Áp lực từ xăng dầu lan rộng tới nhiều nhóm hàng
Theo báo cáo của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), CPI tháng 3/2026 tăng 1,23% so với tháng trước, tăng 2,44% so với cuối năm 2025 và tăng tới 4,65% so với cùng kỳ năm trước – mức cao nhất của tháng 3 trong vòng 5 năm. Đây là dấu hiệu cho thấy áp lực lạm phát đang gia tăng trong bối cảnh giá năng lượng thế giới biến động mạnh.
Nguyên nhân chính đến từ sự leo thang của giá xăng dầu trong nước, chịu tác động trực tiếp từ thị trường quốc tế khi nguồn cung bị gián đoạn do căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông. Giá xăng tăng gần 30%, trong khi giá dầu diesel tăng hơn 57%, kéo theo chi phí vận tải và logistics tăng cao.
Nhóm giao thông vì vậy ghi nhận mức tăng mạnh nhất, lên tới 12,85%, đóng góp lớn vào mức tăng chung của CPI. Giá vé máy bay tăng hơn 23%, vận tải đường sắt tăng gần 14% và các loại hình vận tải khác cũng đồng loạt điều chỉnh theo chi phí nhiên liệu.
Không chỉ dừng lại ở giao thông, tác động của giá xăng dầu còn lan tỏa sang nhiều lĩnh vực khác. Chi phí vận chuyển tăng khiến giá hàng hóa, dịch vụ bị đẩy lên, đặc biệt là nhóm nhà ở và vật liệu xây dựng, thực phẩm và dịch vụ ăn uống ngoài gia đình. Đây là điển hình của lạm phát “chi phí đẩy”, khi giá đầu vào tăng kéo theo giá đầu ra.
Trong quý I/2026, CPI bình quân tăng 3,51% so với cùng kỳ năm trước, trong khi lạm phát cơ bản tăng 3,63%. Việc lạm phát cơ bản cao hơn CPI chung cho thấy áp lực giá mang tính nền tảng vẫn đang tích tụ, đòi hỏi sự thận trọng trong điều hành.
Ở thị trường tài chính, diễn biến giá vàng và ngoại tệ cũng phản ánh tâm lý bất ổn. Giá vàng trong nước tăng nhẹ so với tháng trước và tăng rất mạnh so với cùng kỳ, dù giá thế giới giảm. Ngược lại, đồng USD tăng giá theo xu hướng toàn cầu khi nhà đầu tư tìm đến các tài sản an toàn trong bối cảnh rủi ro địa chính trị gia tăng. Việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ duy trì lãi suất cao cũng góp phần củng cố sức mạnh của đồng USD.
Ngăn chặn “té nước theo mưa”, giữ ổn định mặt bằng giá
Trước áp lực lạm phát từ giá năng lượng, Chính phủ đã triển khai nhiều biện pháp điều hành nhằm giảm thiểu tác động lan tỏa. Việc điều chỉnh giá xăng dầu theo chu kỳ, kết hợp sử dụng quỹ bình ổn, giúp hạn chế mức tăng đột biến và giảm tốc độ truyền dẫn từ giá thế giới vào trong nước.
Tuy nhiên, một trong những rủi ro lớn hiện nay là tình trạng lợi dụng biến động giá xăng dầu để tăng giá hàng hóa không hợp lý. Thực tế cho thấy, trong nhiều trường hợp, mức tăng giá bán lẻ vượt xa mức tăng chi phí đầu vào, gây ảnh hưởng tiêu cực đến người tiêu dùng và làm méo mó thị trường.
Do đó, các chuyên gia nhấn mạnh cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc kê khai và niêm yết giá, đặc biệt đối với các mặt hàng thiết yếu. Công tác quản lý thị trường cần được thực hiện đồng bộ, từ khâu phân phối đến bán lẻ, nhằm phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm.
Bên cạnh đó, việc đảm bảo nguồn cung xăng dầu ổn định cũng đóng vai trò then chốt. Khi nguồn cung được duy trì thông suốt, áp lực lên giá cả sẽ được giảm bớt, qua đó hạn chế tác động dây chuyền đến chi phí sản xuất và tiêu dùng.
Trong thời gian tới, áp lực lạm phát vẫn còn hiện hữu khi giá năng lượng thế giới khó lường, chi phí vận tải và logistics có xu hướng tăng, cùng với việc điều chỉnh giá một số dịch vụ công theo lộ trình. Đồng thời, sự phục hồi của tiêu dùng và du lịch cũng có thể tạo thêm sức ép lên mặt bằng giá.
Trong bối cảnh đó, điều hành giá cần được thực hiện theo hướng linh hoạt, phối hợp chặt chẽ giữa các công cụ như thuế, phí và chính sách tiền tệ. Quan trọng hơn, việc minh bạch thông tin và tăng cường kỷ luật thị trường sẽ giúp củng cố niềm tin và hạn chế các hành vi đầu cơ, trục lợi.
Có thể thấy, kiểm soát lạm phát không chỉ là câu chuyện của chính sách vĩ mô mà còn gắn liền với hiệu quả quản lý thị trường. Khi các biện pháp được triển khai đồng bộ, từ điều hành giá xăng dầu đến giám sát thị trường hàng hóa, nền kinh tế sẽ có thêm dư địa để ổn định và phát triển bền vững trong bối cảnh nhiều biến động.
Nam Sơn
