm phụ kiện ngoại thất, danh mục bao gồm cản trước và cản sau, lưới tản nhiệt, ốp sườn xe, ốp chắn bùn, cánh gió đuôi, ốp vành bánh xe, ống hút gió, cốp nóc, bậc bước chân gập điện, ốp trang trí ống xả, đai trang trí bảo hiểm đèn và mui gió với điều kiện các chi tiết này không làm thay đổi kích thước bao tổng thể của xe.
Đối với dòng xe con, giá nóc được cung cấp và công bố bởi nhà sản xuất cũng nằm trong danh mục phụ kiện được phép lắp đặt hoặc tháo bỏ mà không phát sinh nghĩa vụ đăng kiểm cải tạo.
Đối với dòng xe bán tải, phạm vi miễn trừ mở rộng ra các phụ kiện đặc thù của dòng xe này bao gồm thanh trang trí thùng hàng, thanh thể thao, nắp che khoang chở hàng và nắp che khoang hành lý với điều kiện toàn bộ các phụ kiện này phải được nhà sản xuất công bố và cung cấp chính thức.
Quy định này tạo ra sự phân hóa rõ rệt trong thực tiễn độ xe tại Việt Nam, nơi thị trường phụ kiện aftermarket không chính hãng vẫn chiếm tỷ trọng đáng kể. Phụ kiện không xuất phát từ nhà sản xuất, dù về hình thức có thể giống hệt phụ kiện chính hãng, về mặt pháp lý vẫn có thể bị cơ quan đăng kiểm xác định là hành vi cải tạo xe trái phép nếu làm thay đổi thông số kích thước hoặc khối lượng vượt ngưỡng cho phép.
Chủ phương tiện cần lưu ý, ranh giới pháp lý không nằm ở việc chi tiết đó trông như thế nào hay được lắp ở vị trí nào, mà nằm ở hai yếu tố có thể xác minh được là nguồn gốc xuất xứ từ nhà sản xuất và mức độ thay đổi thông số kỹ thuật sau lắp đặt. Việc không nắm rõ điều này có thể dẫn đến hậu quả là xe không được cấp phiếu kiểm định tại kỳ đăng kiểm tiếp theo, phát sinh chi phí hoàn nguyên trạng thái ban đầu, hoặc bị xử phạt hành chính khi lưu thông trên đường theo các quy định xử lý vi phạm về điều kiện kỹ thuật phương tiện đang có hiệu lực.
Tâm An(t/h)
