Siết kỷ luật thị trường, nâng trách nhiệm doanh nghiệp
Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là khung xử phạt đối với tài sản mã hóa. Từ ngày 1/9, Nghị định 284/2026/NĐ-CP có hiệu lực, với mức phạt tối đa 200 triệu đồng đối với tổ chức và 100 triệu đồng đối với cá nhân.
Các hành vi liên quan đến thu thập, lưu trữ, trao đổi hoặc công khai trái phép thông tin tài khoản tài sản mã hóa có thể bị phạt tới 200 triệu đồng. Những vi phạm về nhận biết khách hàng, cập nhật thông tin hoặc phòng, chống rửa tiền cũng chịu mức xử phạt đáng kể. Ngoài tiền phạt, doanh nghiệp có thể bị đình chỉ hoạt động, tước giấy phép hoặc buộc hoàn trả tiền cho nhà đầu tư trong những trường hợp theo quy định.
Động thái này cho thấy tài sản mã hóa đang được đặt trong một khuôn khổ quản lý chặt chẽ hơn, đặc biệt về minh bạch thông tin, nhận diện khách hàng và kiểm soát dòng tiền.
Trong lĩnh vực ngoại thương, Nghị định 292/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 5/9, thay thế Nghị định 69/2018/NĐ-CP. Quy định mới điều chỉnh nhiều hoạt động như tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu, quá cảnh và gia công hàng hóa với thương nhân nước ngoài.
Đáng chú ý, thẩm quyền cấp phép trong một số hoạt động được phân cấp cho UBND cấp tỉnh, với thời hạn xử lý hồ sơ được quy định cụ thể. Doanh nghiệp vì vậy có thêm đầu mối xử lý thủ tục ở địa phương, nhưng đồng thời cần chủ động rà soát hồ sơ và điều kiện kinh doanh để tránh gián đoạn hoạt động xuất nhập khẩu.
Từ ngày 10/9, quy định mới về xử phạt trong lĩnh vực tiền lương cũng đặt trách nhiệm lớn hơn lên người sử dụng lao động. Doanh nghiệp trả lương không đúng hạn, trả thiếu lương, tiền làm thêm giờ hoặc tiền làm việc ban đêm có thể bị phạt theo số lượng người lao động bị ảnh hưởng. Mức phạt đối với tổ chức có thể lên tới 100 triệu đồng; trường hợp trả thấp hơn mức lương tối thiểu có thể bị phạt tới 150 triệu đồng.
Không chỉ chịu phạt, doanh nghiệp còn phải thanh toán đầy đủ phần tiền còn thiếu và tiền lãi do chậm trả. Vì vậy, việc kiểm soát bảng lương, hợp đồng lao động và quy trình thanh toán sẽ trở thành yêu cầu cần được doanh nghiệp chú trọng hơn.
Một thay đổi khác có tác động tới thị trường vốn là Nghị định 302/2026/NĐ-CP về hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa, có hiệu lực từ ngày 15/9. Doanh nghiệp thành lập Sở giao dịch hàng hóa phải có vốn điều lệ tối thiểu 1.500 tỷ đồng, trong khi tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài không vượt quá 49%.
Các thành viên kinh doanh và môi giới cũng phải đáp ứng điều kiện vốn tương ứng từ 75 tỷ đồng và 5 tỷ đồng. Trung tâm thanh toán bù trừ phải có vốn tối thiểu 500 tỷ đồng. Những yêu cầu này cho thấy cơ quan quản lý đang hướng tới một thị trường hàng hóa có quy mô lớn hơn nhưng phải đi cùng năng lực tài chính, công nghệ và quản trị rủi ro.
Phân cấp mạnh hơn, đồng thời tinh gọn thủ tục và quy định
Cùng với việc siết kỷ luật, một xu hướng đáng chú ý trong loạt chính sách tháng 9 là đẩy mạnh phân cấp, rút ngắn quy trình và tinh gọn hệ thống pháp luật.
Nghị định 303/2026/NĐ-CP về quản lý, phát triển cụm công nghiệp có hiệu lực từ ngày 15/9. Quy định mới xác định cụm công nghiệp có quy mô từ 5 ha đến không quá 75 ha, đồng thời chuẩn hóa các loại hình cụm công nghiệp như làng nghề, chuyên ngành, hỗ trợ, công nghệ cao và sinh thái.
Đáng chú ý, việc tiếp nhận hồ sơ được phân cấp mạnh hơn cho cấp xã, trong khi thời gian thẩm định thành lập hoặc mở rộng cụm công nghiệp được rút xuống còn 20 ngày làm việc. Các chính sách ưu đãi cũng hướng tới doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp công nghệ cao, startup sáng tạo và các cơ sở phải di dời do gây ô nhiễm.
Với doanh nghiệp sản xuất, việc rút ngắn quy trình và tăng tính chủ động tại địa phương có thể tạo thuận lợi cho mở rộng mặt bằng và đầu tư. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế vẫn phụ thuộc vào năng lực tổ chức thực hiện của từng địa phương.
Ở lĩnh vực quản lý nhà nước, Nghị định 311/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 26/9 tiếp tục phân định rõ thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính giữa các lực lượng, cơ quan chuyên ngành và địa phương. Hải quan cũng được quy định cụ thể hơn về thẩm quyền xử lý các hành vi vi phạm liên quan đến thuế.
Trong lĩnh vực thuế, Thông tư 110/2026/TT-BTC có hiệu lực từ ngày 12/9, bãi bỏ 25 văn bản gồm 22 Thông tư và 3 Quyết định đã không còn phù hợp với hệ thống pháp luật mới. Việc rà soát này nhằm giảm các quy định chồng chéo, đồng thời cập nhật hệ thống quản lý thuế theo các luật mới được ban hành.
Đáng chú ý, từ ngày 19/9, Thông tư 39/2026/TT-NHNN mở rộng quy định về việc sử dụng tài khoản ngoại tệ và tài khoản đồng Việt Nam của tổ chức tín dụng nước ngoài tại ngân hàng được phép. Quy định tạo thêm cơ sở cho thanh toán, chuyển tiền quốc tế phục vụ khách hàng theo thỏa thuận và phù hợp quy định quản lý ngoại hối, phòng chống rửa tiền.
Nhìn tổng thể, loạt chính sách có hiệu lực trong tháng 9 cho thấy hai xu hướng song song: quản lý chặt hơn ở những lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro, nhưng đồng thời phân cấp và đơn giản hóa thủ tục ở những lĩnh vực cần thúc đẩy đầu tư, sản xuất và thương mại.
Với doanh nghiệp, yêu cầu quan trọng không chỉ là cập nhật văn bản mới mà phải chuyển hóa quy định thành quy trình vận hành cụ thể. Từ quản trị tài sản mã hóa, kiểm soát lao động - tiền lương, hồ sơ xuất nhập khẩu đến nghĩa vụ thuế và giao dịch ngoại tệ, những thay đổi pháp lý trong tháng 9 sẽ đòi hỏi doanh nghiệp chủ động rà soát để vừa hạn chế rủi ro tuân thủ, vừa tận dụng được những không gian kinh doanh mới.
Nam Sơn (t/h)
